داشتن بدنی سالم و روحیه ای بانشاط، مثل نگرانیای اصلی آدما از گذشته تا به حال بوده. خوشبختانه با پیشرفت علم و علم پزشکی، روشای درمانی زیادی واسه انواع مریضیا استفاده می شه. بعضی وقتا هم میشه با آگاهی نسبت به یک مریضی، از پیشرفت اون جلوگیری کرد. همراه ما باشین، در این مقاله می خواهیم شما رو با انواع بیماریای خودایمنی، علائم و بعضی درمانای اونا آشنا کنیم.

 

مریضی خودایمنی چیه؟

مریضی خودایمنی یه جور اختلاله که در اون سیستم دفاعی بدن به اشتباه به خود بدن حمله می کنه. معمولا سیستم ایمنی وظیفه ی محافظت از بدن در برابر میکروبایی مثل باکتریا و ویروسا رو برعهده داره. وقتی سیستم ایمنی متوجه حمله عوامل خارجی می شه، سلولای جنگجو رو واسه مقابله با اونا به طرف شون می فرستد.

در حالت عادی، سیستم ایمنی میتونه فرق سلولای خارجی از سلولای خودش رو تشخیص بده. در مریضی خودایمنی، سیستم ایمنی قسمتی از بدن (مثل مفصلا یا پوست) رو به عنوان عنصر خارجی اشتباه میگیره. در این شرایط، پروتئینی به نام اتوآنتی بادی رو واسه حمله به سلولای سالم پخش می کنه.

بعضی از مریضیای خودایمنی تنها یک عضو از بدن رو مورد حمله قرار میدن. مثلا دیابت نوع ۱ به پانکراس آسیب میرسوند. مریضیای دیگر، مثل مریضی لوپوس، تموم بدن رو درگیر می کنه.

چرا سیستم ایمنی بدن به خودش حمله می کنه؟

پزشکان هنوز دلیل این مشکل در سیستم ایمنی رو نمی دونن. گرچه بعضی از مردم بیشتر از بقیه با استعداد دچار شدن به مریضیای خودایمنی هستن. این مریضی، زنان رو بیشتر از مردها گرفتار می کنه. زنان در سالای باروری (بین ۱۴ تا ۴۴ سال) بیشتر با استعداد دچار شدن به مریضی خودایمنی هستن.

بعضی از مریضیای خودایمنی در بعضی گروه ها عادی تر هستن. مثلا، آفریقایی-آمریکاییا و مردم اهل آمریکای لاتین نسبت به سفیدپوستا بیشتر درگیر لوپوس می شن.

بعضی از مریضیای خودایمن، مثل مریضی ام اس یا لوپوس، زمینه ارثی دارن. البته تموم اعضای خونواده با استعداد دچار شدن به همون مریضی نیستن، اما زمینه به ارث بردن اونا رو دارن.

به دلیل گسترش مریضیای خودایمن، محققان به فاکتورهای محیطی مثل اثر عفونتا و قرارگرفتن در خطر مواد شیمیایی یا حلالا مشکوک شدن. «رژیم غربی» گزینه مشکوک دیگر روی میزه. با اینکه این مورد هنوز تأیید نشده، اما خوردن غذاهایی با چربی و قند بالا و استفاده از مواد فراوری شده با ایجاد نا آرومی در بدن مرتبطه. این مسئله می تونه موجب از کارافتادن واکنش دفاعی در بدن شه.

تئوری دیگری که در این مورد هست، «فرضیه بهداشتی» نامیده می شه. به دلیل استفاده از واکسنا و مواد ضدعفونی، کودکان امروز به اندازه کودکان گذشته، زیاد در خطر جرما و میکروبا قرارنمی گیرن. این از دست دادن می تونه باعث واکنش بیش ازحد سیستم دفاعی در برابر مواد بی ضرر شه.

۱۴ مریضی خودایمنی عادی

تا الان بیشتر از ۸۰ گونه مختلف از مریضیای خودایمنی شناخته شدن. اینجا ۱۴ مورد از عادی ترین اونا رو بررسی می کنیم.

۱. دیابت نوع ۱

هورمون انسولین در لوزالمعده ساخته می شه و به تنظیم سطح قند خون کمک می کنه. در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی به سلولای سازنده انسولین در لوزالمعده حمله و اونا رو نابود می کنه. بالابودن قند خون موجب آسیب به رگای خونی و اندامایی مثل قلب، کلیها، چشم و اعصاب می شه.

۲. روماتیسم مفصلی

در این مریضی مفصلای بدن مورد حمله سیستم ایمنی قرار می گیرن. این حمله باعث بروز قرمزی، گرما، درد و سفتی در مفصلا می شه. برخلاف ورم مفاصل که با بالارفتن سن ظاهر می شه، احتمال دچار شدن به روماتیسم مفصلی از سی سالگی به بعد هست.

۳. پسوریازیس و آرتریت پسوریاتیک

معمولا سلولای پوستی رشد عادی دارن و هنگامی که سلول جدیدی تولید می شه، سلولای قبلی به سطح پوست اومده و از بدن دفع می شن. پسوریازیس موجب سرعت دادن رشد سلولای پوست می شه. در این حالت، سلولای اضافی روی هم جمع شده و باعث قرمزی و زبرشدن پوست می شن که به شکل پوسته پوسته یا پلاک پوستی دیده می شن.

حدود ۳۰ درصد از افرادی که پسوریازیس دارن، به آرتریت پسوریاتیک هم گرفتار می شن. از علائم آرتریت پسوریاتیک میشه به نا آرومی، سفتی و درد در مفاصل اشاره کرد.

۴. ام اس

ام اس یا تصلب بافت چندگانه، یه جور بیماریه که به غلافای میلین که سلولای عصبی رو پوشش میدن و وظیفه ی محافظت از اونا رو دارن، آسیب میرسوند. معیوب بودن غلافای میلین باعث مشکل در ارسال پیام بین مغز و بدن می شه. این آسیب دیدگی می تونه باعث بروز نشونه هایی مثل بی حسی، ضعف، مشکل در تعادل و سختی در راه رفتن شه. این مریضی در شکلای مختلفی ظاهر می شه که در سطوح مختلفی پیشرفت می کنه. حدود ۵۰ درصد از مبتلایان به ام اس پس از گذشت ۱۶ سال از گرفتار شدن به این مریضی، واسه راه رفتن به کمک نیاز دارن.

۵. لوپوس منتشر

با اینکه پزشکان قرن ۱۹ لوپوس رو به خاطر دانه هایی که روی پوست ایجاد می کنه، به عنوان یک مریضی پوستی توضیح کردن، اما واقعا اندامای دیگری مثل مفاصل، کلیها، مغز و قلب هم تحت اثر لوپوس قرار می گیرن. درد مفصل، خستگی و ضایعه های پوستی از عادی ترین نشونه های این مریضی هستن.

۶. مریضی التهابی روده

مریضی التهابی روده اصطلاحیه که واسه توضیح شرایطی که باعث ایجاد نا آرومی در جدار روده می شه، استفاده کرده شده. هرگونه از مریضیای التهابی روده به بخش متفاوتی از دستگاه گوارش آسیب می رسانند.

  • «مریضی کرون» می تونه باعث سوزش در هر بخشی از دستگاه گوارش (از دهن گرفته تا مقعد) شه.
  • «کولیت زخمی» تنها جداره ی روده بزرگ شامل پس روده (کولون) و راست روده (رکتوم) رو درگیر می کنه.

۷. مریضی آدیسون

این مریضی روی غدد فوق کلیوی (آدرنال) که وظیفه ی تولید هورمونای کورتیزول و آلدوسترون رو برعهده داره، اثر می ذاره. پایین بودن سطح این هورمونا می تونه به روش ذخیره و استفاده بدن از کربوهیدراتا و شکر اثر بزاره. داشتن ضعف، خستگی، کاهش وزن و پایین بودن قند خون مثل نشونه های این بیماریه.

۸. مریضی گِرِیوْز

این مریضی غده ی تیروئید در گردن رو مورد حمله قرار می ده و باعث تولید بیش ازحد هورمونا می شه. هورمونای تیروئید مسئول کنترل انرژی و متابولیسم بدن هستن.

داشتن مقدار بیش ازحد این هورمونا فعالیتای بدن رو زیاد می کنه و باعث ایجاد نشونه هایی مثل سرخی، افزایش ضربان قلب، نبود تحمل گرما و کاهش وزن می شه.

یکی از نشونه های عادی مریضی گریوز بیرون زدگی چشم هاست که با نام «اگزوفتالمی» شناخته می شه. در حدود ۵۰ درصد از مبتلایان به گریوز، بیرون زدگی چشما هم مشاهده می شه.

۹. سندروم شوگِرن

این مریضی به مفاصل و غدهایی که مسئول مرطوب و روان نگه داشتن چشما و دهن هستن، آسیب میرسوند. از علائم مشخص سندروم شوگرن میشه به درد مفصل، خشکی چشم و خشکی دهن اشاره کرد.

۱۰. تیروئیدیت هاشیموتو

در این مریضی، تولید هورمون تیروئید آهسته می شه و به اصطلاح «کم کاری تیروئید» به وجود میاد. بالارفتن وزن، حساسیت نسبت به سرما، خستگی، ریزش مو و ملتهب شدن غده ی تیروئید (گواتر) از نشونه های بالینی تیروئیدیت هاشیموتوه.

۱۱. میاستنی گراویس

میاستنی گراویس یا ضعف خیلی بد عضلانی یه جور فلج ماهیچه ایه که مغز دیگر نمیتونه کنترل ماهیچها رو به درستی بکنه. زمانی که این عصبا دچار مشکل شن، سیگنالایی که از مغز واسه هدایت عضلات فرستاده می شن، کارکرد لازم رو ندارن.

یکی از عادی ترین علائم اون ضعف عضلاته که با انجام فعالیتای بدنی بدتر و با استراحت کردن کمی بهتر می شه. در این مریضی بیشتر عضلهایی که کنترل بلع و حرکات صورت رو برعهده دارن، درگیر می شن.

۱۲. نا آرومی رگ

نا آرومی رگ زمانی رخ می ده که سیستم ایمنی به عروق خونی حمله می کنه. التهابی که در اثر این حمله بوجود میاد، باعث انسداد رگا و کم شدن جریان فشار خون می شه.

۱۳. کم خونی پرنیشیوز

این مریضی روی پروتئینی به نام «عامل داخلی» اثر می ذاره که به رودها واسه جذب ویتامین ب۱۲ از غذا کمک می کنه. بی وجود این ویتامین، بدن قادر به ساختن گلبول قرمز به اندازه کافی نخواهد بود.

کم خونی پرنیشیوز بیشتر در بزرگسالان سن بالا دروغ. به طور عمومی این مریضی بر ۰٫۱ درصد از مردم اثر داره، اما حدود ۲ درصد از آدما بالای ۶۰ سال در خطر دچار شدن به این مریضی قرار دارن.

۱۴. مریضی سلیاک

کسائی که گرفتار به مریضی سلیاک هستن، نمی تونن از غذاهای شامل گلوتن استفاده کنن. گلوتن یه جور پروتئینه که در گندم، جو، چاودار و دیگر غلات پیدا می شه. وقتی گلوتن وارد روده شه، سیستم ایمنی به اون حمله می کنه و باعث سوزش و نا آرومی می شه. عده ی زیادی از مردم نسبت به گلوتن حساسیت دارن که جزء مریضیای خودایمنی به حساب نمیاد. اما نشونه هایی مثل اسهال و درد شکم در هر دو مورد مشابهه.

