جمهوری آذربایجان

دانلود پایان نامه

تشکیل هسته های اولیه سیاسی – اجتماعی بخصوص در مناطق مرکز و جنوب کشور
قبل ازفروپاشی شوروی و باگذشت دههاسال ازفعالیتهای دینی، گروههای اسلام گرا تشکـل خاصی نداشتند وبصورت پراکنده، محلی(مانند قصبه نارداران) و ارتباط متفرقه باسایراسلام گرایان، درقالب ترویج ایده های انقلاب اسلامی فعالیت می کردند. تا اواخر دهه 1980م‌، هسته های اولیه بصورت تشکلی سیاسی، اجتماعی وجـود نـداشت وبیشتر فعالیتها، مخفیــانه و ترویج شعائر اسـلامی وتبلیغ احکام دینی با الهـام از انقلاب اسلامی ایـران انجام می گرفت که آنها را می تـوان بـه هسـته های پراکنده ، کوچک و آرام اسلامی تعبیر نمود. بعد ازسال 1988، دینداران آذربایجان منسجم تر و فعال ترمی شوند. فعالیت درمساجد،زیارتگاهها ومراکزدینی متشکل ترمی گردد و بافروپاشی اتحادجماهیر شوروی، پراکندگیها به همبستگیها و سازماندهی های محدود تبدیل می گردد. با جرقه های ایجاد شده استقلال خواهی وباز شدن مرزهای جمهوری اسلامی ایران، مؤمنین و اسلام گرایان که هسته های اولیه را تشکیل می داده اند، وارد ایران می شوند و در کل انقلاب اسلامی موجب سازمان یافتگی، همدلی ، وحدت و نزدیک شدن دیدگاهها در برابر دشمن مشترک گردید
کمک به جبهه های جنگ تحمیلی عراق علیه ایران
یکی از عجیب ترین رویدادهایی که از طرف شیعیان این کشور مطرح می شود ، کمک به جبهه های جنگ ایران بودکه در قالب نذورات و یا وجوهات شرعی پرداخت می شد که این موضوع در سالهای اخیر رسانه ای نیز گردیده و مومنین این منطقه با افتخار از آن یاد می کنند و به قول خودشان؛ « ما همیشه اخبار ایران را پیگیری می کردیم. عملیاتها را می شناختیم. حوادث جنگ را به مردم می رساندیم و بخاطر شهدا احسان می دادیم. در 8 سال جنگ اگر خوشحال شده اید، خوشحال بوده ایم و اگر گریه کرده و ناراحت شده اید، ناراحت بوده ایم و شاید بیشتر از شما گریه کرده ایم. تا سحرگاهان قرآن کریم و دعاهای کمیل، توسل،ندبه تلاوت می کردیم. دقیقه به دقیقه از احوالات شما خبردار بودیم. ازحوادث طبس و عملیات مرصاد که کافران و منافقین به خاک ذلت نشانده شده بودند، خبرداشتیم. چرا که به قول حضرت امام (ره)در اسلام مرز وجود ندارد. ما بسیاری از عملیاتهای شما را می شناختیم. در سالهای غربت ایران و دفاع جانانه و مقدس هشت ساله ما نمی توانستیم بی تفاوت باشیم. کمکهای مردمی از قبیل پول وطلاجات را با هزار و یک احتیاط و به شیوه کاملاً مخفی جمع آوری و به ایران می فرستادیم. همچنین بعشی ادوات جنگی ساخت روس مثل دوربین های جنگی و عملیاتی و… را به اذن مرجع تقلید خودمان امام خمینی(ره) از وجوهات شرعی مخفیانه می خریدیم و به ایران ارسال می کردیم … در ساعات اعلام وضعیت قرمز دلمان می لرزید که مبادا اتفاقی ناگوار و خونین و ویرانی و کشتار در شهرهای ایران بیفتد.درحوادث بمباران مردم بی دفاع شهرهای تبریز ، قم ، تهران ، ارومیه ، اصفهان ، مشهد، میانه ، و… توسط جنایتکاران صدام ما نیز خون گریه می کردیم و متاثر و متالم می شدیم. در همان سالها بعد از نمازهایمان و در مراسم دعای کمیل و دعای توسل ، رزمندگان ایران و امام را دعا می کردیم و شعارهای مرگ بر آمریکا ومرگ بر اسرائیل و مرگ بر صدام سرمی دادیم. آرزو می کردیم که ای کاش در جبهه های ایران بودیم و علیه کفار متجاوز می جنگیدیم.»
