آمل قرار گرفته است و از طریق جاده فیروزکوه به تهران متصل می شود و تا تهران 257 کیلومتر فاصله دارد. (مهندسان مشاور و معمار و شهرساز پارت، 1381)نقشه شماره (1-3) موقعیت شهر قائمشهر را در ایران، نشان می دهد.
جدول شماره 3-1 تقسیمات کشوری شهرستان قائمشهر در سال 1385
شهرستان
نام بخش
نام دهستان
تعداد آبادی
قائمشهر
کیاکلا
کیاکلا
9

تالارپی
20

مرکزی
بالاتجن
51

علی آباد
18

بیشه سر
15

نوکنده
31
ماخذ: سالنامه آماری استان مازندران 1385

نقشه (3-1) تقسیمات سیاسی شهرستان قائمشهربه تفکیک منطقه

3-1-3- زمین شناسی:
قدیمی ترین تشکیلات زمین شناسی در منطقه مربوط به دوران دوم می باشد. این دوران شامل تشکیلات ژوراسیک فوقانی که روی ژوراسیک زیرین قرار گرفته است دارای تشکیلات آهکی است دوران کرتاسه با تشکیلات آهکی مشخص بوده و بعد از آن دوران سوم با ماسه سنگهای خشن و متناوب با لایه های زرد رنگ رسی قرار گرفته است. دوران چهارم با تپه های لسی کم ارتفاع که دارای منشا تشکیلات بادی بوده و توام با آبرفت مخروط افکنه های رودخانه هاست مشخص می گردد. تشکیلات دامنه ای البرز متشکل از گرانیت و بلوکهای آهک و ماسه سنگ می باشد. قسمتهای جنوبی دشت نیز از رسوبات مخروط افکنه ای هراز تا بابل رود و تالار رود در قائمشهرکه از ارتفاعات البرز سرچشمه می گیرند پوشیده شده است. (مهندسین مشاور رامکو، 1376)
به طورکلی نواحی کوهپایه ای شهرستان قائمشهر عمدتا از رسوبات و زمینهای متعلق به دوره پلیوسن تشکیل شده است که در بخش جنوب شرقی زمینهای مربوط به دوره میوسن می باشد و نواحی جلگه ای از نظر زمین شناسی ساختمان ساده ای دارد که این قسمت از نهشته های رسوبی و آبرفتی بوده که در نتیجه فعل و انفعالات آب و هوایی و جریان آبهای سطحی از نواحی کوهستانی مجاور کنده شده و در این قسمت برجای گذاشته که این رسوبات نرم روی رسوبات قدیمی تر از خود قرار گرفته اند.
خط گسل سراسری البرز نیز از جنوب شهر قائمشهر و از فاصله حدودا 3 کیلومتری محدوده موردمطالعه عبور می کند. چندین شاخه گسل موازی و مدفون در محدوده جلگه راستا با گسل سراسری خزر بین قائمشهر تا بابل کشیده شده است که حاکی از فعال بودن منطقه به لحاظ تکتونیکی و شرایط لرزه خیزی است.

3-1-4 – توپوگرافی:
محدوده قائمشهر در بخش جلگه ای در طیف ارتفاعی 100-50 متر قرار گرفته است و از شیب 3 تا 5 درصدی برخوردار است.در کل منطقه قائمشهر 4/84 درصد آن جلگه ای می باشد و درصد کوهستان این محدوده صفر می باشد و فقط قسمت کمی در سمت جنوب منطقه به صورت کوهپایه ای می باشد که در کل 6/15 درصد از وسعت منطقه را دربرمی گیرد (مهندسین مشاور نقش پیراوش، 1385)

