الهیات فمینیستی

دانلود پایان نامه

همانگونه که دنیل برسلاور در مقالهای با عنوان «بدیل‌ها در الاهیات یهودی» (1981) تعریف می‌کند، الهیات پاسخ‌گو الهیاتی است که از تلفیق «تصاویر و شکل روایتی گذشته یهود» با تجربیات الهیدانان حاصل شود. برخلاف الهیات هنجاری، الهیات پاسخ‌گو کار خود را با مجموعهای از هنجارها که به تشریح یهودی واقعی می‌پردازند شروع نمیکند. بلکه این نوع الهیات «با پاسخ انفسی الاهیدانان به مجموعهای از تجربیات» شروع می‌شود و بنابراین فرد را به «دیدگاه انعطافپذیرتری از یهودیت و تجربه خود یهود» ترغیب میکند.
اگر الهیات فمینیستی یهودی نوعی الهیات پاسخ‌گو است، پس لزومی ندارد که تعهد اولیه آن به سنت یهود تعهدی به هنجارهای پیشین سنت یا به بیان اخیر آن هنجارها، همانگونه که توسط جنبشهای دینی عمده یهودی بیان میشوند، باشد. بلکه تعهد این نوع الهیات به مقولههای اساسی و بنیادین در سه قالب خدا، تورات و بنی‌اسرائیل است. پس الهیات فمینیستی یهودی نوعی از الهیات است که در پاسخ به منابع و اعتقادات یهود پدیدار میشود. این پاسخها به وسیله تجربیات الاهیدان به عنوان یک زن و یک یهودی شکل میگیرند. آنچه ممکن است پدیدار شود، نه تنها تغییر در الهیات یهودی است، بلکه تغییر در منابعی است که فمینیست در انتقال دیدگاه‌هایش به کار میبرد.
مضافاً بر آن، چون الهیات فمینیستی یهودی ریشه در تجربیات الهیدانان دارد، میتواند به عنوان الهیات بافتاری [و وابسته به سیاق] فهمیده شود، که این نوع الهیات به طور خودآگاه در بافت زندگی خود الهیدان نفوذ کرده است. الهیدانان فمینیست، به جای تلاش برای ایجاد نظام‌های دینی که از تجربه شخصی فراتر میروند، الهیات خود را با ثبات کامل بر پایهی واقعیتهای زندگی خود بنا نمودهاند. بنابراین، نگرانیهای مشابه بسیاری از الهیدانان فمینیست یهودی معاصر را نمیتوان به دستیابی آنها به یک حقیقت جهانی قابل وصول هستی شناسانه نسبت داد، بلکه باید آن را به تفکر آنها در یک بافت مشابه ربط داد – برای مثال مانند فمینیست‌های آمریکایی سفیدپوست، از طبقه متوسط، لیبرال دینی، و تحصیل‌کرده دانشگاهی که در سه دهه آخر قرن بیستم می‌نوشتند. با این حال، این امر بدان معنا نیست که ادعاهای الهیدانان فمینیست فقط مربوط به خودشان است. در مقابل، امید الهیدان فمینیست این است که با استفاده از ابزار تجربیاتش و اشتراک داستانهایش سایرین را ترغیب کند تا آنها هم تجربیاتشان را ارائه دهند. در این فرایند، الهیدان فمینیست، به مردان و زنان وسیلهای برای تدوین پاسخهای بیان‌شده و بیان‌نشده به مقولههای خدا، تورات و بنی اسرائیل ارائه میدهد. وی همچنین به مردان و زنان وسیلهای برای نگرش به تجربیات خود به عنوان تجربیات یهودی ارائه میدهد که آنها را قادر به تشخیص میسازد. همانگونه که حاخام لورا گلر نوشته است: «یهودی بودن این است که داستان خود را درون داستان یهودیت تعریف کنم.» الهیدان فمینیست، با تأیید اهمیت تجربه شخصی به عنوان منبع عقل و حقیقت، سایرین را به کشف این نکته رهنمون می‌سازد که – اگر از با واژگانش لوراگرل مشترک نباشد احساسش مشترک است – «همانند توراتی که مکتوب شده، توراتی هم برای زندگی ما وجود دارد. به هردو گوش فرا داد و با آنها کلنجار رفت: هر دو از طریق تفسیر متقابل پویا و گشوده خواهند شد.»
