انواع روش های پرداخت 

روش های پرداخت وجه کالا به فروشنده در معاملات بازرگانی را، از نظر ریسک پذیری و خطراتی که طرفین معامله را تهدید می کند، به دو گروه زیر می توان تقسیم نمود :

الف – روش هایی که ریسک فروشنده زیاد ولی ریسک خریدار کم است .

ب – روش هایی که ریسک خریدار زیاد ولی ریسک فروشنده کم است .

در روش های گروه الف معمولا فروشنده کالا را ارسال نموده و سپس وجه آن را از خریدار دریافت می کند. در این گروه به موارد زیر می توان اشاره نمود :

2-3-1) تجارت براساس حساب باز ( Open Account Trade )

در این روش فروشنده بر حسب درخواست ( شفاهی یا کتبی ) خریدار، کالای مورد سفارش را بسته بندی و به گمرکخانه مورد نظر خریدار ارسال می نماید و متعاقبا اسناد حمل مستقیما به آدرس خریدار فرستاده می شود تا امکان ترخیص کالاهای وارده از گمرک ذیربط فراهم گردد .

ترتیب پرداخت بدین شکل می باشد که پس از رسیدن کالا، خریدار ظرف مدت مورد توافق از حساب شخصی خود نسبت به پرداخت وجه معامله اقدام می نماید.

همچنان که ملاحظه می شود در این روش فروشنده هم کالا را ارسال می کند و هم اسناد معامله را و خریدار پس از دریافت اسناد و ترخیص کالا وجه آن را برای فروشنده ارسال خواهد نمود. این روش در صورتی قابل اجراست که فروشنده به خریدار اعتماد کامل و مطلق داشته باشد. درواقع در این روش هیچ گونه ریسکی متوجه خریدار نیست بلکه تمام ریسک ها متوجه فروشنده می باشد (ذوقی محمد صالح ، 1376 ترجمه ، روشهای پرداخت در تجارت بین المللی)

2-3-2)روش برات ساده ( Clean Draft = Clean Bill of Exchange )

در این روش براساس توافقی که بین فروشنده و خریدار صورت می گیرد فروشنده کالا را برای خریدار حمل نموده و اسناد حمل آن را نیز مستقیما برای وی ارسال می دارد، سپس بر مبنای اسناد حمل، برات ساده ای را عهده خریدار کشیده و از طریق بانک خود برای بانک خریدار جهت وصول ارسال می دارد تا خریدار براساس شرایط برات (دیداری یا مدت دار ) نسبت به واریز آن اقدام نماید.

نظر به این که اسناد حمل به نام خریدار است، خریدار کالا را از گمرک ترخیص نموده پس از اطلاع از رسیدن برات به بانک خود نسبت به کارسازی آن اقدام می کند.

در این روش ریسک فروشنده از حالت قبلی کمتر است اما ریسکی متوجه خریدار نمی باشد زیرا خریدار بعد از دریافت اسناد و بعد از ترخیص کالا وجه آن را پرداخت  می کند ضمن آن که فروشنده ریسک عدم قبولی برات را نیز باید تحمل نماید.

2-3-3) برات وصولی اسنادی

( Documentary Collection = Documentary Bill of Exchange)در این روش اسناد حمل نیز همراه برات به بانک خریدار ارسال می گردد این روش  می تواند امنیت بیش تری را نسبت به دو روش قبل برای فروشنده به همراه داشته باشد چون اسناد را از طریق بانک ارسال داشته و اسناد تنها در مقابل پرداخت یا قبولی برات به خریدار تحویل می گردد.

اگر برات دیداری بوده و دستور صادره روی اسناد حمل بصورت Delivery Document Against Payment باشد در این صورت بانک خریدار صرفا در مقابل دریافت وجه مندرج در برات، مجاز به تحویل اسناد به خریدار می باشد. این گونه اسناد را اصطلاحا (DP ) می گویند. اگر برات مدت دار بوده و دستور صادره روی اسناد حمل به صورت Document Against Acceptance  Delivery باشد در این صورت بانک خریدار صرفا در مقابل اخذ قبولی خریدار مجاز به تحویل اسناد می باشد. این گونه اسناد را اصطلاحا ( DA ) می گویند.

لازم به ذکر است در برات وصولی اسنادی، بارنامه به نام بانک صادر می گردد لذا ظهرنویسی اسناد توسط بانک ضروری است.

2-3-4) اعتبار اسنادی ( Letter of Credit = Documentary Credit )

تعهدی است که بانک گشایش کننده اعتبار ( ISSUING BANK ) برعهده می گیرد تا در قبال اخذ اسناد معینی که مورد نیاز و مورد درخواست متقاضی اعتبار (APPLICANT ) است، مطالبات ذینفع اعتبار یا فروشنده ( BENEFICIARY ) را بپردازد یا برات ( بروات ) وی را قبولی نویسی نماید یا حواله های درخواستی وی را پرداخت کند یا بانک دیگری را مامور این عملیات نماید. این پرداخت یا از طریق برات ارزی B/E ( BILL OF EXCHANGE ) یا اعتبارنامه L/C ( LETTER OF CREDIT ) صورت می گیرد.

در این روش فروشنده وجه کالا را تنها پس از ارائه اسناد حمل، به بانکی در کشور خود (مطابق با شرایطی که در اعتبار اسنادی ذکر شده است ) دریافت می نماید و بدین وسیله ریسک عدم پرداخت از طرف خریدار حذف  می گردد. این روش بیش تر به نفع فروشنده بوده و منافع او را در نظر دارد چرا که او تنها با ارائه اسناد مطابق با شرایط اعتبار به بانک می تواند وجه آن را دریافت دارد و در این حالت خریدار هیچ کنترلی بر کالا ندارد و حتی ممکن است در بیش تر موارد در حالی که هنوز کالا به کشور خریدار نرسیده فروشنده وجه آن را با ارائه اسناد مطابق با شرایط اعتبار، از بانک دریافت دارد.

در این حالت خریدار ریسک بیش تری را متقبل شده و تنها با تنظیم شرایط اعتبار محکم می تواند نسبت به دریافت کالا اطمینان خاطر بیش تری پیدا کند.

در هر صورت به طور کلی می توان گفت که در مقایسه با روش های دیگر سیستم پرداخت در اعتبار اسنادی به گونه ای است که علیرغم وجود نقاط ضعف، تقریبا موازنه منافع را برقرار نموده و می تواند منافع هر دو طرف معامله را حفظ نماید.

نظر به این که روش پرداخت با شیوه اعتبارات اسنادی در حال حاضر متداول ترین و مهمترین شیوه پرداخت در معاملات در دنیا می باشد اطلاع از نحوه اجرا و انواع و شرایط آن برای اشخاصی که مبادرت به واردات و صادرات یا داد و ستد می کنند ضروری است. به همین خاطر نکات اساسی آن باتوجه به آخرین ویرایش مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی ( UCP – 5000 )[1] در ادامه بررسی می گردد.

[1] Uniform Customs and Practice for Doucumentary Credits

Written by