– جایگاه ثبت اختراع در ایران

 با نگاهی بر قوانین ایران متوجه می‌شویم که در سال 1310، در کشورمان قانونی به نام قانون ثبت علائم تجاری و اختراع‌ها، به تصویب رسیده است.این در حالی است که، این قانون را دارای کاستی‌ها و نواقصی می‌دانند، اما علی رغم تمام این نواقص و ضعف‌ها، می‌توان گفت که این قانون نشان دهنده قدمت و کهن سالی مقوله ثبت اختراع در ایران است. متأسفانه طی سال‌های گذشته این قانون نتوانسته است که هیچ فایده مثمر ثمری در زمینه ثبت علائم تجاری و اختراعات برای کشورمان در بر داشته باشد. (حکیم الهی و همکاران، 1383).

 بالاخره در سوم بهمن ماه سال 1386 قانون ثبت اختراعات،طرح‌های صنعتی و علائم تجاری به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. قانون‌گذار در ماده یک این قانون اختراع را این‌گونه تعریف می‌کند:« اختراع نتیجه فکر فرد یا افراد است که برای اولین بار فرآیند فرآورده ای خاص را ارائه می‌کند و مشکلی را در یک حرفه، فن، فناوری، صنعت و مانند آن حل می‌نماید». این در حالی است که ماده 26 قانون ثبت علائم اختراعات مصوب 1/4/1310 صرفاً به بیان حق ناشی از حق اختراع پرداخته و تعریف خاصی از حق اختراع را ارائه نداده است.در این ماده چنین مقرر می‌گردید:

«هر قسم اکتشاف یا اختراع جدید در شعب مختلف صنعتی یا فلاحتی، به کاشف یا مخترع آن حق انحصاری می‌دهد که بر طبق شرایط و در مدت مقرر در این قانون، از اکتشاف یا اختراع خود استفاده نماید، مشروط بر اینکه اکتشاف یا اختراع مزبور، مطابق مقررات این قانون در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد. نوشته ای که در این موارد اداره ثبت تهران می‌دهد، «ورقه اختراع» نامیده می‌شود».

ذکر اصطلاحات اکتشاف و اختراع در این ماده بیانگر این امر است که،اگر محصول یا شیوه جدیدی برای حصول نتیجه ای ابداع شود، عنوان اختراع مشمول مالکیت صنعتی را خواهد داشت وگرنه اگر اکتشافی هیچ گونه جنبه نوآوری و ابداع نداشته و صرفاً به آشکار نمودن آنچه که قبلاً وجود داشته می‌پردازد، نباید این دو واژه را مترادف یکدیگر بدانیم. (کریمی، 1389).

در حال حاضر طبق قوانین موجود در کشور، اداره مالکیت صنعتی مسئولیت ثبت اختراعات را در ایران بر عهده دارد.پس از اصلاح قانون ثبت اختراعات، علائم تجاری و طرح‌های صنعتی ایران مصوب 1386 سیستم اظهارنامه های ثبت اختراع نیز تغییر کرد. به این ترتیب که پیش از آن ثبت اختراع در ایران به شیوه کاملاً اعلامی و بر اساس ادعای شخص متقاضی ثبت، صورت می‌گرفت. لیکن پس از اصلاح قانون، این شیوه کمی تغییر کرد و هم اکنون قبل از انتشار در روزنامه رسمی، بایستی توسط یکی از دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی به تایید برسد (اصطلاحاً نیاز به استعلام است)، اما متأسفانه این شیوه هم دچار اشکالاتی می‌باشد. اولین قدم برای ثبت اختراع در ایران بدین صورت است که، متقاضی ثبت اختراع باید، فرم‌ها و مدارک لازم را از طریق وبگاه اداره مالکیت صنعتی تکمیل نماید.

 در ایران نه تنها ثبت اختراع، پیشرفت چشم گیری نداشته بلکه فقط با دید شهرت علمی برای مخترع نگریسته شده است، بنابراین، همان طور که ملاحظه می‌شود، نه توجهی به حمایت قانونی حقوق مخترع شده است، و نه حتی تدابیری برای جلوگیری از استفاده غیر مجاز دیگران از حق اختراع مخترع، مورد توجه قرارگرفته است.

آیین‌نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری در تاریخ 1/11/1387 به تصویب رسیده است و پس از آن در تاریخ 11/8/1392 مورد اصلاح قرار گرفته است.

 در ایران ثبت اختراعات زیاد پیشرفته نبوده و متأسفانه حتی اختراعات ثبت شده هم، نتوانسته‌اند کمک شایانی به رشد و توسعه صنایع داشته باشند. اطلاع رسانی در این مورد در کشور بسیار ضعیف بوده، و چه بسا که عده زیادی از مدیران، کارشناسان و پژوهشگران،هم هنوز آشنایی مقدماتی با این مسئله نداشته باشند. و از این لحاظ جامعه احساس کمبود شدید دارد. این در حالی است که، برخی از فناوری‌هایی که لیسانس آن‌ها در قبال پرداخت هزینه های گزاف از دیگر کشورها خریداری می‌شود، عملاً می‌توانند با طی کردن دوره حمایت قانونی و استفاده تجاری از آن‌ها با همان اطلاعات افشا شده حین ثبت و البته بدون نیاز به پرداخت هر گونه هزینه ای در خود کشور امکان پذیر باشند. (باقری و همکاران، 1391).

لذا باید کوشید تا مقوله کهن سال ثبت اختراع را که علی رغم کهن‌سالی‌اش مثمر ثمر واقع نشده است را به جایگاه واقعی‌اش نزدیک کرد تا بتوانیم شاهد پیشرفت هر چه بیشتر آن در کشورمان باشیم.

Written by