3-1-5- اقلیم:
خصوصیات اقلیمی قائمشهر مستقیما به موقعیت خاص جغرافیای آن وابسته است. قائمشهر با ارتفاع 50 متر از سطح آبهای آزاد و 78 متر از سطح دریای خزر مجموعا آب و هوای معتدل و مرطوب دارد که اغلب مانند شهرهای ساحلی دریای خزر مرطوب و نسبتا گرم می باشد. رطوبت هوا در منطقه قائمشهر از غرب به شرق کاسته می شود.
دشت حاصلخیز مازندران جلگه ای است که بین دریای خزر و سلسله جبال البرز واقع است. این سلسله کوهها در واقع دیوار بزرگ اقلیمی می باشد که هوای مرطوب خزری را از هوای خشک فلات ایران جدا می سازد.
صعود توده های مرطوب خزری از این دیواره موجب ریزشهای جوی فراوان می شود. سرسبزی و حاصلخیزی این سرزمین مدیون همین ریزشهای جوی است. بدین ترتیب اقلیم قائمشهر در
طبقه بندی دمارتن گسترش یافته. اقلیم معتدل مرطوب تعریف شده است. از خصوصیات این اقلیم بارندگی و گرمای زیاد می باشد. (گروه مطالعات جغرافیای و محیطی طرح منطقه ای گیلان و مازندران، تیر1386)

3-1-5-1- دما:
براساس بررسی داده های آماری دما در سال های (1386-1363) میانگین دمای سالیانه ایستگاه قراخیل قائمشهر 3/16 درجه سانتی گراد گزارش شده که ماه مرداد با 7/25 درجه سانتی گراد و دی ماه با 7 درجه سانتی گراد به ترتیب گرمترین و سردترین ماه های سال می باشند.
اختلاف بین حداقل مطلق و حداکثر مطلق دما در سال های 1363، برابر 33 درجه سانتی گراد بوده است
جدول شماره (3-2)- روند نوسان شاخص دمایی شهر قائمشهر (88-1363)
شاخص
فروردین
اردیبهشت
خرداد
تیر
مرداد
شهریور
مهر
آبان
آذر
دی
بهمن
اسفند
سال
حداکثرمطلق
36
2/36
6/39
5/36
2/39
6/36
8/36
6/30
26
6/26
6/34
33
6/39
حداقل مطلق
8/1
4/5
13
8/16
2/14
6/11
2/4
5/0
6/3-
2/4-
4-
5/1-
2/4-
متوسط حداکثر
2/20
4/24
3/28
2/30
6/30
28
6/23
3/18
8/13
1/12
1/12
14
3/21
متوسط حداقل
9/10
5/15
6/19
7/21
1/22
19
8/13
9/8
7/4
9/2
4/3
8/5
4/12
میانگین
9/14
5/19
5/23
5/25
7/25
8/22
1/18
13
6/8
7
3/7
5/9
3/16
مأخذ: سایت سازمان هوا شناسی ایران، مازندران، قائمشهر.

3-1-5-2 – بارش:
به لحاظ بارندگی منطقه موردمطالعه همانند دیگر نقاط استان از بارش قابل توجهی برخوردار
می باشد. به طوری که براساس نقشه هم بارش میزان بارندگی سالانه این منطقه 6/731 میلیمتر بوده و ماه خشک در هیچ یک از فصول مشاهده نمی گردد به گونه ای که 5/35 درصد ایام سال از بارش برخوردار است.
کم بارانترین ماه ها به ترتیب مربوط به ماه های خرداد – اردیبهشت، تیر و فروردین است و در مجموع 81/17 درص
د بارش سالانه طی چهارماه مزبور بوقوع می پیوندد. بیشترین بارش ماهانه به ترتیب از آن ماه های مهر – آبان و شهریور است که این سه ماه در مجموع حدود 81/38 درصى از بارش سالانه محدود حریم مورد نظر است و فصل پاییز 34/38 درصد بارش سالانه پربارانترین فصل محدوده و فصل بهار با 49/13 درصد بارش سالانه که بارانترین فصل محدوده به شمار می آیند. دلیل بارش فراوان در فصل پاییز جبهه نسیم دریا و ورود جریانات پرفشار سیبری و عبور آن از پهنه معتدل خزری که پس از اشباع بارشهایی را بوجود می آورد.