تاثیر پیام حضرت امام خمینی(ره) به گورباچف
پیام حضرت امام خمینی (ره) به عالی ترین مقام اتحاد جماهیر شوروی سابق و انعکاس آن در رسانه ها و مطبوعات موجب شد تا ایدئولوژی دینی ـ سیاسی جمهوری اسلامی ایران در این کشور معرفی گردد. شیعیان و مؤمنین آذربایجان ، پیام تاریخی حضرت امام(ره) را انقلابی در جامعه مسلمانان شوروی بخصوص در آذربایجان قلمداد می کنند که در آن عظمت اسلام به نمایش گذاشته شد ونقش زن مسلمان در صحنه سیاسی، اجتماعی یک جامعه با همراهی حامل نامه حضرت امام (ره) مورد توجه و تعمق فکری و عملی مسلمانان و غیر مسلمانان قرار گرفت.
بعدازپیام تاریخی حضرت امام خمینی(ره) به گورباچف درواقع عظمت اسلام اثبات شد. صدای اذان در مآذنه ها به گوش رسید و اجازه بازگشایی بسیاری از مساجد مسلمانان بخصوص در آذربایجان صادر گردید و یکسری آزادیهای فعالیت دینی داده شد. پیام تاریخی حضرت امام (ره) مبنی براینکه شعارهای کمونیزم را باید درموزه های تاریخی جستجو نمود ودرسیرتحولات آتی نباید فریب غرب را خورد، راه را برای فعالیت آزادانه ترمسلمانان گشود وآنها ازآزادی نسبی برخوردارشدند. با پیام حضرت امام(ره) دین اسلام معنای واقعی خود را پیدا کرد و القاء های قبلی اداره روحانیون و ملاهای درباری و… از ذهنها پاک گردید. درخواست مناظره ایدئولوژیک امام(ره) از کمونیستها تاثیرات عمیقی بر روی مردم داشت که از تاثیر یک انقلاب نیز بالاتر بود»
دردورانی که گورباچف بعنوان یکی از قدرتهای بزرگ دنیا مطرح بود، حضرت امام (ره) به عنوان نماینده اسلام ، مسلمانان و ولی امر مسلمین جهان این پیام را می نویسد. درآن زمان مردم بخصوص اسلام گرایان،پیام حضرت امام (ره) را با پیام حضرت رسول(ص) به فرمانرویان دنیا مقایسه کردند. نفس حضرت امام (ره) 3 بار موجب انقلاب فکری دربین مردم شده است. اولین آن ایجاد جمهوری اسلامی بود. دوم، فتاوی آنحضرت در خصوص مسائل روز مانند موسیقی، شطرنج، ماهی اوزون برون و سومین انقلاب ، پیام آن حضرت به گورباچف در خصوص کمونیزم بود که تاثیری انقلابی در میان مؤمنین آذربایجان داشت.
