ف مشترک اختلاف معنی داری با هم ندارند

۴-۲-۲ روند تجمع ماده خشک کل
نتایج نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش حداکثر تجمع ماده خشک کل در گیاه گردید (شکل۴-۷). دلایل کاهش تجمع ماده خشک کل در شرایط تنش خشکی، کاهش سطح فتوسنتز کننده گیاه (شاخص سطح برگ) و افزایش تنفس گیاه می باشد. تحقیقات انجام شد ه نشان داده است که از اثرات اولیه تنش خشکی روی سیستم فتوسنتزی، افزایش مقاومت روزنه ای برای ورود دی اکسید کربن به داخل گیاه می باشد، به نحوی که از ۵۰ درصد کاهش در مقدار فتوسنتز، دو سوم مربوط به افزایش مقاومت روزنه ای و یک سوم باقی مانده مربوط به افزایش مقاومت مزوفیلی است (گرین وی و مانس۸۹، ۱۹۸۰). همچنین فری مان نشان داد که تنش خشکی از طریق افزایش تنفس تگهداری باعث کاهش تجمع ماده خشک در گیاه می شود (فری مان۹۰، ۱۹۷۸).

شکل۴-۷ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر روند تجمع ماده خشک کل ذرت

تاثیر مختلف کود شیمیایی و زیستی نیتروژنه بر روند تجمع ماده خشک کل گیاه در شکل۴-۸ نشان داده شده است. حداکثر تجمع ماده خشک کل در تیمار ۱۰۰ درصد کود شیمیایی و بعد از آن تیمار ۵۰ درصد کود شیمیایی+ کود زیستی به صورت سرک دیده می شود. می توان چنین استنباط کرد که احتمالا در این تیمارها به دلیل افزایش جذب نور توسط شاخص سطح برگ بیشتر و بهبود کارایی فتوسنتزی برگ ها وایجاد مخزن قوی یعنی دانه های در حال تشکیل، تسریع یافت.

شکل۴-۸ اثر کود های شیمیایی و زیستی بر روند تجمع ماده خشک کل ذرت

۴-۲-۳ سرعت رشد محصول
سرعت رشد محصول با معناترین واژه تجزیه و تحلیل رشد در جوامع گیاهی است که میزان تجمع ماده خشک یک جامعه گیاهی را در یک واحد زمانی مشخص و در واحد سطح زمین نشان می دهد. نتایج نشان داد آهنگ رشد محصول (CGR) با افزایش تنش خشکی کاهش قابل ملاحظه ای پیدا کرد (شکل ۴-۹). شواهدی موجود است که نشان می دهد به موازات افزایش شدت تنش خشکی و بسته شدن روزنه ها و جلوگیری از جذب دی اکسید کربن، دمای گیاه و سرعت تنفس افزایش یافته و سطح برگ کم می شود و در نهایت نیز سرعت رشد محصول کاهش می یابد (مجیدیان و غدیری، ۱۳۸۱). از مرحله ابریشم دهی به بعد سرعت رشد محصول در کلیه تیمار های سطوح تنش خشکی کاهش یافت که دلیل این امر پیری و زرد شدن برگ ها و کاهش ماده سازی در گیاه بود. این یافته ها با نتایج مجیدیان و غدیری (۱۳۸۱)، لک (۱۳۸۲) و ساجدی و اردکانی (۱۳۸۷) مطابقت داشت.

شکل۴-۹ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر سرعت رشد محصول (CGR) در ذرت