جدول شماره (3-3) مشخصات بارش شهر قائمشهر (88-1363)
شاخص
فروردین
اردیبهشت
خرداد
تیر
مرداد
شهریور
مهر
آبان
آذر
دی
بهمن
اسفند
سال
میانگین (میلیمتر)
4/36
2/31
1/31
4/31
2/48
4/80
6/103
9/99
77
2/66
6/62
16/63
6/731
درصد
5
26/4
25/4
3/4
58/6
11
16/14
65/13
52/10
04/9
55/8
69/8
100
تعداد روز بارندگی
6/10
5/10
5/8
9/7
6/11
8/10
8/9
1/11
5/11
8/10
8/11
1/14
129
مأخذ: سازمان هواشناسی شهرستان قائمشهر

نمودار شماره (3-1)- توزیع بارش ماهانه شهر قائمشهر

نمودار شماره (3-2)-توزیع بارش فصلی شهر قائمشهر

نمودار شماره (3-3) شاخص حرارتی شهر قائمشهر

3-1-5-3 – یخبندان:
تعداد روزهای یخبندان در منطقه مورد نظر بسیار کم و ناچیز و برابر با 2/14 روز در سال
می باشد. همچنین حداقل مطلق دما نشان می دهد که یخبندان های شدید در منطقه رخ نداده است به گونه ای که تنها محدود به فصل زمستان می باشد و بیانگر این است که در این شهر عملا یخبندان واقعی به دلیل برخورداری از آب و هوای معتدل و رطوبت بالا و نزدیکی به دریای خزر به وقوع نمی پیوندد.
جدول شماره (3-4) تعداد روزهای یخبندان در شهر قائمشهر (88-1363)
شاخص
فروردین
اردیبهشت
خرداد
تیر
مرداد
شهریور
مهر
آبان
آذر
دی
بهمن
اسفند
سال
یخبندان
0
0
0
0
0
0
0
0
3.3
5.1
6.4
1.2
14.2
مأخذ: www.weather

نمودار شماره (3-4)- تعداد روزهای یخبندان شهر قائمشهر

3-1-5-4 – رطوبت نسبی:
میانگین رطوبت نسبی در شهر قائمشهر با توجه به داده های هواشناسی ایستگاه قراخیل در یک دوره آماری 23 ساله حدود 82 درصد می باشد. به گونه ای که بالاترین میانگین رطوبت نسبی حدود 86 درصد مربوط به ماه اسفند بوده و پایینترین میانگین رطوبت نسبی با 78 درصد مربوط به ماه اردیبهشت بوده است.

3-1-5-5- باد:
با توجه به موقعیت جغرافیای شهر قائمشهر یعنی قرارگرفتن آن در فاصله میان کوه و دریا وزش باد و جریان هوا از این شرایط جغرافیای به ناگزیر تبعیت می کند.
جریان باد در قائمشهر با توجه به اینکه تحت تاثیر هجوم جریانات برونی قرار نگرفته است از یک نظم و هماهنگی برخوردار است. بدین علت که به اختلاف فیزیکی میان قابلیتهای حرارتی خاک و آب در نیمه های مختلف روز بین دریا و خشکی جریان می یابند و در طول شبانه روز دریا به خشکی و از خشکی به دریا جریان می یابد. بطور متوسط در طی سال بیشترین وفور باد در جهت غرب و کمترین آن در جهت جنوب شرقی می باشد. بدین ترتیب بطور متوسط در طی سال باد غالب قائمشهر در جهت غرب می باشد. در قائمشهر در طی سال سرعت باد 2/2 گره می باشد. مطابق فراوانی بادها حداکثر سرعت باد در جهت غرب به وقوع پیوسته است. بیشترین سرعت باد نیز در فصل بهار و بخصوص در ماه اردیبهشت اتفاق می افتد حداکثر سرعت لحظه ای باد در بهمن ماه و حداقل آن در تیرماه با 18گره به ثبت رسیده است.