7-4. گروههای شیعی اسلام گرا در دوره استقلال خواهی و فروپاشی شوروی
فروپاشی شوروی و رویکرد مردمی نسبت به ایران
چند سال قبل از فروپاشی شوروی، تماسها و ارتباطات سیاسی ایران با این منطقه بیشتر شده و سفرحجت الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت ایران به این منطقه نقطه عطف و خاطره ای فراموش نشدنی برای مردم بخصوص اسلام گرایان بود. « با اطلاع از حضور رئیس جمهور وقت ایران در مسکو ، تعدادی از مؤمنین آذربایجان راهی مسکومی شوند ولی بدلیل عدم امکان تماس وخبر دار شدن از موضوع عزیمت ایشان به آذربایجان، سریعاً به آذربایجان بازمی گردند ودر عرض یک شبانه روز با تلاش اسلام گرایان همه مؤمنین و بسیاری از مردم از جریان حضور قریب الوقوع ایشان در آذربایجان آگاه می شوند و این آگاهی سریع مردمی، موجب تعجب و حیرت عوامل امنیتی و حکومتی آذربایجان می شود. مانند ایرانیان با شعارهای الله اکبر و لااله الاالله و… از آقای هاشمی استقبال شد بطوریکه خود ایشان نیز انتظار این حرکات را نداشت و در مصاحبه مطبوعاتی نیز فرمودند: آنها (آذربایجانیها) مثل ایرانیان بودند و من احساس می کنم که در ایران هستم»
بعد از فروپاشی شوروی مردم مسلمان این کشور در کنار مرزها جمع شده و شعارهای اسلامی سرمی دادند. عده ای خود را به آب زده و وارد ایران می شد و اولین مقصد حرکتی آنان زیارت امام رضا(ع) ودیدار با خویشاوندان خود در ایران بود. در این سالها( 72-1371) تعداد مسافرتهای آن سوی ارس به ایران آنقدر زیاد بود که کنترل رفت و آمدها از دست نیروهای مرزی ایران و آذربایجان خارج شده بود. در این ایام خانه های بسیاری از شهرهای استان اردبیل و آذربایجان شرقی و غربی مهمان مسلمانان شیعه آذری بود که سالها در عشق حضور در ایران چشم به مرزها دوخته بودند و مهمان نوازیهای اهالی این استانها نیز موجب تسریع و افزایش روزبروز مسافرین آذری می شد.
نقش اسلام گرایان در حرکات استقلال خواهانه مردمی
قبل از فروپاشی حاکمیت کمونیستی، اجازه فعالیتِ به اصطلاح روشنفکران و اصلاح طلبان این کشور داده می شد که مجوز فعالیت و تاسیس حزب جبهه خلق نیز در این راستا صادر شده بود. اما با هر گونه احتمال فعالیت اسلام خواهی، تحرکات مردمی سرکوب می شد و اسلام گرایان نمی توانستند بصورت رسمی و تشکیلاتی سازمان بیابند و در قالب حرکات استقلال خواهانه، همراه با سایر مردم حضور می یافتند. جدا از مردم نبودند و حتی در مواقع بسیاری شعارهای مذهبی ازجمله؛ الله اکبر و لا اله الا الله توسط مردم سر داده می شد و رهبران استقلال طلبی که وابستگی فکری و حتی مالی، به غرب بخصوص ترکیه داشتند، اگرمردم را با ایده های خود حرکت نمی دادند، حکومت مستقلِ بوجود آمده کنونی، غیر از حکومت غیر دینی و سکولاریسم فعلی بود. آنها معتقدند« حرکات استقلال طلبانه که توسط جبهه خلق صورت می گرفت، بصورت قطبی و القاء شده غرب بود که با ایده های اسلامی آنها مغایرت داشت و با وجود اینکه اکثر اسلام گرایان مثل حاج علی اکرام و حاج واقف، و… ازسران حرکات مردمی بودند ، ولی نمی توانستند در آن تاثیر ماهیتی بوجود بیاورند. هدف اسلام گرایان حاضر در این تشکل، وارد کردن معارف دینی در مبارزات بود. اسلام گرایان باایده اسلامی پیش می رفتند وسخنرانیهای حاج علی اکرام نیز با دیدگاههای دینی صورت می گرفت. مردم به الله اکبر جواب می دادند ولی آن ایده اسلامی یعنی اسلامِ سیاسی که باید نزدمردم تشکل می یافت، درنزد مردم رشد نیافته بود. درحرکات استقلال طلبانه حضورمردم مسلمان باایده اسلام سیاسی وجود نداشت»