* * *
یک ارزیابی شخصی
بیشتر این کار ساختاری دینی که من شخصاً با آن درگیر بودهام، مرهون زحمات الهیدانان فمینیستی یهودی بودهاست. من با خواندن آثار آنها مطالب بسیاری آموختم و از نظر معنوی با مباحث دینی بسیاری که با یکدیگر داشتهایم به چالش کشیده شدم. هدفم را تشکیل فمینیست یهودی تعیین نمیکنم، این وقفه ممکن است کمتر از حد معمول ایدئولوژیک باشد و از این واقعیت ریشه میگیرد که جامعه یهود که من باید با آن شناخته شوم جامعه‌ای یهودی لیبرال یا حتی، به صورت خاص‌تر، جنبشی اصلاحی است که من تمام عمرم به عنوان عضوی از آن خواهم بود.
در ابتدا من کار خود را به صورت فعال با سایر یهودیان لیبرال، اعم از عامی و روحانی، شروع میکنم و به سمت نوعی از تغییرات فمینیستی حرکت میکنم که به صورت جزئیات لحظهای میباشند. هدف من تغییر جهانی یهودیت یا ایجاد یک جنبش دینی جدید نیست. بلکه، هدف من تغییر شکل یهودیت اصلاحی از راهی است که اندیشهها و ارزشهای فمینیستی را منعکس نماید، در حالی که به صورت هم‌زمان اندیشهها و ارزشهای اصلاحات را نیز محترم شمرده و آنها را حفظ نماید. گرچه بیشتر دغدغههای من با دغدغههای سایر یهودیان لیبرال از جمله ساختارگرایان جدید و همچنین جنبشهای محافظهکار و گروهی که خود را به عنوان عصر جدید یا یهودی فمینیست میدانند دارای اشتراکاتی میباشند، اما زبان دینی که من با آن صحبت میکنم عمدتاً همان زبان یهودیت اصلاح‌طلب است. این زبان شامل عبارتهایی از قبیل «توحید اخلاقی» و «تجلی مداوم» بوده و ضمناً در بر گیرندهی عقیدهای است که بیان میکند: « فرد با خدمت به دیگران میتواند بهترین خدمت را به خداوند انجام دهد» (عبارتی که ریشه در اصطلاحات کلاسیک قرن نوزدهم دارد و از نوشتههای جرج الیوت برگرفته شده است) و همچنین عقیدهای که میگوید توجه به درون یا به خود امری را مقدس نمیسازد. شاید دلیل اینکه من غالباً باید خودم را به عنوان یک الهیاتی لیبرال بشناسم (نه الاهیدانی اصلاح‌طلب)، این است که می‌‌دانم زبان دینی من تا حد زیادی به اندیشههای کاپلان مدیون است. فهم کاپلان از یهودیت به عنوان یک تمدن، که به «وحدت در عین تنوع» فرامیخواند، و قبول سنت و قوانین یهود به عنوان یک رأی و نه یک حق وتو، و تعهد عظیم وی به تغییر و عشق وی به جامعه یهود (یعنی آنچه که آنرا در گذشته و در حال حاضر شکل داده و حمایت میکند) به طرز عظیمی فهم من را از تعریف یهودیت و آنچه که ممکن است باشد تحت تاثیر قرار داده است.
آنگونه که من متوجه شدهام، تورات به تعالیم و ارزشهای یهودی اشاره میکند که رابطه عهدگونه مداوم میان خداوند و مردم یهود را منعکس مینمایند. همانند راچل آدلر، که الهیات من با الهیات وی دارای اشتراکات فراوانی است، من نیز خدا را موجودی شخص‌وار تصور میکنم که قادر به صدور فرامین و تعالیم دینی است. به طور مشابه، منابع معتبر من هم به تجربه شخصی و عمومی و هم به کتب مقدس بر میگردند. در حالی که تلاشهای آدلر را در بازنگری متون کتب مقدس تحسین میکنم، اما در این مورد تردید دارم که آیا یهودیان مترقی (به‌ویژه اصلاحطلبان یهودی) را میتوان حتی با بهترین علتها ترغیب کرد تا خود مختاری خود را کنار گذارند؟ یعنی آیا قوانین و سنت یهود که به افعال آنها معنا میدهد و کمک میکند یهودیت اصلاح‌طلب را از یک راه تفکر به یک راه زندگی تبدیل کند، میتواند باعث کنار گذاشتن این خود مختاری آنها شود. در واقع، چون خود مختاری در یهودیت اصلاحی مرکزیت فراوانی دارد، صحبت کردن در مورد یک هلاخای اصلاحی ممکن است زودهنگام باشد.
من با توجه به اهمیت ارتباطات، علاقه‌مند به خلق الهیاتی مردمی هستم که در تجربیات یهودیان اصلاح‌طلب آمریکایی ریشه دارد. این الهیات، برای تشخیص این نوع فمینیسم به عنوان دیدگاهی فلسفی که دارای ارتباط فراوانی با جامعه یهودی لیبرال بوده است و همچنین برای تشخیص تعهد اصلاحی به افعال اجتماعی که مدتها است بر ارتباط و اتصال به عنوان ارزشهای یهودی تأکید دارند (نکته‌ای که دوراه ستل هم در نوشته‌هایش به آن اشاره می‌کند)، کار خود را با رد تعریف یهودیت در اصلاحات کلاسیک و دیدگاه دین شخصی یهودی شروع کرده است. به نظر من، نفس یهودیت که در عهد وجود دارد نوعی روح منفرد در فردیت کامل خود نیست (همانگونه که یوجین بارو ویتز اشاره میکند)، بلکه به عنوان روحی ارتباطی است که در جامعه با دیگران مرتبط است. الهیات من، به جای اینکه کار خود را با یک ضمیر خودآگاه که خود را به عنوان یک ضمیر یهودی انتخاب میکند شروع نماید، که عمیقاً تحت تاثیر ارزشهای یهودی و فمینیستی است، کار خود را با این موضوع شروع کرده که هیچ نفسی به طور کامل خود مختار نیست. همانگونه که مارتین بوبر مدتها پیش نوشته است ما همیشه در ارتباط با دیگران و جهانی که در آن زندگی میکنیم وجود داریم.
تا این تاریخ، اکثر نوشتههای دینی من بر رابطهام با خدا و رابطه خدا با تمام مخلوقات تمرکز دارند. در مقالههایی که در اوایل دهه 80 نوشتهام بر اهمیت این موضوع که خدا به عنوان مذکر و مؤنث است تأکید نموده‌ام، تا هم عقاید یهود را که همه ما – چه زن و چه مرد – بر تصویری آفریده شده‌ایم و هم توجیهات دینی را برای قدرت سیاسی و اجتماعی مرد – که تصورات مردگرایانه انحصاری از خدا را دارند – مورد تأکید قرار دهم. این مقاله همچنین پیشنهاد میکند که یک راه حل احتمالی برای مسئله عدالت خدا (وجود شر در جهان، با وجود اینکه خداوند دانای مطلق، قادر مطلق و خوبی محض است) ممکن است این باشد که خداوند نه قادر مطلق است و نه خوبی محض، بلکه در واقع هم ماهیت شر و هم ماهیت خوبی را دارا است، همان‌طور که ما چنین هستیم، مخلوقاتی که خلق بر صورت خدا خلق شده‌اند. بنابراین خداوند همیشه نمیتواند از تراژدیهای انسانی جلوگیری کند، چون وی نه تنها قوی نیست، بلکه ضعیف نیز هست. هاینریش زیمر در مطالعه اسطوره‌ها و نمادهای عندی، بر این باور است که یک خدا فقط هنگامی بزرگ و دارای عظمت است که بتواند «فعالیتها و دیدگاههای رقابت‌آمیز دوسویه» داشته باشد. یکی از مقالات نتیجه میگیرد که نظر زیمر ممکن است کاملاً صحیح باشد؛ چون ما با محدود کردن خدا در واقع عظمت وی را محدود میکنیم.
بیشتر کارهای الاهیاتی اخیر من تأکید دارند که مقولهی جنسیت استعاری خدا از نوع تصوراتی که از او وجود دارد، کم اهمیتتر است. این کارها اصرار دارند که ارتباطی مستقیم میان راههایی که ما به وسیلهی آنها روابط الهی را متصور میشویم و راههایی که به طور واقعی با جهان و مخلوقات آن در ارتباطیم، وجود دارد. آنها بر این باورند که استفاده از مفاهیم سلسله مراتبی برای تصور خداوند – از قبیل پادشاه، حاکم و ملکه – باعث می‌شود که تصور روابط انسان و خدا به عنوان رابطه تسلط و تسلیم تلقی شود. این تصور رابطهای را وضع میکند که به عنوان الگویی مبنی بر اینکه اشیاء در واقع چگونه هستند، حتی اگر غیرعمدی باشد، ما را ترغیب میکند تا خود را برتر از سایر مخلوقات و مردم و در مقابل آنها بدانیم، خصوصاً خود را برتر از آنهایی بدانیم که به واسطهی جنس، نژاد، طبقهی اجتماعی-سیاسی، سن، عقاید دینی، ملیت یا سایر ویژگیها نسبت به آنها احساس برتری میکنیم. من در کارهای اخیرم، با توجه به اعتقادم به خدای قادر مطلق و حاضر در همه جا، تصویر جدیدی از خدا ایجاد میکنم تا خودم و دیگران را ترغیب نماید تا به جای اینکه خودمان را تحت تسلط خدا بدانیم، خود را در ارتباط با وی ببینیم.
در عین حال، به کار خود برای خلق تفسیری (میدراش) که جلوهای از دیدگاه دینی من را ارائه کند ادامه می دهم. قصد من، همانند حاخامهایی که تفسیرهای کلاسیک را خلق کرده‌اند، این است که متون دینی را قادر سازم تا با من صحبت کنند، بدین معنی که فهم من از یهود را استوار سازند و به آن جلوه بدهند. این نوع تفسیر با نوعی هرمنوتیک فمینیستی بدگمانی شروع میشود. آنها با تمرکز و تأکید از روی زنانی که افعال‌ آنها در متون کتاب مقدس کمرنگ شده یا نادیده گرفته شده است، تلاش میکنند تا متون کتب مقدس را از دید تجربه فمینیستی مشاهده کنند (در این مورد، شخص خودم). تفسیر کتب مقدس به وضوح مرجعی مهم برای الهیات فمینیستی یهودی است. چون، همانگونه که لورا گلر مینویسد، اگر میدراش فقط وسیله‌ای یهودی برای بیان داستان یک فرد در میان دیگر داستان‌های یهودی باشد، بنابراین تفاسیری که در قالب داستان نگارش شدهاند (نظیر آثار خودم و آنها که به دست دیگر فمینیست‌ها خلق شده‌اند) وسیلههای مؤثری برای مشاهده زنان، نه به عنوان دیگران، بلکه به عنوان یهودیانی اهل شریعت میباشد که تجربیات آنها از خدا، تورات و اسرائیل میتواند به عقاید دینی بیافزاید، آنها را به چالش بکشاند و تغییر دهد.
آیا این تلقی به یهودی است؟
الهیات فمینیستی یهودی را میتوان نوعی الاهیات بافتاری توصیف کرد که به مقولههای اساسی یهودیت در مورد خدا، تورات و اسرائیل پاسخ میدهد. با این حال ممکن است کسی بپرسد – همانگونه که برخی منتقدان میپرسند – که آیا این الهیات در حقیقت یهودی است؟ از دیدگاه این یهودی غیر ارتدوکس که به صحت یهودیت لیبرال اعتقاد دارد، جواب به طور واضح «بله» است. همان‌گونه که این بخش بر آن دلالت میکند، منابعی که الاهیدانان فمینیست یهودی از آن استفاده کرده‌اند و میکنند منابعی یهودی هستند – هر چند به طور انحصاری اینگونه نبوده است – و همچنین این نوع الهیات از جوامع دینی پدیدار میشوند که یهودی هستند. در عین حال، بیشتر الهیدانان فمینیست یهودی، شامل آنهایی که در این بخش به آنها اشاره شد، تأیید میکنند که ممکن است مرزهای شخصی یا اجتماعی وجود داشته باشد که به عنوان یک یهودی، نمیتوانند فراتر از آن مرزها قدم بگذارند.
اگرچه به نظر میرسد برخی الهیدانان یهودی فمینیست (از جمله خود) به نسبت سایرین به این مرزها توجه بیشتری داشته باشند. حتی جودیث پلاسکو که معتقد بود تأکید بر مرزهای از پیش‌ تعیین‌شده ممکن است خلاقیت و منابع فمینیستهای یهودی را محدود کند، میپذیرد که توحید برای او مرز است. به نظر میرسد که توحید برای تمام الهیدانان فمینیست یهودی که در اینجا به آثارشان اشاره شد، مرزی بسیار مهم است. سایر حد و مرزهایی که در آثار اینگونه الهیدانان پدیدار میشود شامل این موارد است: تعهد قبلی به قراردادن تجربه الهی فرد در چارچوب خاص یهودیت، فهم یهودیتی که حس یکپارچگی شریعت را حفظ کرده باشد و امتناع از استفاده از اسامی برای خدا (مانند الیلاه)، چرا که در متون کتاب‌مقدسی نه تنها نامهایی برای خدا به زبان عبری وجود دارند که با خدای عبری متفاوت، بلکه در زبان عبری برابر با بتپرستی هستند.
فقط برای زنان؟
الهیات یهودی فمینیستی، تا آن اندازه که بر تجربیات زنان یهودی مبتنی است، الهیاتی است که از نظر تعریفی فقط میتواند به وسیلهی زنان ایجاد شود. اما در عین حال، چون الهیات فمینیستی یهودی را میتوان به عنوان الهیاتی که از ارزشهای یهودی و فمینیستی نیز منشاء گرفته مورد توجه قرار داد، بنابراین بینشهای آن میتوانند به وسیله زن و مرد منعکس شده و مورد مشارکت قرار گیرند. در واقع، تعداد روز افزونی از حاخامها و دانشگاهیان مرد وجود دارند که به وضوح دِین خود به الهیات فمینیستی را تأیید میکنند. از این طیف میتوان به این افراد اشارهکرد: دنیل بویارین، هاوئرد ایلبرگ شوارتز، دیوید النسون، لورنس هافمن، لورنس کوشنر، زالمان شاختر شالومی و آرتر واسکو. این افراد، همانند بسیاری از یهودیان فمینیست، در نوشتهها و تعالیم خود، از آثار فمینیستهای یهودی استفاده کردهاند. در عین حال، آنها به اهمیت این نکته پی برده‌اند که به جای سخن گفتن برای الاهیدانان فمینیستی، با آنها و به آنها سخن بگویند.
مشارکتهای الهیات فمینیستی
بی‌شک یکی از مهمترین مشارکتها که الهیات یهودی فمینیستی به تازگی انجام داده است تشریح این مسئله بود که برای گروههای مختلف مردم امکان صحبت کردن جدی درباره الهیات یهودی خارج از چارچوب قوانین سنتی وجود دارد. در حالیکه حاخامهای لیبرال مدتها است که در مورد ایجاد نوعی ماهیت فردی غیرسنتی بحث میکنند، اما پایههای دینی که برای این هویت لازم است را فراهم نکردهاند. مطمئناً در قرن بیستم تعداد قابل ملاحظهای از الهیدانان یهودی لیبرال وجود داشتهاند که به صورت جدی تشکیلات دینی یهودی را مورد تفسیر و بررسی قرار دادهاند که یوژن باروتیز هم از آنها است، اما الاهیدانان فمینیست اولین کسانی بودهاند که شبکهای از الهیدانان لیبرال دینی را تشکیل دادهاند که توأمان ادعاهای الهیدانان لیبرال و سنتی را با جدیت تمام، هم به صورت رسمی و هم غیررسمی، مورد بررسی قرار دادهاند.
علاوه بر این، در تلاش برای استوار نمودن این الهیات بر تجربیات خود به عنوان زن، الهیدانان فمینیست نه تنها زبان دینی سنتی را زیر سؤال بردهاند (برای مثال، مفهوم خدای پدر، نه مادر، که خلقت از او است)، بلکه راههایی را که الهیات به وسیله آنها اعمال میشود نیز به چالش کشیدهاند. الاهیدانان فمینیست از طریق خلق نیایشهای جدید، تفاسیر نو، اشعار، تشریفات دینی و امثال اینها، جنب و جوشی در تشکیلات دینی یهودی لیبرال ایجاد کردهاند. در حالیکه امید است در آینده الهیاتهای فمینیستی یهودی توسعه‌یافتهتری نگاشته شوند، سؤالات فراوانی که مطرح شده و دستورالعملهای دینی مختلفی که اتخاذ شده، اخیراً تعداد قابل ملاحظهای از یهودیان آمریکا را بر آن داشته تا علاقه‌مند به بررسی دینی موضوعات شخصی و عقلی شوند.
بسیار زود است که ارزیابی بسیار ناچیز خود را از مشارکتهای دامنهدار الهیات فمینیستی یهودی معین کنیم. امید است که در میان آنها ترغیب تعداد فزاینده زنان یهودی برای ادعای مجدد نام‌گذاری خودشان، جهان و خدا وجود داشته باشد. برای این کار، این ارزیابی به ایجاد یهودیتی فراگیرتر کمک میکند. همانگونه که جودیث پلاسکو نوشته است، «فقط هنگامیکه افرادی که دارای قدرت نام‌گذاری هستند و آن را از ما ربودهاند صدای ما را بشنوند و با ما شروع به صحبت نمایند، یهودیت دینی خواهد شد که شامل همه یهودیان است – به واقع یهودیتی شامل مردان و زنان.»
بخش ب) خلقت
13
بالهای قمری: ارزشهای یهودی، علم و هلاخا
دیوید دابلیو. ویس

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.