امر به معروف و نهی از منکر

دانلود پایان نامه

در سیستم اصلاح گرایانه ی نظارت، نباید افراط و تفریط شود، زیرا قاطعیت بیش ازحد، افراد را در مقابل عدم انجام هنجارها مقاوم خواهد ساخت و حداکثر آنها را به وادی ریا و دورویی خواهد کشاند و یا افراد را به صورت ماشین درآورده و خلاقیت و نوآوری را از آنان سلب می کند. همچنین بی توجهی، سازگاری بیش از اندازه، بی نظمی و اختلال را به دنبال خواهد داشت و به هدف ها آسیب خواهد رساند. در نتیجه روند اصلاح باید تلفیقی باشد به طوری که هم اهداف بنیادین تأمین گردد و هم آزادی فردی و هویت انسانی خدشه دار نشود. بنابراین برای کاهش هنجارگریزی ها باید کنترلی بر مبنای اعتدال داشت.
5-2-1-3.نظارت مسئولین جامعه بر رفتارهای مردم
نظارت مسئولین بر رفتارهای مردم زمانی اثرگذار است که مسئولین از سلامت همه جانبه ای برخوردار باشند. در این صورت امام و حاکم اسلامی، هم با نظارت و هم کنترل کلیه ی دستگاه ها، به صورت آشکار، پنهان و مستمر باید افراد را ملزم به رعایت قوانین وهنجارها نمایند. به عنوان مثال می توان با گماردن بازرسان درستکار، گزارش هایی از نحوه ی اجرای فعالیت های آن هاکسب کرده تا با برخوردی منطقی وحکیمانه، پایه های عدالت اجتماعی در جامعه استوار گردد.
به همین منظور، حضرت در نامه ای به مالک اشتر، به نکات ظریفی اشاره می کنند. ایشان به تمام قاضیان، کارگزاران و عمال و صنعتگران و تجار و پیشه وران و … تأکید دارند که بانظارت کافی هنجارها، قوانین و احکام، باید رعایت گردد.
5-2-1-4. نظارت همگانی وعمومی مردم بر مسئولین
نظارتی اثر گذار است که عموم جامعه در آن نقش داشته باشند. عبارت مشهور پیامبرصلی الله علیه و آله وسلّم شاهد بر این مطلب است «کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعیته»همه را نسبت به یکدیگر مسؤول می داند و بی تفاوتی و سهل انگاری را خوشایند نمی داند.
همه گیر شدن فرهنگ نظارت دقیق و رسمی و پیمودن راه عدالت وسعادت ، از واقعیت های تاریخی به اثبات رسیدهای است که در صورت عدم وجود نظارت، حاکمان هم ممکن است دچار خطا گردند و از هنجارهای موجود در جامعه که منطبق بر احکام اسلام است، گریزان شوند و تعهدی از خود نشان ندهند. لذا کل جامعه به عذاب الهی گرفتار می شود: «هر گاه خواص آشکارا دست به تباهی زدند و انبوه مردم بر آنان نشوریدند، هر دو گروه مستوجب عقوبت خواهند بود.»براین اساس حضرت نظارت همگان را بر خویش خواهانند. بدین صورت آموزش می دهند که، از نفوذ مدیریتی در جهت منافع خویش، نباید بهره برداری کرد واز طرفی از امور مردم نیز نباید غافل بود.
در این جا با در نظر گرفتن نتایج مطلوب برگزاری جلسات عمومی، این نوع نظارت به عنوان نظارت اثر گذار مورد توجه قرار می گیرد:
1- با نظارت عموم مردم، روحیه ی حساسیت نسبت به امور اجتماعی و فرهنگی و سیاسی در همگان به وجود می آید.
2- مردم بااظهارنظرهای آزادانه وپیشنهادات سازنده، احساس منزلت و احترام و مورد توجه بودن پیدا می کنند. و یکی از نیازهای اساسی آدمیان که”احساس ارزشمندی” است تأمین می شود. بر این اساس امام علی علیه السلام از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم در عهدنامه ی مالک اشتر این مطلب را بیان می کنند که در خور تأمل است:
«هرگز جامعه ای پاک نمی شود مگر اینکه فرد ضعیف بتواند حق خود را بدون لکنت زبان، از فرد قوی بگیرد.»ونیز خطاب به مالک اشتر می فرمایند: «در مجلس عمومی با آنان بنشین … تا سخنگوی آنها بدون اضطراب با تو گفتگو کند.»
3- حاکمان وحکومت ها در سایه این نظارت، به برقراری عدالت خواهند پرداخت. در این صورت حکومتشان استوار و پایدارخواهد ماند.
4- فریضه ی امر به معروف و نهی از منکر تداوم خواهد یافت و در پرتو آن هنجارها تقویت وتثبیت می گردد و همچنین یک زندگی سالم اجتماعی به وجود می آید.چرا که در چنین جامعه ای انسانهای ناصالح و پلید به حکومت نخواهند رسید.