با مطالعه تاریخ حرکات مردمی دوره 1999-1998 به رهبری حزب جبهه خلق ، شاهد حضورحاج علی اکرام علیو یکی از اصلیترین اسلام گرایان آذربایجان – که یک دهه قبل از آن، معرف خاص و عام شده بود- درترکیب شورای عالی حزب جبهه خلق هستیم. یعنی از سال 1988 که قیام مردمی که در کشور آغاز شد با شروع این تحرکات دینداران بر آن وارد می شوند تا یکی از اسلام گرایان را بعنوان نماینده خود در این جبهه داشته باشند( میثاق ؛ 7/8/1380) با اصرار ایشان و تعدادی دیگر ازاسلام گرایان که در پستهای دیگری همچون شورای اداری رایونها حضور داشتند، شعبه دینداران آزاد درترکیب شورای عالی جبهه خلق ایجاد می گردد که ریاست آن را حاج علی اکرام عهده دار و اسلام گرایان دیگری همچون حاج واقف، حاج نوریف و… در ترکیب آن قرار می گیرند. حاج علی اکرام یکی از پیش قراولان جنبش ملی آزادی بود. 3 سال رهبری شعبه دینداران آزاد را در جبهه خلق بر عهد داشت و عضو هیئت اداری آن بود»
شورای عالی جبهه خلق که متشکل از15عضو بود، حاج علی اکرام نیز یکی ازاعضای آن بشمار بود. تلاش بسیاری را برای ورود اسلام گرایان به حرکات مردمی صورت داده می شود ،اما متاسفانه فقط چند نفر داخل می شوند . مؤمنین جمهوری آذربایجان علت عدم حضور فعالانه خود را سواد کم سیاسی و عدم اعتماد به این حزب عنوان می کنند.« وحدت و عدم درگیری یکی از اساسی ترین محورهای کاری اسلام گرایان در حرکات استقلال طلبی بود. در این دوره با وجود تحولات سیاسی و حرکات مردمی، ساختار قبلی حکومتی و اداره روحانیون حفظ شده بود و مردم نیز این ساختار را القائی کمونیستها می دانستند. بعد از کشتار مردم در 20 ژانویه ، تعــدادی ازمردم و خانواده های جان باختگان قصد حمله به ادارات حکومتی و تعرض به مقامات اداره روحانیون را در پی می گیرند که نقش اسلام گـرایـان در ممانعت از این برخورد مشهود می باشد.»
7-5. گروههای شیعی اسلام گرا بعداز استقلال تا تثبیت حکومت حیدر علیو
تاسیس و ایجاد تشکیلات رسمی اسلامی
از ابتدای تشکیل جبهه خلق، تفاوتهای عمیقی میان دیدگاههای فکری، سیاسی و بخصوص افکار دینی رهبران جبهه خلق و مؤمنین آذربایجان وجود داشت. وابستگیهای فکری، معنوی و مادی سردمداران جبهه خلق از ابتدای زمزمه های استقلال خواهی موجب شده بود تا مؤمنین و دینداران آذربایجان با آن موافق نباشند. اسلام گرایان خود را عاشق و دلبسته دین اسلام، انقلاب اسلامی وملت مسلمان ایران می دانستند اما حکام به اصطلاح دموکرات، از ابتدا حکم به جدایی از دین اسلام و مخالفت با نظام اسلامی داده بودند و از دین اسلام به عنوان ابزاری که مردم تعلق خاصی به آن دارند، در جهت نیل به اهداف و منافع خود استفاده می نمودند. به همین دلائل، دینداران این کشور ازجبهه خلق جدا شده و تصمیم به ایجاد و تاسیس حزب اسلام آذربایجان می گیرند. «اسلام گریان درحالیکه 6 ماه قبل از حاکمیت حزب جبهه خلق نیز حزب اسلام را تاسیس کرده بودند بدون ایجاد چالش و تنش و با آرامش از آن خارج، ولی در راه یکپارچگی کشور از هیچ کاری کوتاهی نمی کنند. این جدایی منحصراً‌ شامل اسلام گرایان نمی شد و به علت قدرت نمائی و ایده های خاص جبهه خلق تعداد زیادی از روشنفکران ،صاحبان نفوذ مردمی و… از آن جدا شده و احزاب، گروهها وجمعیتهای جدیدی تشکیل دادند. اسلام گریان نیز به رهبری حاج علی اکرام علیو در صدد تاسیس حزبی اسلامی با تکیه بر مبانی اسلامی و الگوپذیری از انقلاب اسلامی ایران بر می آیند. آنها بدلیل نبود سازمان لازم جهت رسیدن به اهداف اسلامی و سیاسی اسلام گریان با احساس این خـلاء، اقدام به تاسیس حزب اسلام نمودند.» یعنی ضرورت وجود سازمانی برای رسیدن به اهداف ضروری بود و بقول ؛ میخلر« سازمان تنها وسیله ای به نظر می رسد که می تواند موجـد یک خواست و هدف جمعی باشد. سازمان در دست ضعفــا به مثابه سلاحی است که برای مبارزه با اقویا بکار می رود… اقبال پیروزی در مبارزه زمانی حاصل می شود که زمینه همبستگی افرادی که دارای منافع مشترک هستند، فراهم باشد. بدون سازمان هیچ موفقیتی امکان پذیر نیست. باگردآمدن درتجمع هاوسازماندهی این تجمعات است که افراد از موقعیتی اجتماعی برخوردار می شوند (میخلر، 1369،ص 24-23 )وسازماندهی و تجمع افراد هم عقیده، یکی از اساسی ترین موضوعاتی است که باید بـانیـان تشکلهای اجتماعی و سیاسی مدنظر داشته باشند تا بتوانند عقاید ، ایده ها، اندیشه ها و بطور کلی جهان بینی خود را اعلام نمایند.ربررسی جامعه شناختی احزاب، سازمان و تشکیلات ، لازمه یک حـزب سیـاسی می باشـد و با توجه به مغایرت دیدگاههای دینی ـ سیـاسی اسلام گرایان با اندیشه های حاکمان گذشته ودولتمردان وقت کشور، با ایجاد حزب می توانند به آرمانهای خود جامه عمل بپوشانند. حزبی که غیـر از سیــاسی بــودن؛ مجمـوعه ای از ابعاد فکـری، اعتقـادی، اجتماعی،سیاسی و… بود. سخـن ازسازمان،درحقیقت نمود سرچشمه شایسته سالاری درطـول زمان می بـاشد که حزب اسلام نیز با این هدف گام اولیه را بعدازجدایی ازحزب جبهه خلق محکم برداشته بود و به قول خود شان علت ایجاد حزب اسلام این بود که می خواستند حرکات اسلامی را در قالب قانون و در چارچوبی مشخص قرار بدهند.
مواضع و تظاهراتهای سیاسی
گروههای شیعی اسلام گرا نسبت به مسائل داخلی و رویدادهای بین المللی واکنش نشان داده و خود را به عنوان جریانات سیاسی – اجتماعی مطرح می کنند:
جمهوری اسلامی ایران حامی مسلمانان جهان
آنها جمهوری اسلامی ایران را الگوی مسلمانان در مبارزه با استکبار و شیعه گری معرفی کرده و استقلال عملی و فکری و عدم وابستگی به قدرتهای بزرگ شرق و غرب را از ویژگیهای ایران می دانند که در میان کشورهای اسلامی، تنها کشوری است که روی پای خود ایستاده است. به آمریکا و یا روسیه پناه نبرده و مستقل می باشد. اما، جمهوری آذربایجان از آغوش روس بلند شده و در آغوش آمریکا گرفتار شده است و تا زمانی که جمهوری آذربایجان در مناسبات خود با همسایگانش توازن ایجاد نکند، مشکلات کشور حل نخواهد شد. و مخالفت با مردم ایران را مخالفت با جهان اسلام اعلام می نماید و با الگو قرار دادن جمهوری اسلامی ایران و تعلقات معنوی نظام اسلامی و اهمیت توجه به ائمه(ع) در ج.ا.ایران و اعتقاد به رهبری تمامی مسلمانان جهان از سوی ولایت فقیه، خود را در غم درگذشتگان این کشور شریک و در جشن میلاد اهل بیت(ع) خوشحال معرفی می کنند. می گویند؛ رفتار خوب ، عدالت ، علم وعقیده راستین امام خمینی (ره ) باعث شد تا محبت وی در انسانها ایجاد شود و الگویی برای جوانانی است که در راه خداشناسی ومعرفت الهی و اخلاقی قدم برداشته اند. «امروزه ایران به مرتبه ای نائل امده که شخصیتهای برجسته علمی را پرورش داده است که این امر نیز متاثر از انقلاب بوده است و توانسته است با افشاگری های دولتهای جنایتکار منجمله امریکا و اسرائیل چهره واقعی آنها را برای مردم آشکار کند
حمایت از ملت مظلوم فلسطین

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.