3-1-6 – بررسی منابع تامین آب شرب و کشاورزی:
برنامه ریزی توسعه منطقه ای و ساماندهی نظام اسکان نیازمند تدارک زیرساختها و امکاناتی است که همگی به صورتی با منابع آب بعنوان یک اصل حیاتی در ارتباط تنگاتنگ هستند. منابع آب شهرستان برحسب موقعیت منطقه و شرایط طبیعی و برخورداری از اقلیم مرطوب و بسیار مرطوب به دو دسته آبهای سطحی و زیرزمینی تقسیم می شوند.
– آبهای سطحی
آبهای سطحی در سطح شهرستان قائمشهر علاوه بر رودخانه های اصلی تالاررود و سیاه رود، واجد یکسری آبهای سطحی و مسیلهای خزی است که در نهایت این دو رودخانه بعنوان آبریز این شاخه های خزی عمل نموده و نهایتا به دریای مازندران منتهی می شود.
رودخانه تالار که این رودخانه در ارتفاعات کوه های سوادکوه سرچشمه می گیرد و از غرب قائمشهر گذشته، ضمن عبور از منطقه کیاکلای قائم شهر در قسمت غربی قریه کاله و عرب خیل به دریای خزر می ریزد. طول این رودخانه 150 کیلومتر است و در کشاورزی منطقه نقش بسیار مهمی دارد.
رودخانه سیاه رود که از ارتفاعات برنجستانک در 15 کیلومتری جنوب شرقی قائمشهر سرچشمه گرفته حدود 65 کیلومتر طول دارد. شاخه های متعدد آن بین قادیکلا و سادوکلا به هم پیوسته و پس از عبور از شرق قائمشهر و مشروب نمودن اراضی مسیر از روستاهای جویبار گذشته به دریا می ریزد. کشاورزان 30 روستا از آب این رودخانه استفاده می نمایند.
– آبهای زیرزمینی:
کیفیت و کمیت آبهای زیرزمینی هر منطقه ای تحت تاثیر ویژگیهای زمین شناختی، خاکشناسی و آب و هوایی آن منطقه قرار دارد. شهرستان قائمشهر نیز به سبب نفوذ ناپذیری منطقه جلگه ای خویش، ساخت آهکی بعضی از نقاط، بارش مطلوب دارای منابع زیرزمینی نسبتا غنی بوده که بهره برداری از این منابع به دو صورت برداشت از چشمه ها و چاهها صورت می گیرد.در این منطقه چشمه های فراوان به چشم م
ی خورد که با توجه به شدت میزان بارش آب چشمه ها تغییر می کند برخی در فصول گرم سال یعنی در تیر و مردادماه به خشکی می گرایند و برخی دیگر به خاطر غنی بودن سفره های زیرزمینی همیشه غنی هستند.
چاهها نیز که به عنوان اولین منبع آبهای زیرزمینی غالب منطقه به شمار می رود خاصیت
زمین شناسی منطقه (کوهپایه و جلگه ای) که عموما از خاکهای رسی مارنی تشکیل شده که موجب شده سطح ایستایی آب زیرزمینی بالا بوده و حداکثر عمق چاههای حفرشده در منطقه 10 متر و عمق متوسط آن بین 10-6 متر باشد. (شرکت سهامی آب مازندران، 1380: 6)

3-1-7- خاک و پوشش گیاهی:
خاک منطقه مورد مطالعه از نوع خاکهای مدیترانه ای قهوه ای آهکی می باشد. خاک آن خیلی عمیق به رنگ قهوه ای مایل به خاکستری تیره با بافت شنی و رسی سیلت دار، به روی طبقه ای به رنگ قهوه ای تا قهوه ای تیره و ساختمان مکعبی گوشه دار متوسط که روی آن را پوششی از رس فرا گرفته است. بافت خاک در بعضی نقاط رس و شنی و ساختمان خاک از مکعبی ضعیف تا قوی متغیر است. زهکش طبیعی خاک نسبتا مناسب و اراضی دارای شیب ملایم بدون پستی و بلندی است.
پوشش

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید