الگوی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی

دانلود پایان نامه

طبق نظر ماسکل (1992) نتیجه چندین مطالعه موردی نشان داده است که هزینه یابی بر مبنای فعالیت می تواند یک تکنیک ارزشمند برای قیمت گذاری محصولات، تصمیم گیری تولید، کاهش هزینه های بالاسری، بهبود مستمر و ارزیابی عملکرد باشد. از آنجا که چنین مدلی صرفاً بر مبنای معیارهای مالی بنا شده است، نمی تواند مدل کاملی باشد و شاخص های غیرهزینه ای دیگر که مرتبط با راهبرد رقابتی سازمان باشد، برای ارزیابی عملکرد تولید لازم است (وایت ، 1996: 254).
5-2-11-2- الگوی فرآیند تحلیل سلسله مراتبی :
فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) یکی از معروف ترین فنون تصمیم گیری چند شاخصه است که اولین بار توسط توماس ال ساعتی عراقی الاصل در سال 1980 مطرح شد. این روش در هنگامی که عمل تصمیم گیری با چند گزینه رقیب و معیار تصمیم گیری روبرو است می تواند استفاده گردد. معیارهای مطرح شده می توانند کمی یا کیفی باشند. اساس این روش تصمیم گیری بر مقایسات زوجی نهفته است. تصمیم گیری با فراهم آوردن درخت سلسله مراتب تصمیم، آغاز می شود. درخت سلسله مراتب تصمیم، عوامل مورد مقایسه و گزینه های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم را نشان می دهد. سپس یکسری مقایسات زوجی انجام می گیرد. این مقایسات وزن هر یک از فاکتورها را در راستای گزینه های رقیب مشخص می سازد. در نهایت منطقAHP به گونه ای ماتریس های حاصل از مقایسه زوجی را با همدیگر تلفیق می سازد که تصمیم بهینه حاصل آید (خداداد حسینی و همکاران، 1380: 110 ).
تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در تصمیم گیری های گروهی باعث خواهد شد که نه تنها مزایای فنون تصمیم گیری گروهی حفظ شود بلکه معایب آنها (همانند سرعت هزینه و تک فکری) نیز بر طرف شود. که در آن، گروه در آغاز باید یک درخت سلسله مراتب مناسب که بیان کننده مسأله تحت مطالعه است فراهم کند سلسله مراتب تصمیم، درختی است که با توجه به مسأله تحت بررسی دارای سطوح متعدد است. اختصاصاً سطح اول هر درخت بیان کننده هدف تصمیم گیری است. سطح آخر هر درخت بیان کننده گزینه هایی است که با همدیگر مقایسه می شوند دیگر سطوح (میانی) نشان دهنده فاکتورهایی است که ملاک مقایسه گزینه ها هستند.
AHP در آغاز برای تصمیم گیری های انفرادی در یک محیط متلاطم و فازی ارائه شد. سپس در دهه هشتاد به چگونگی استفاده از آن پرداخته شد. AHP در تصمیم گیری های گروهی باعث خواهد شد که نه تنها مزایای فنون تصمیم گیری گروهی حفظ شود بلکه معایب آنها (همانند سرعت هزینه و تک فکری) برطرف شود.
هر گاه AHP به عنوان ابزار تصمیم گیری استفاده می شود گروه در آغاز باید یک درخت سلسله مراتب مناسب که بیان کننده مسأله تحت مطالعه است فراهم کند، سلسله مراتب تصمیم درختی است که با توجه به مسأله تحت بررسی دارای سطوح متعدد است. اختصاصاً سطح اول هر درخت بیان کننده هدف تصمیم گیری است. سطح آخر هر درخت بیان کننده گزینه هایی است که با همدیگر مقایسه می شوند و برای انتخاب در رقابت با همدیگر هستند دیگر سطوح (میانی) نشان دهنده فاکتورهایی است که ملاک مقایسه گزینه ها هستند.
مرحله اساسی در این تصمیم تعیین فاکتورهایی است که بر اساس آنها گزینه های رقیب با همدیگر مقایسه می شوند. تعیین این فاکتورها در تصمیمات انفرادی چندان مشکل نیست چرا که خود تصمیم گیرنده این عوامل را به شخصه تعیین می کند. در حالی که ممکن است این عوامل در تصمیم گیری های گروهی به دلیل اختلاف علائق و تخصص افراد متعدد باشد. در این مرحله استفاده از فنون معمول تصمیم گیری گروهی می تواند کارساز باشد، توصیه معمول در این زمینه آن است که با استفاده از تکنیک داخلی مهم ترین فاکتورها تعیین گردند.
با عنایت به مبانی نظری روش AHP می توان گفت فرایند ارزیابی عملکرد به راحتی قابل مدل سازی به صورت سلسله مراتبی می باشد. در این مدل سطوح یک آن بیانگر تعیین و تبیین هدف یا عملکرد دستگاه و سطح آخر آن دربرگیرنده شاخص های عملیاتی ارزیابی عملکرد و به کمک سطوح میانی، عملکرد دستگاه ابعاد تشکیل دهنده آن و هر یک از این ابعاد به نوبه خود نیز به عوامل فرعی دیگر تقسیم می شوند. یکی از نقاط قوت مدل سازی با فن AHP این است که می توان با افزودن بر تعداد سطوح درخت تصمیم هر چه بیشتر جزئیات و مسائل حاشیه ای را مد نظر قرار داد. به عبارت دیگر افزایش سطوح درخت تصمیم بیانگر افزایش مدل و مد نظر قرار دادن تعداد بیشتری از عوامل و عناصر فرعی تاثیرگذار بر مسئله تصمیم گیری می باشد.
هرچند فرایند تحلیل سلسله مراتبی دارای مزایایی است، اما محدودیت هایی نیز دارد؛ عدم امکان مقایسه بیش از 9 گزینه و مسأله “اولویت معکوس” دو مشکل عمده آن است. البته این الگو کاستی های دیگری نیز دارد که از آن جمله می توان به عدم استقلال سطوح ساختار سلسله مراتبی از یکدیگر، تغییر مقیاس در اثر نرمالیزه نمودن هر ستون از مقایسات زوجی به صورت مجزا و… را نام برد (اصغرپور، 1382). جدول (7-2) تحلیلی خلاصه ازالگوی فرایند تحلیل سلسله مراتبی ارائه می کند: (آذر و معماریانی، 1374: 41).
جدول 7-2 ) تحلیلی خلاصه از الگوی فرایند تحلیل سلسله مراتبی
اصول اساسی اصل ترسیم درخت سلسله مراتب
اصل تدوین و تعیین اولویت
اصل سازگاری منطقی قضاوت ها
اساس الگو تصمیم گیری در مقایسات زوجی
موارد استفاده تصمیم با چند گرایش رقیب
معیار تصمیم گیری
فنون تصمیم گیری مؤثر روش دلفی
جوشش فکری
تکنیک اسمی
مزیت ها تکرار فرایند
الگوی واحد قابل فهم
اجماع و تلفیق قضاوت ها

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.