بر اساس شکل۴-۱۰ سرعت رشد محصول در اثر کاربرد کود شیمیایی و زیستی نیتروژنه طی فصل رشد ابتدا افزایش و پس از رسیدن به بالاترین مقدار خود که احتمالا در مرحله گلدهی و ابریشم دهی بود، سپس کاهش پیدا کرد. در تیمار کاربرد ۱۰۰درصد کود شیمیایی سرعت رشد محصول در بالاترین مقدار خود حدود ۳۷ گرم در متر مربع در روز بود و در تیمار کاربرد ۵۰ درصد کود شیمیایی+ زیستی بیشترین سرعت رشد محصول حدود ۳۳ گرم در متر مربع در روز و استفاده از کود زیستی به تنهایی از حدود ۲۷ گرم در متر مربع در روز فراتر نرفت. احتمالا بالا بودن سرعت رشد محصول به دلیل شاخص سطح برگ بالا تر و افزایش نور دریافتی بود. بیرچ و همکاران،نیز گزارش دادند که سرعت رشد محصول نتیجه در یافت نور توسط برگ ها، راندمان استفاده از نور و مدت زمان دریافت نور توسط برگ ها می باشد. استفاده از کود های زیستی به دلیل استفاده بهینه از ۵۰ درصد نیتروژن شیمیایی، میزان جذب را افزایش داده و مقدار آبشویی را کاهش می دهد در نتیجه باعث افزایش شاخص سطح برگ وافزایش سرعت ماده سازی و در نهایت افزایش سرعت رشد محصول می گردد.

شکل ۴-۱۰ اثر کود های زیستی و شیمیایی بر سرعت رشد محصول (CGR) در ذرت
۴-۲-۴ سرعت رشد نسبی
سرعت رشد نسبی گیاهان زراعی بعد از مرحلۀ جوانه زنی بالا رفته و سپس کاهش می یابد و در واقع با افزایش سن گیاه میزان رشد نسبی کاهش می یابد زیرا بخش هایی که به گیاه افزوده می شوند بافتهای ساختمانی هستند که از لحاظ متابولیکی فعال نبوده و نقشی در فتوسنتز ندارند. همچنین به دلیل قرار گرفتن برگهای اولیه در سایه و افزایش سن آنها فعالیت فتوسنتزی کاهش یافته و سرعت رشد نسبی نیز کاهش می یابد. هر چند که مقدار وزن خشک گیاه با گذشت زمان افزایش پیدا می کند اما از سرعت رشد نسبی به دلیل افزایش نسبت بافت های ساختمانی به بافت های در حال رشد کاسته می شود. منفی شدن (RGR) در مراحل پایانی رشد نشان دهندۀ کاهش شدید سرعت رشد نسبی و در واقع کاهش وزن خشک گیاه می باشد، که برداشت اقتصادی در این مرحله را کاملاً توجیه می نماید، زیرا در صورت طولانی شدن دورۀ رشد عملکرد مادۀ خشک گیاه کاهش یافته و از کیفیت محصول کاسته می‏شود (رهنما و غفارخانی،۲۰۰۳). نتایج نشان داد که سطوح تنش خشکی در طول رشد بعد از افزایش در مرحله جوانه‏زنی تا آخر فصل کاهش پیدا می‏کند که با افزایش تنش خشکی سرعت رشد نسبی نیز کاهش می‏یابد (شکل۴-۱۱).

شکل۴-۱۱ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر سرعت رشد نسبی (RGR) در ذرت

کاربرد کود های شیمیایی و زیستی نیز باعث کاهش سرعت رشد نسبی می شود. با توجه به شکل سرعت رشد نسبی کاهش پیدا کرده اما این کاهش در تیمار های کود زیستی و تلفیق کود زیستی و شیمیایی با شیب کمتری کاهش یافت (شکل ۴-۱۲).

شکل ۴-۱۲ اثر کود های شیمیایی و زیستی بر سرعت رشد نسبی (RGR) در ذرت

۴-۳ صفات مورفولوژیک
۴-۳-۱ ارتفاع گیاه
تج
زیه واریانس سطوح تنش خشکی و کود شیمیایی و زیستی ارتفاع گیاه نشان داد اثر سطوح مختلف تنش خشکی و کود زیستی بر صفت مورد نظر معنی دار بود (جدول ۴-۱۳).تنش خشکی شدید در مقایسه با تیمار آبیاری مطلوب (بدون تنش) ارتفاع نهایی گیاه را به طور متوسط حدود ۴۰ سانتی متر کاهش داد که این کاهش از لحاظ آماری معنی دار بود (شکل۴-۱۳). کاهش ارتفاع گیاه، ناشی از حساسیت بالای فرآیندهای تقسیم و رشد سلولی به تنش خشکی در مرحله‌ی رشد رویشی می‌باشد چرا که کاهش پتانسیل آب بافت‌ها، موجب کاهش فشار تورژسانس سلول به حد کمتر از میزان لازم برای بزرگ‌تر شدن آن می‌گردد و این موجب کاهش بزرگ شدن سلول می‌شود.
جدول۴-۱۲مقایسه میانگین شاخص سطح برگ زیر بلال ذرت
منابع تغییر
درجه آزادی
مجموع مربعات

