جمهوری آذربایجان

دانلود پایان نامه

5-1-2. مساجد اراضی اشغالی جمهوری آذربایجان
مساجد، زیارتگاهها و اماکن مذهبی بسیاری در20 ٪ از اراضی این کشور که توسط ارمنستان اشغال شده است، وجود داشت که متاسفانه آنگونه که از اخبار شنیده شده است، از بین رفته اند. قبرستان هایی که قدمتشان به قرون وسطی و یا پیش از آن بر می گردد ، با خاک یکسان شده و در تلاشند تا عدم تعلق این منطقه را به جمهوری آذربایجان را به اثبات برسانند. « در اواخر قرن 19 در شهر شوشا حدود 17 مسجد به نامهای یوخری جامع،آشاغی جامع، مال بیلی ،حاج یوسف علی ، حیدری ،دمیرچی، حاج میر جانلی ، چوخور، و مساجد روستای قاپان فعالیت می کردند. علاوه بر اینها در خود شهر دو مسجد که توسط کربلایی شفی خان قره باغی فعالیت می نمودند و مسجد دومناره ای گوهر آقا یکی از مشهورترین این مساجد است. در شهر آغدام نیز مسجد شهر و مسجد روستای مرزلی و مسجد روستای گولابلی متعلق به قرن 18 است وجود داشت. در اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 در شهر جبارلی 15 مسجد وجود داشت.در سال 1600 مساجد موجود در روستاها بجای مدرسه نیز استفاده می شد. بعدها در همین مدارس شاعر سرشناس آذربایجانی ملا ولی ودادی تدریس کرده بود.مساجد موجود در روستاهای داشکسن، پاپی، سلیمانلی، قویجاق و در دیگر روستاهای شهر،گنبد سر بریده (باش کسیه گونبز) وجود داشت. در روستاهای داغستان ،گنبدهای موجود در روستاهای شیخلر مربوط به قرن 14 و مسجد روستای خوبارلی مربوط به قرن 17 ، مسجد مازان ننه ،آغ اوغلان و دیگر زیارتگاهها موجود بود. در شهر فضولی مسجد حاج علی اکبر ، مسجد مجاور کاروانسرای شاه عباس به نام قیاس الدین (اهالی محلی آن را بنام مسجد شاه عباس می شناسند)، مساجد قرن 17 روستای قوچ احمدلی در قاراغابازار،زیارتگاه شیخ بابی یعقوب در قرن 13 روستای بابی، و قبرستانهای قدیمی زیادی نیز وجود داشت. در شهر لاچین مسجد متعلق به قرن 18 روستای جیجیم ، مسجد بنا یافته متعلق به قرن 11 در روستای قره قشلاق، مسجد روستای قره گول ،زیارتگاه شیخ احمد روستای زیوه، معابد و قبرستان های قدیمی زیادی نیز وجود داشت. در شهرکلبجر اماکن مذهبی قدیمی خداکند، لاچین قالا، لئو ، اولخان، قالابویوین، جومرد و همچنین کلیساهای زیاد آلبانی ها و قبرستانهای قدیمی زیادی وجود داشت. در زمانهای اشغال در روستای دمیرچی شهر قبادلی مساجد و تعدادی زیارتگاه و قبرستانهای قرن 19 مربوط به مسلمانان وجود داشت. زیارتگاه سگیزتلی(هشت تلی) در روستای ممدبیلی شهر زنگلان، حاجلی قولّسی، زیارتگاه شهری شریفان و تعدادی زیارتگاه و قبرستانهای قدیمی زیادی نیز وجود داشت
5-1-3. احداث مسجد توسط کشورهای خارجی