نشونه های بیماریای خودایمنی

خیلی از نشونه های راحت در مریضیای خودایمن خیلی مثل به هم هستن، مثل:

  • خستگی؛
  • عضلهای دردناک؛
  • نا آرومی و قرمزی؛
  • تب پایین؛
  • مشکل تمرکز؛
  • بی حسی و گزگز شدن دستا و پاها؛
  • ریزش مو؛
  • ضایعه پوستی.

هرکدام از مریضیا می تونن علائم خاص خودشون رو هم داشته باشن. مثلا، دیابت نوع ۱ باعث بروز تشنگی زیاد، کاهش وزن و خستگی می شه. در مریضی التهابی روده درد و نفخ شکم و اسهال بروز می کنه.

در بعضی مریضیای خودایمنی مثل پسوریازیس یا روماتیسم مفصلی نشونها پایدار نیستن و پس از یه مدت از بین می رن. دوره بین بروز علائم «اشتعال یهویی» flare-ups نامیده می شه. دوره ای که نشونه های مریضی از بین می رن هم «بهبود مریضی» remissions نام داره.

چه زمانی باید به دکتر مراجعه کرد؟

اگه نشونه های مریضیای خودایمن رو دارین بهتره هرچه زودتر به دکتر مراجعه کنین. بسته به نوع مریضی، شاید لازمه تا با یک متخصص مشورت کنین.

  • متخصص روماتولوژی واسه مریضیای مفصل مثل روماتیسم مفصلی و سندروم شوگرن؛
  • متخصص گوارش شناسی واسه مریضیای دستگاه گوارش مثل سلیاک و مریضی کرون؛
  • متخصص غدد و متابولیسم به درمان مریضیای غدد مثل مریضی گریوز و آدیسون کمک می کنه؛
  • درماتولوژیست یا متخصص پوست واسه درمان مریضیای پوستی مثل پسوریازیس.

آزمایشایی که مریضیای خودایمن رو تشخیص میدن

تشخیص بیشتر مریضیای خودایمن به بیشتر از یک آزمایش نیاز داره. دکتر شما با استفاده از گروهی از آزمایشا و آزمایش علائم، مریضی رو تشخیص می ده.

معمولا زمانی که نشونها مبنی بر مبتلابودن به مریضیای خودایمن باشن، آزمایشای «آنتی بادیای ضد هسته ای» (ANA) از اولین آزمایشایی هستن که پزشکان واسه مریض خواسته میدن. نتیجه مثبت آزمایش به این معنیه که فرد به یکی از مریضیا مبتلاه، اما تشخیص نوع دقیق مریضی به آزمایشای بیشتری نیاز داره.

درمان مریضیای خودایمن چیجوریه؟

روشای درمانی حال حاضر قادر به درمون ی کامل مریضی نیستن، اما می تونن واکنش بیش فعال سیستم ایمنی رو کنترل کنن و نا آرومیا رو کاهش بدن.

داروهایی هم وجود دارن که واسه آروم کردن علائمی مثل درد، نا آرومی، خستگی و ضایعات پوستی استفاده میشن. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم هم می تونه به ایجاد حس بهتر در مریض کمک کنه.

سخن پایانی

بیشتر از ۸۰ نوع مریضیای خودایمن مختلف هست. بعضی وقتا نشونه های اونا مشترکه و تشخیص دقیق مریضی رو سخت می کنه.

مریضیای خودایمن بیشتر در بین زنان دروغ و بعضی وقتا به شکل ارثی در خونواده دیده می شه.

آزمایشایی هست که به پزشکان در تشخیص این مریضی کمک می کنه. راه های درمان شامل داروهایی واسه آروم سازی واکنش ایمنی بیش فعال و کاهش نا آرومی در بدن می شه.

در صورت داشتن هرکدام از نشونه های بالا هرچه زودتر به دکتر مراجعه کنین.