طول بلال (سانتیمتر)
طول کچلی انتهای بلال (سانتیمتر)
ارتفاع نهایی گیاه (سانتیمتر)
تکرار
۳
۰۴/۰ ۲۲/۲۱
۲۴/۰ ۹۲/۰
۲۷/۰ ۴۰/۲۱۶۷
تنش خشکی
۲
۰۰۴/۰ ۲۳/۴۰
۰۰۰۷/۰ ۷/۱۰
۰۰۴۲/۰ ۴۶/۱۳۸۳۰
اشتباه اصلی
۶
۰۱/۸
۰۲/۱
۴۰/۲۶۵۸
کود زیستی
۳
۰۰۰۱/ ۴۴/۵۶
۰۰۰۱/۰ ۱۲/۹
۰۰۰۱/ ۱۴/۲۵۳۱
تنش خشکی*کود
۶
۴۲/۰ ۱۱/۳
۱۷/۰ ۳۹/۱
۱۳/۰ ۱۱/۶۳۷
اشتباه فرعی
۲۷
۵۳/۱۳
۸۳/۳
۶۰/۱۵۷۵
ضریب تغییرات

۹۸/۴
۴۵/۱۵
۰۷/۴
توان بالا و سمت راست سطوح معنی داری را نشان می‌دهد

شکل۴-۱۳ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر ارتفاع گیاه ذرت

کاربرد کود زیستی نیز ارتفاع گیاه را تحت تاثیر قرار داد (جدول۴-۱۳).بر اساس نتایج مقایسه میانگین داده‌ها تحت تیمارهای کودی، بیشترین ارتفاع بوته مربوط به تیمار کاربرد کود شیمیایی و کم‌ترین ارتفاع مربوط به تیمار کاربرد کود زیستی (بدون مصرف کود شیمیایی) بود (جدول۴-۱۴). کاربرد تلفیقی کود شیمیایی و زیستی نسبت به تیمار صد در صد مصرف کود شیمیایی تنها حدود ۵ درصد کاهش ارتفاع داشته است.
۴-۳-۲ طول بلال
طبق تجزیه واریانس داده‌ها طول بلال به شدت تحت تاثیر تنش خشکی و کود زیستی قرار گرفت (جدول۴-۱۳). سطوح مختلف تنش خشکی بر روی طول بلال نشان داد که بیشترین طول بلال مربوط به تیمار بدون تنش وکمترین طول بلال مربوط به تیمارهای تنش ملایم و تنش شدید، که از لحاظ آماری اختلاف معنی داری با هم نداشتند، بود (شکل۴-۱۴). عامل اصلی کاهش طول بلال در تیمار تنش خشکی، عدم وقوع حداکثر پتانسیل رشدی بلال‏ها در نتیجه تاخیر در مرحله رشد بلال و کاهش مواد پرورده فراهم جهت رشد بلال بود که این نتایج نیز توسط کلانتر احمدی (۱۳۸۲) تایید شده است.