تعداد 200 مسجد نیز از سوی نهادهای به اصطلاح خیریه و یا عناوین دیگر توسط کشورهای خارجی ایجاد شده است. به عنوان نمونه؛ 63 مسجدتوسط اداره جمعیت اسلامی کویت ، 28 مسجد از سوی تشکیلات غیر حکومتی ترکیه به نام مرکز حمایت از جوانان، 8 مسجد توسط امور دینی ترکیه، چند مسجد توسط ایرانی ها، امارت عربی متحده ، کشور قطر و سایر کشورها احداث شده است. « از سال 2001 الی 2005م در جمهوری آذربایجان مسجد روستای یاستی یول شهر زرداب و مسجد جمعه در شهر گویچای مرکز کمک به جوانان بصورت رسمی احداث شده است اما از ساخت تعداد 13 مسجد غیر رسمی در روستاهای؛ کیجبه و کول آتان شهر آستارا ، مولالان و روده کنار شهر ماسالّی، حامار مشه شهر لریک ،چند مسجد در شهر سالیان و همچنین مساجد در دست احداث شهر جلیل آباد متوقف شده است اما تعداد12 مسجد با اجازه و مساعدت کمیته امور دینی تعمیرات اساسی شده است که مساجد روستای سیغ داش شهر ماسالی ، روستای قارا مالّی شهر گویچای ، گیلعلی ایچری شهر باکو و مسجد جمعه کوچه چین قیز از آن جمله اند.
5-2. زیارتگاهها
اگر موضوع دینداری ( رعایت و انجام مسائل شرعی) و یا غیر دینداری مردم این کشور را کنار گذاشته و به رفتار آنان در مقابل زیارتگاهها و زیارتگاهها توجه نمائیم، خواهیم دید که مردم به این اماکن احترام خاصی قائل بوده و زیارت این اماکن متبرکه برای خود نوعی وظیفه می دانند.
از 550 زیارتگاه موجود در آذربایجان که 35 زیارتگاه در جمهوری خودمختار نخجوان قرار دارد فقط 14 زیارتگاه توانسته است مجوز لازم را از دولت کسب نماید. به استثناء بعضی از زیارتگاهها ، بقیه زیر نظر اداره روحانیون قفقاز فعالیت می کنند. در این زیارتگاهها؛ از سوی اداره مسلمانان قفقاز صندوقچه های نذر که مهر اداره مسلمانان قفقاز روی آن می باشد قرار دارد و نماینده این اداره بر این صندوقچه ها نظارت می کند. با این همه بعضی از مسئولین این زیارتگاهها از این همه پولی که در این صندوقچه ها جمع آوری می شود خبری ندارند. متاسفانه در برخی موارد با دست به یکی کردن نمایندهای اداره مسلمانان قفقاز و مسئولین زیارتگاهها علاوه بر صندوقچه های نذر پولهایی بصورت غیر قانونی و غیر رسمی از زائرین گرامی اخذ نموده و در میان خودشان تقسیم می نمایند که آشکار شدن این کار ضربه محکم و بزرگی به این افراد و روحیات آنان در خصوص زیاتگاهها وارد می سازد.
در چند سال اخیر افزایش سلفی گری در کشور تاثیر خود را بر این عرصه گذاشته است . پیروان عبدالوهاب، زیارتگاهها را نوعی بدعت و شرک در دین می دانند و بر علیه اعتقادات چندین صد ساله ملت تبلیغ می کنند اما آنچه مشهود است اینکه همه روزه بر تعداد زائرین و شرکت کنندگان در اماکن مذهبی ( چه سنی و چه شیعه) افزوده می شود.