در این جا لازم است نکاتی راجع به اهمیت امر به معروف ونهی از منکر بیان شود. اساساً امر به معروف ونهی از منکر، دستورالعملی همگانی است که بقای دین منوط به آن می باشد « امر به معروف و نهی از منکر، یگانه اصلی است، که ضامن بقای اسلام و به اصطلاح علت مبقیه است.» که همه اصلاحات اخلاقی و اجتماعی را در بر دارد. در هر صورت امر به معروف ونهی از منکر ، جزء مهمی از اسلام است،که به واسطه ی این فریضه، دین اسلام به بهترین امت ها و و بهترین جوامع تبدیل شده است، و نیز به واسطه ی آن یک انقلاب فکری مداوم و اصلاح جویانه ای به وجود می آید، به نحوی که مسلمان را از فسادها و تباهی ها دور نگه می دارد.
لذا امر به معروف و نهی از منکر، یکی ازبهترین ومهمترین جنبه های نظارت محسوب می شود، چونان قطره ای بر دریای مواج، بر هر عمل نیکویی برتری دارد، و برای مبارزه با هر گونه فساد و ناهنجاری و کجروی و تحقق جامعه ی فاضله ی علوی بر مبنای عدالت کاربرد دارد.
5-2-2. نظارت وآموزشهای همگانی از سوی نهادهای مختلف اجتماعی
در این راستا برای گسترش هنجارهای دینی و مطلوب، نهادهای فرهنگی واجتماعی نقش مؤثری را ایفا می کنند. لذا آموزش، تبلیغات و فعالیتهای منظم وجامعی(در ابعادعاطفی و رفتاری و علمی) می طلبد، تا حقوق از دست رفته مردم، از سوی نهادها تأمین گردد. و با خیر خواهی و بهره گیری از شرایط روانی و اجتماعی افراد، به احیای ارزش های الهی و هدایت مردم بپردازند؛ وهنجارها و رفتارهای مطلوب اجتماعی به صورت عمیق شکل گیرد.
در اینجا راهکارها و پیشنهادات مربوط به نهادهای فرهنگی واجتماعی واقتصادی ونظارتی را به طور خلاصه بیان می شود:
در دنیای امروز برای رویارویی، ایستادگی و سازگاری با تغییر و تحولات محیطی، از جمله نوآوریها، فرهنگ اسراف، فرهنگ هجو و فرهنگ از خود بیگانگی و…باید به بازسازی فرهنگ و شیوه های صحیح زندگی پرداخت. لذا لازم است ارزش ها و هنجارهای جدید را با ارزش ها و هنجارهای اصیل دینی در یک راستا قرار داد، هنجار ها از ارزش ها تفکیک گردد و با معرفی ارزش های اصیل دین وتبیین فرهنگ، چهره ی مکتب و دین را به طور صحیح عرضه کرد.
از آنجایی که زبان و ادبیات نیز جز هنجارهای یک جامعه به شمار می آید، لذا برای جلوگیری از سوءتفاهمات و بدبینی ها و شکل گیری تعاملات میان نسل ها، خانواده ها و حکومت ها، نیازمند به زبان و ادبیات مشترکی بین مردم است. تا مشکلات فرهنگی بر پایه ی همدلی و زبان و ادبیات رفع گردد.
برای مصونیت از انحرافات رفتاری و ناهنجاری ها باید محیط مساعد و بسامانی را درخانوادهایجاد نمود. لذا باید با نظارت بر اعضای خانواده و نیز برقراری روابط صمیمانه و دوستانه ارزش های معنوی و هنجارهای مناسب را انتقال داد.
حس ارزشمداری وعزتمندی را در جامعه افزایش داد تا انگیزه عمل به هنجارها تقویت شود. در این راستا احساس از خود بیگانگی و وابستگی نیز از میان برداشته می شود.
سلامت زنان را با درونی کردن آنها به حجاب و مراقبت در، آمد و شدها و اشاعه ی فرهنگ عفاف و پاکدامنی در اجتماعات مختلف، تضمین و آنها را از بزهکاری و کجروی مصون می دارد.
باید با عمل و رفتار، برای جوانان الگو سازی کرد. وفاداری به هنجارها و صداقت و صمیمیت در رفتار و عمل مدعیان فرهنگ وجود داشته باشد و این به عنوان یک تجربه ی ملموس و الگوی رفتاری بیش از هر چیزی افراد را ملزم به رعایت هنجارها می نماید.
در جهت ارتقا سطح شناخت و پایبندی به ارزش های معنوی باید برنامه ریزی دقیق صورت گیرد. که البته این برنامه ریزی ها در جهت تحکیم هنجار ها باید “تدریجی “باشد. تا راه را برای عمل به دستورات و احکام، آسان گرداند.
رسانه های جمعی و صدا و سیما نقش مهمی را در فرآیند فرهنگ پذیری افراد ایفا می کنند. لذا می توانند با ساخت برنامه هایی برای گروههای مختلف سنی در زمینه ی قانون گرایی و پایبندی به ارزش ها و احترام به قانون تلاش کنند.
از طریق اصلاح و تدوین کتابهای درسی و برگزاری دوره های آموزشی برای والدین، اساتید، معلمان و کارکنان و دانش آموزان و دانشجویان و… جهت ترویج و آموزش در پایبندی به قوانین، هنجارها و ارزش ها، تلاش نمود.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.