شکل۴-۱۴ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر طول بلال

۴-۳-۳ طول کچلی انتهای بلال
کچلی انتهای بلال بر اثر عدم تلقیح مادگی و یا عدم انتقال مواد فتوسنتزی به دانه‌های انتهای بلال، ایجاد می‌شود. همان گونه که در شکل ۴-۱۵ نشان داده شده است با افزایش فواصل آبیاری (تنش شدید)، طول کچلی انتهای بلال افزایش معنی دار یافت. افزایش شدت تنش خشکی به لحاظ اثر منفی بر تلقیح و پر شدن دانه‌ها، موجب افزایش طول کچلی انتهای بلال شد. از جمله دلایل اصلی عدم تلقیح و پر نشدن دانه‌ها و افزایش طول کچلی انتهای بلال در شرایط تنش خشکی، بروز ناهنجاری‌هایی مانند افزایش فاصله زمانی گرده افشانی و ظهور ابریشم‌ها، عدم پذیرش دانه‌های گرده توسط ابریشم‌ها به علت محتوای رطوبت کم آن‌ها و عدم تکامل ابریشم‌ها می‌باشند (مسجدی و همکاران ۱۳۸۷، ژو شیجانگ و همکاران۹۱، ۱۹۹۵).
نتایج مقایسه میانگین طول کچلی انتهای بلال تحت تیمارهای کودی نشان داد کم‌ترین طول کچلی مربوط به تیمارهای ۱۰۰ درصد کود شیمیایی و تلفیق ۵۰ درصد کود شیمیایی و کود زیستی به صورت سرک بوده و بیشترین طول کچلی را مصرف کود زیستی به تنهایی داشته است (جدول۴-۱۴).

شکل۴-۱۵ اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر طول کچلی انتهای بلال

جدول ۴-۱۴ مقایسه میانگین برخی صفات مورفولوژیک ذرت

تیمار
ارتفاع بوته (سانتیمتر)
طول بلال (سانتیمتر)
طول کچلی انتهای بلال (سانتیمتر)
۱۰۰ درصد کود شیمیایی
a 08/197
a 27/15
c 02/2
۵۰ درصد کود شیمیایی+کود زیستی (بذرمال)
b 97/187
b 25/14
b 57/2
۵۰ درصد کود شیمیایی+کود زیستی (سرک)
b 68/188
ab 84/14
c 06/2
کودزیستی (بذرمال و سرک)
c 66/176
c 43/12
a 09/3
حداقل اختلاف معنی دار
۳۹/۶
۵۹/۰
۳۱/۰
میانگین‌های دارای حروف مشترک اختلاف معنی داری با هم ندارند

۴-۴ عملکرد و اجزای عملکرد
۴-۴-۱ تعداد ردیف در بلال
نتایج نشان داد تعداد ردیف در بلال تنها تحت تاثیر کود زیستی قرار گرفت و معنی دار شد. اثر سطوح مختلف تنش خشکی و اثر متقابل تنش خشکی و کود زیستی بر صفت مذکور معنی دار نبود (جدول۴-۱۵). طبق مقایسه میانگین تعداد ردیف در بلال، تیمار کود زیستی کم‌ترین تعداد ردیف در بلال را داشته و بقیه تیمارهای کودی اختلاف معنی داری با هم نداشتند (جدول۴-۱۶). بنابراین می‌توان نتیجه گیری کرد که این جز از عملکرد در مقابل تغییرات شرایط محیطی ثبات نسبی دارد (دستفال و همکاران۹۲، ۱۹۹۰). عدم تاثیر پذیری صفت تعداد ردیف در بلال از تیمارهای مختلف توسط پژوهشگران متعددی تایید شده است (سیادت، ۱۳۷۳ و اورساشی و همکاران۹۳، ۱۹۹۴).
جدول۴-۱۵ تجزیه واریانس عملکرد و اجزای عملکرد ذرت تحت تیمارهای مختلف
منابع تغییر
درجه آزادی
مجموع مربعات