زیارتگاههای موجود در آذربایجان را باید به دو دسته تقسیم کنیم 1- زیارتگاههایی که زیاد مورد توجه مردم می باشد که عبارتند از :زیارتگاه میر محسن آقا در قصبه شوولان شهر عزیز بیگ اف، قدمگاه علی آیاغی در قصبه بوزونا شهر عزیز بیگ اف ، زیارتگاه سید احمد و سید جمال در شهر آستارا ، زیارتگاه حاجی بابا و ویس بابا در اراضی شهر آغداش، زیارتگاههای امازاده و آسف کف در اراضی شهر بابک، زیارتگاه ابراهیم افندی در شهر اردوباد، زیارتگاه های آغبیل بابا و سلطان خالاچ در شهر قوبا، زیارتگاه شیخ زاهد در شهر لنکران، زیارتگاه بوبوگیل در شهر لریک، زیارتگاه علی ده ده در شهر تووز، زیارتگاه قزیل آغاج و یا سید قبری در شهر ماسالی، مقبره خانقاه در شهرسالیان، مقبره صوفی حمید در شهر قاراداغ، زیارتگاه پیر ساعات در شهر شاماخی، زیارتگاه باباراتما در شهر شکی، زیارتگاه امامزاده در گنجه، زیارتگاه بش بارماق در شهر سیه زن 2- زیارتگاههای پراکنده در نقاط مختلف کشور که یا آثاری از آنها مانده و یا بیشتر بصورت محلی مورد توجه می باشند.ذیلاً تعدادی از زیارتگاههای مشهور این کشور توصیف و بررسی می گردد:
1- زیارتگاه نارداران {رحیمه خانم (س)}
یکی از مقدس ترین مکان ها و زیارتگاه های موجود جمهوری آذربایجان ،زیارتگاه رحیمه خانم منتسب به دختر امام هفتم امام موسی کاظم(ع) در روستای ناردران منطقه آبشرون باکو می باشد. بزرگان و مردم روستا معتقدند امام زاده رحیمه خاتون خواهر امام رضا (ع) می باشد و مردم به عظمت معنوی و کرامات و معجزات این امام زاده باور دارند. البته هیچ شکی در امام زاده بودن این مرقد وجود ندارد اما در خصوص قطعیت خواهر امام رضا (ع) ، تشکیک وجود دارد و عده ای از علما معتقدند؛ ایشان از نوادگان امام موسی کاظم (ع) و صاحب کرامت هستند.
یکی از مهمترین و اصلی ترین دلائلی که موجب رونق مناسک دینی، رعایت شئون اسلامی، وحدت مومنین و شیعیان ، برگزاری مراسم مختلف شیعیان بخصوص عزاداری ایام محرم و صفر و اعیاد نیمه شعبان و غدیر شده است ، وجود این زیارتگاه در قصبه ناردارن است که نقش مهمی در زنده نگهداشتن احساسات مذهبی مردم منطقه در طول تاریخ داشته است.
هر ساله مردم زیادی از تمامی نقاط آذربایجان برای زیارت این مکان مقدس می آیند. زیارتگاه ناردران در قرن 8 احداث شده است.بنا به اسناد موجود رحیمه خانم 1200 سال پیش از عربستان به روستای نارداران پناه آورده است. بعد از وفات وی مکان دفن این امامزاده به مکان زیارت مومنین تبدیل شده است. قبلاً این مکان در زیر خاک مخفی بوده و ساکنین نارداران از وجود چنین مکانی بی خبر بودند. شیخ یونس یکی از اهالی روستای نارداران این مکان مقدس را در خواب می بیندکه همه ساکنان روستا با استفاده از دستگاههای خاک برداری توانسته اند این زیارتگاه را از زیر خاک بیرون آورده و دوباره آن را برپا کنند. زیارتگاه فعلی ناردران تفاوت زیادی با زیارتگاه قبلی دارد.کارهای تعمیری و نوسازی آن از سال 1994 شروع شده است.حاج عدالت متولی این زیارتگاه می گوید: این زیارتگاه با حضور اهالی روستا و زائرینی که برای زیارت به اینجا می آیند رونق بیشتری گرفته است.از نذوراتی جمع آوری شده آب لوله کشی قابل شرب به این روستا کشیده شده و همچنین یک خانه سالمندان نیز احداث گردیده است.
روستای نارداران جمهوری آذربایجان به میمنت حضور امام زاده معروف روستا خانم رحیمه خاتون (س) در طول تاریخ 200 ساله بعد از جدایی از ایران هویت دینی خود را حفظ کرده است و عزاداری و سایر مراسم دینی در این روستا به فرهنگ تبدیل شده است. عزاداری با حضور مردم دیندار بخصوص جوانان و نوجوانان و زنان مومنه رونق خاصی دارد و بیش از 20 هزار نفر در غم شهادت سالار شهیدان بر سر و سینه می زنند. آداب و رسوم عزاداری این روستا همچون مناطق شیعه نشین دیگر دنیا ضمن شباهتها، دارای تفاوتهایی نیز می باشد ولی آنچه که بیشتر نُمود دارد ، عشق وافر به امام حسین (ع) است. این روستا در ایام محرم بخصوص در روز عاشورا که محل رجوع و حضور دهها هزار زائر و عزادار می باشد ، با تشکیل دستجات و برگزاری باشکوه عزاداری به بزرگترین تجمع مردمی در داخل کشور تبدیل می شود و اقشار مختلف مردمی از شهرها و مناطق دیگر کشور نسبت به موضوعات سیاسی- اجتماعی و فرهنگی تنویر می شوند.
عزاداری عاشورای سال 1387 که همزمان با تجاوزات رژیم صهیونیستی به غزهِ فلسطین برگزار می شد ، بدلیل برخوردهای متعدد حکومت جمهوری آذربایجان با تجمع کنندگان در مقابل سفارت رژیم صهیونیستی و دستگیری دهها نفراز آنان، عزاداران معترض با حضور در این روستا ضمن برگزاری مراسم عزاداری، آن را به تظاهرات سیاسی – اجتماعی بزرگی تبدیل کردند و مردم عزادار تنفر خود را از اقدامات جنایتکارانه رژیم اشغالگر قدس اعلام داشتند.
موقعیت دینی نارداران
روستای نارداران به دینداری و رعایت شعائر دینی در کشور شهرت دارد و به قول بعضی از مومنین همچون شهر قم ایران می باشد. مدارس دینی فعال هستند ( اگرچه حکومت در سال 1995.م از گشایش مدرسه دینی بصورت رسمی ممانعت به عمل آورده است و طالبان علوم دینی بصورت خودجوش مدارسی را تشکیل داده و به تعلیم و تهذیب اشتغال دارند) و مساجد در اوقات شرعی پر از نمازگزاران می شود و حجاب اسلامی در آن رعایت می گردد.
در این روستا عزاداری ائمه هدی(ع) بخصوص حضرت امام حسین (ع) در روز عاشورا با وجود فشارها و تضییقات فراوان حکومتی حتی در دوران اختناق کمونیسم نیز بصورت مخفیانه انجام می پذیرفته است. در دوره حاکمیت کمونیستها آنها از برگزاری مجالس عزاداری مانع می شدند بنابراین مراسم بیشتر شبانه و مخفیانه بود اما در اواخر حکومت شورویها به ویژه در داخل امامزاده و مساجد مزاحمتی ایجاد نمی کردند و بعد از فروپاشی این عزاداریها آشکارا و در کوچه ها و خیابانها برگزار می شود. شعائر مذهبی و سوگواری در قالب زنجیر زنی ، سینه زنی ، روضه خوانی ، شبیه گردانی ، شاخسی – واخسی ، احسان و اطعام ، پرچم های عزا و… اجرا می شود اما قمه زنی از قدیم نبوده است . الآن هم نیست. در دهه اول محرم عزاداریها در مساجد بصورت عمومی و مشترک است. زن و مرد با هم شرکت می کنند اما بعد از عاشورا در منازل و مساجد و حسینیه ها و امامزاده بصورت مجزا برگزار می شود
قصبه نارداران از قدیم الایام محل تدریس وتـحصیل طلاب علوم دینی بـوده و در سال 1937، مصادف با اوج مبارزه با مذهب ودین ستیزی، علماء، مؤمنین وروحانیون دینی با شدیدترین شکنجه ها به شهادت رساندند. قرآنهارا سـوزانده، مسـاجد را تخریب و اماکن مذهبی را تبدیـل به موزه هـای باستـان شناسی و یا انبار کردند. مساجـد نـارداران در زمـان کمونیستهـا تبدیل بـه مـوزه اسکلتهـای تاریخـی وانبـار تجهیزات کشاورزی گشته بود.اثرات برجای مانده ازشلیک ناجوانمردانه توپهای جنگی برروی گلدسته ها ومنـاره مسجد جامع نمایان است.کتیبه های موجود درمسجد از زمان شیخ بهـایی وشـاه عباس بـرجای مانده است که باالفبای عربی وفارسی نگاشته شده اند. انسانهای بزرگی چون ستار بهلول زاده در این شهرمی زیسته است.مسن ترها می گویند؛ اوتا زمان مرگ الفبای کریل را بکار نبرد و معتقد بود؛ با نگاه به آن، صدای پای ارتش روسیه در خاطره اش تداعی می شود. این روستا در زمینه تربیت علماء دینی شهرت داشته است و همین خصوصیت موجب شده است تا قربانیان زیادی تقدیم حریم دیانت کنند.
2- زیارتگاه بی بی هیبت{حکیمه خانم (س)}
ورودی شهر باکو به زیارتگاهی برخورد می کنیم که کارهای ساختمانی آن تازه به پایان رسیده است اما زائرین کمی در آن مشاهده می شود. زیارتگاه بی بی هیبت در قصبه شیخ در نزدیکی باکو قرار گرفته است.این امامزاده منسوب به فرزند امام هفتم امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا(ع) به نام حکیمه خانم می باشد . در نزد مردم اینگونه مشهور است که خواهر امام رضا (ع) در سده 9 .م زندگی می کرد و جهت دیدار با برادر خود به آذربایجان سفر کرده بود. در اینجا نیز برای اینکه شناخته نشود با نام بی بی هیبت خود را معرفی و زندگی می کند. دانشمند سرشناس و معروف اسلام علامه محمد باقر مجلسی در کتاب بهار الانوار ،حکیمه خانم را دختر امام موسی کاظم(ع) معرفی کرده و محل دفن آن را در نزدیکی شهر باکو اعلام کرده است.
این مکان مقدس در سال 1937 ویران شد ولی بعد از استقلال آذربایجان با معماری بسیار عالی بازسازی شد. فاز اول این امامزاده در 12 ژوئن سال 1998 در سالروز ولادت پیامبر بزرگ اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) و امام جعفر صاق (ع) با برپائی مراسمی بزرگ افتتاح گردید.در سخنرانی روز افتتاح آمده است:این مکان محل دفن و مزار حکیمه خانم دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا(ع) می باشد.این مکان از آن موقع تا بحال به مکان مقدسی برای مسلمانان محسوب می شود.در این مکان مسلمان برای گسترش اسلام و دین دعا کرده و آن را از خدا و پیغمبر اسلام وامامان در خواست می کنند و با این طریق صداقت و اعتقاد خود را به دین اسلام به نمایش می گذارند…ما افتخار می کنیم که از نمونه های اسلام نیز در آذربایجان وجود دارد.یکی از این مکانها مکان مقدسی است که الان در آن گرد آمده این و به پاس و احترام ان مکان مسجد بزرگی که در اینجا تاسیس شده است. 700 سال پیش انسانهایی که به خدا و اسلام اعتقاد داشتند در این جا مسجدی بنا کرده اند که رفته رفته به وسعت آن افزوده شده و از آن موقع تا بحال مسلمانان زیادی در اینجا به عبادت خداوند پرداخته اند. معماری موجود در این مسجد قدمت وجود اسلام را در کشور به نمایش می گذارد.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.