تعداد ردیف در بلال
تعدا
د دانه در ردیف
تعداد دانه در واحد سطح
وزن هزار دانه
تکرار
۳
۲۵/۰ ۸۵/۵
۰۰۷۹/۰ ۳/۳۴۱
۰۰۰۲/۰ ۷/۹۰۱۵۹۳۴
۲۹/۰ ۶۸/۷۱۶۴
تنش خشکی
۲
۰۹/۰ ۶۹/۷
۰۰۰۱/۰ ۸۹/۱۲۴۶
۰۰۰۱/ ۳/۱۸۵۹۳۲۰۴
۵۹/۰ ۲۸/۱۷۶۶
اشتباه اصلی
۶
۵۷/۶
۳۲/۶۳
۴۴/۴۰۴۹۰۹
۸۱/۹۲۹۲
کود زیستی
۳
۰۰۰۱/ ۶۲/۴۸
۰۰۰۱/ ۷۲/۶۷۷
۰۰۰۱/۰۸/۱۵۷۳۶۴۶۹
۰۰۰۱/۰ ۵۹/۱۵۱۷۶
تنش خشکی*کود
۶
۰۹/۰ ۱۶/۱۰
۰۰۰۱/ ۴۵/۱۶۸
۰۰۰۵/۰ ۲/۴۸۲۳۷۲۵
۵۴/۰ ۵۴/۲۳۳۰
اشتباه فرعی
۲۷
۳۴/۲۲
۱۱/۹۳
۹/۳۶۴۰۰۹۷
۸۱/۱۲۳۹۲
ضریب تغییرات

۱۲/۶
۶/۷
۸۸/۱۱
۲۶/۱۰
توان بالا و سمت راست سطوح معنی داری را نشان می‌دهد

جدول۴-۱۶ مقایسه میانگین برخی خصوصیات زراعی در ذرت سینگل کراس ۲۶۰ در سطوح مختلف کودهای شیمیایی و زیستی
تیمار
تعداد ردیف در بلال
وزن هزار دانه (گرم)
۱۰۰ درصد کود شیمیایی
a64/15
a88/226
۵۰ درصد کود شیمیایی+کود زیستی (بذرمال)
a99/14
b15/205
۵۰ درصد کود شیمیایی+کود زیستی (سرک)
a57/15
ab33/221
کودزیستی (بذرمال و سرک)
b15/13
c1/181
حداقل اختلاف معنی دار
۷۶/۰
۹۴/۱۷
میانگین‌های دارای حروف مشترک در هر ستون اختلاف معنی‌داری با هم ندارند

۴-۴-۳ تعداد دانه در ردیف
تاثیر تیمار تنش خشکی و کود زیستی و اثر متقابل آن‌ها بر تعداد دانه در ردیف معنی دار شد (جدول۴-۱۵). با افزایش تنش خشکی تعداد دانه در ردیف کاهش معنی داری یافت. به عقیده‌ی دانشمندان معمولا حداکثر کاهش در تعداد دانه در ردیف هنگام بروز تنش خشکی از زمان دوازده برگی به بعد، مرحله گرده افشانی یا مرحله تعیین پتانسیل تعداد دانه در ردیف، اتفاق می‌افتد (هاردر و همکاران۹۴، ۱۹۸۲). همچنین مشاهده شده است که تنش کم آبی به طور معنی داری تعداد دانه در ردیف را کاهش می‌دهد (ادمیدز و همکاران۹۵، ۲۰۰۰).
اثر متقابل تیمارهای تنش خشکی و کود شیمیایی و زیستی بر تعداد دانه در ردیف معنی دار شد (جدول ۴-۱۷). برش دهی اثرات متقابل تیمارها نشان دهنده تفاوت معنی دار در سطوح مختلف تنش خشکی در بین تیمارهای کود شیمیایی و زیستی می‌باشد. طبق نتایج مقایسه میانگین اثر تیمارهای آزمایشی، در شرایط بدون تنش کاربرد کودهای زیستی اثر معنی داری بر این صفت داشت. بیشترین تعداد مربوط به ۱۰۰ درصد کود شیمیایی و بعد از آن کاربرد تلفیقی کود شیمیایی+ زیستی بوده است.اما در شرایط تنش ملایم کاربرد کود شیمیایی و تلفیق کود شیمیایی+ زیستی اختلاف معنی داری با هم نداشتند بجز کود زیستی که کم‌ترین تعداد دانه در ردیف را در شرایط تنش ملایم داشت. در شرایط تنش شدید با وجود اختلاف معنی دار در کاربرد کود، بیشترین تعداد دانه در ردیف به تیمار ۱۰۰ درصد کو

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید