جمهوری آذربایجان

دانلود پایان نامه

1- عده ای از اسلام گرایان همچون حاج علی اکرام علی اف ، درصد جمعیت شیعه کشور را 85 ٪ الی 90٪ اعلام کرده و معتقدند افرادی که درصد جمعیت شیعه را پائین مطرح می کنند، اغراض سیاسی دارند . به اعتقاد آنها جمعیت اهل سنت فقط در مناطق شمالی کشور که پراکندگی جمعیتی خیلی پائینی دارد ، قرار دارند.
2- دایره المعارف بریتانیکا در گزارش آماری سال 2005 جمعیت شیعیان جمهوری آذربایجان را 44. 80٪ و جمعیت اهل سنت را 19.56٪ اعلام داشته است .
3- دانشنامه آنلاین «Wikipedia» در گزارش آماری جمعیت شیعیان 67 کشور جهان سال 2005 که اطلاعات کلی سازمان جاسوسی آمریکا(CIA) نیز است، درصد جمعیتی شیعیان این کشور را 80 ٪ اعلام داشته است.
4- ابراهیم بالجی محقق سرشناس ترک تبار درمقاله معروف سرنوشت مذهب شیعه در آذربایجان بعد از فروپاشی شوروی معتقد است؛ بیش از 80% مسلمانان آذربایجان خود را پیرو مذهب شیعه دوازده امامی محسوب می کنند.
5- سایت وزارت خارجه جمهوری آذربایجان در اعلام درصدهای جمعیت مذاهب مختلف در جمهوری آذربایجان ، سایت مرکز مطالعات ینی شرق (شرق نو) و همچنین مراکز مختلف بین الملل زیاد دیگری جمعیت شیعیان را 75 ٪جمعیت مسلمانان درج کرده است.
6- فرانسوا توال نویسنده کتاب ژئوپلتیک شیعه و خانم بهناز اسدی در کتاب جمهوری آذربایجان (وزارت خارجه) و افراد زیاد دیگری معتقدند 70 ٪ جمعیت مسلمانان این کشور شیعه می باشد.
7- اخیراً آقای هدایت اروج اف مسئول رسیدگی به امور گروههای دینی جمهوری آذربایجان جمعیت شیعیان را 65 ٪ مسلمانان و جمعیت اهل سنت را 35 ٪ اعلام داشته است . این اظهارات اعتراضات زیادی را در کشور به همراه داشت.
تقسیم بندی هفتگانه فوق تقریباً تمامی دیدگاههای مختلف را تحت پوشش قرار می دهد اما یک نکته نباید فراموش شود و آن اینکه در بیان آمار و درصدهای جمعیتی شیعه از طرف بعضی از شخصیتها و محافل ، اغراض سیاسی حاکم می باشد. آقای مهدی نعلبندی نویسنده کتاب یادداشتهای سفر به جمهوری آذربایجان ؛ باکو 2001 ، تعبیر جالبی را در این خصوص بکار برده است که بر زیبایی متن حاضر خواهد افزود:«روسها از رگ تشیع آذریها می ترسیدند که هرچه به مرزهای ایران نزدیک می شوی، آثار فقر و بی توجهی را بیشتر می بینی و حالا هم همین ترس باعث می شود آمار رسمی شیعیان هر روز کمتر و کمتر اعلام شود. اوایل 85 ٪ شیعه و 15 ٪ سنی . بعد رسید به 75 ٪ شیعه و25 ٪ سنی و حالا هم 55 ٪ به 45 ٪ و لابد فردا هم می شود 35 ٪ شیعه و 65 ٪ سنی؟!»
به اعتقاد نگارنده ضمن اینکه دیدگاه هر کدام از افرادی که در این تقسیم بندی قرار گرفته اند، بایستی دقیقاً مورد کنکاش قرار گیرد، اما درصد جمعیتی بین 80 ٪ الی 85 ٪ با واقعیت مطابقت بیشتری دارد.
با توضیحات فوق اگر بخواهیم درصد جمعیت شیعه را 80 ٪ بگیریم ، طبق آخرین آمار ارائه شده از طرف مرکز آمار جمهوری آذربایجان ، تعداد جمعیت شیعه این کشور6984000 خواهد بود.
4. فرق دینی
فرقه های مختلفی در جمهوری آذربابجان زندگی می کنند که اکثریت آنها را مسلمانان با 93٪ تشکیل می دهند (کمیته امور دینی،17/2/87) و بقیه آنها از سایر فرق دینی یهودی ، مسیحی، و… می باشند. شیعیان در اکثریت بوده و اهل سنت در ردیف بعدی قرار دارند.
4-1.پراکندگی جغرافیایی جمعیت شیعیان
بطور قطع نمی توان گفت و آماری نیز منتشر نشده است که جمعیت شیعیان و یا جمعیتهای اهل سنت در کدام مناطق با چه میزان جمعیت و با چه پراکندگیهایی قرار دارند و اگر هم این قطعیت در دو دهه پیش وجود داشت ، بعد از فروپاشی شوروی بدلیل اینکه از یک طرف نفوذ فرقه هایی چون سلفی ها ، نورچی ها و… بیشتر شده است و از طرف دیگر بحرانهای نظامی و اقتصادی که موجب مهاجرتهای جمعیتی گردیده است، باعث به هم خوردن ترکیبهای جمعیتی شده است،اما بر اساس مشاهدات، آمارهای منتشره مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی، اخبار و سایر استنادات، شیعیان در تمامی مناطق کشور حضور داشته و به استثناء مناطق شمالی و منطقه شیروان در اکثریت می باشند. منطقه مرکزی شامل باکو و شهرهای اطراف آن با بیش از 3 میلیون نفر جمعیت، مناطق جنوبی و هم مرز با جمهوری اسلامی ایران بخصوص شهرهای آستارا ، لنکران ، ماسالی ، لریک ، منطقه میل مغان از جمله؛ شهرهای جلیل آباد ، بیله سوار، صابر آباد، ساعاتلی، ایمیشلی و همچنین اکثریت قریب به اتفاق جمهوری خودمختار نخجوان از اصلی ترین مناطق حضور اکثریتی شیعیان می باشند

4-2. پراکندگی جغرافیایی جمعیت اهل سنت
تشکیلات های سنی مذهب غیر وهابی جمهوری آذربایجان عبارتند از :1. جمعیت حنفی ها 2. مجامع دینی ترکیه 3. مجامع طرفدار نقش بندی 4. جمعیتهای نورچی
مذهب های مختلف سنی دیگری نیز در مناطق مختلف آذربایجان بوجود آمده بودند. لکن آنها برای فعالیت در اینجا شرایط لازم را کسب نکرده و منحل شده اند. اگر چه جمعیتهای اخوان المسلمین، حزب التحریر و… می خواستند در این کشور شبکه خود را فعال کنند، ولی به دلایل سیاسی – امنیتی در انجام این فعالیت موفق نشده اند. امکان فعالیت مبلغین تشکیلاتهای رادیکال از سوی دولت گرفته شده و اجازه آن صادر نمی شود. حاج سلمان موسی اف معاون رئیس اداره مسلمانان قفقاز رهبر سنی های جمهوری آذربایجان می باشد .
4-2-1. حنفی ها
در میان اهل سنت حنفی ها در اکثریت هستند. بنا به اسناد تاریخی حنفی ها بیشتر در شهرهای قازاخ، تووز، آغستافا ساکن بوده اند. بدلیل حضور حنفی ها ؛ بیشتر طرفداران و پیروان فرقه وهابیون در مناطق سنی نشین شمال جمهوری آذربایجان یعنی مناطق قبا ، قوسار ، خاچماز ، اسماعیلی ، زاکاتالا، شکی ، قاخ و بالاکن قرار دارند و دلیل اصلی توسعه سلفی ها و حنفی ها حمایت موسسات خارجی می باشد. در باکو و همچنین در مناطق شیعه نشین نیز گرویدن مردم مخصوصاً جوانان آذری به این فرقه مشاهده می شود. در باکو سلفی ها توانسته اند دانشگاهیان، روشنفکران و همچنین سران کاری دولت را جذب نمایند. بنا بر اسناد تاریخی حنفی ها در شهر های قازاخ، تووز، آغاستافا ساکن بوده اند.اگر از اواخر دوران حکومتی شوروی سابق بررسی نمائیم، خواهیم دید که ترکهای ترکیه در آن زمان نیز علاوه بر فعالیت های دینی، نفوذ زیادی در عرصه های سیاسی آذربایجان داشته و برای خود موفقیت هایی کسب کرده بودند و از طرف دیگر تدریس دینی ترکها باعث شد تا بعدها نیات ایجاد مذهب حنفی در آذربایجان مد نظر باشد. بعد از سال 1992 صدها جوان آذربایجانی به ترکیه سفر کرده و در دانشگاههای الهیات آنان مشغول تحصیل شده اند. افتتاح دانشکده دولتی دانشگاه باکو که توسط ترکها مدیریت می شد، گشایش یکسری از موسسات الهیات ترکها در بخشهایی از جمهوری آذربایجان ،تاسیس دانشگاه قفقاز و همچنین موسسه مرکز حمایت از جوانان،گستردگی کانال اسلامی STV در مناطق کشور،( کانال خزر)، راه اندازی موج اف ام رادیویی بورج(Bürc-fm)، و سایر کارها توسط ترکها باعث شد تا دامنه فعالیت خود را هر چه بیشتر نمایند.
4-2-2. نورچی ها
همزمان با فعالیت سنی ها که به وسیله دولت ترکیه هدایت می شدند، نورچی ها نیز نقش بزرگی را ایفا می نمودند.تاریخ شروع فعالیت نورچی ها در آذربایجان به سالهای گذشته یعنی به زمان حکومت شوروی بر می گردد که با ایدئولوژی سید نورسی و فتح اله گله فعالیت می کردند همزمان با ریاست جمهوری الچی بیگ شرایط فعالیت نورچی های ترکیه گسترده شد . نورچی ها تاکتیک های مخصوص خود را دارند و آن اینکه بعد از ورود به هر دولتی در موسسات علمی و دانشکده های عالی دوره هایی تشکیل می دهند و بنام کمک به پیشرفت تحصیل و علم در میان جمعیت علی الخصوص جوانان ایده های خود را تبلیغ می نمایند. نورچی های جمهوری آذربایجان نیز تحت عنوان شرکت آموزشی چاغ در بخش تحصیل فعالیت موفقی را شروع کرده بودند. در المپیادهای مختلف، موسسات مخصوص این شرکت همیشه کرسیهایی را برای افراد خود تصاحب می کنند.
4-2-3. سلفی ها
این جریان فعالیت اصلی و تبلیغاتی خود را از سالهای 89-1988 در باکو آغاز کرده است لکن از سوی هیچ کسی شناخته نمی شد. طبق اظهارت دینداران قدیمی، بنای اولیه مذهب سلفی ها را فردی به نام سلیم فلسطینی الاصل نهاده بود.(اصلیت آن از منطقه غزه بود) او در دوران شوروی سابق در دانشکده دولتی باکو در رشته حقوق تحصیل می نمودکه در زمان تحصیل افرادی را جمع کرده و مذهب سلفی ها را در میان آنان تبلیغ کرده است. لکن بعد از اینکه تحصیلات خود را به پایان رسانید ، در میان مردم جایگاهی پیدا نکرده بود. بعد از استقلال شیخ سلیم کویتی از طرف جمعیت الهی التوراس الاسلامیه به باکو فرستاده می شود و او نیز تشکیلات خود را ایجاد می نماید. جوانان را برای تحصیل به دانشگاههای عربستان سعودی اعزام و دوره هایی نیز در کشور راه اندازی می شود و تبلیغات گسترده ای در مناطق شمالی صورت می گیرد. کتب دینی توزیع و سخنرانی علمای سلفی ها در میان مردم پخش می گردد. سلفی ها در اوایل در مسجد لزگی ایچری شهر گرد هم می آمدند اما در سالهای 98-1997 مجوز ساخت یک مسجد اخذ شد و بواسطه کمکهای مالی ممد بن بودینین میلیاردر کویتی، مسجد جمعه (مسجد ابوبکر) به رهبری سلیم در شهر نریمان اف احداث گردید. که همزمان 3000 نفر می توانستند در این مسجد نماز بخوانند. تبلیغات سلفی های آذربایجان از طرف بعضی ازگروههای دیگر ازجمله تشکیلات الحرمین عربستان سعودی نیز صورت می گرفت. دومین گسترش وهابیت از سال 1993 شروع می شود. درگیری های چچن و افزایش تدریجی تشکیلات های هومونسیتی اعراب در باکو نقش بزرگی در بوجود آمدن وهابیت آذربایجان بازی کرده بود. همچنین ترانزیت و واردات یک سری از سلاح های جنگی به دلیل درگیری های چچنی ها و همچنین ورود آوارگان و مهاجران جنگی چچنی ها به آذربایجان در ساماندهی فرقه وهابیت آذربایجان نقش بزرگی را ایفا کرد. در سال 1996وزارت امنیت ملی آذربایجان از فعالیت گروه جدیدی به نام جیش الله خبر داد. این گروه با هدف ایجاد اختلافات دینی در کشور ایجاد شده بود. این گروه متهم به قتل اعتبار عرکین نیز بود و در صدد ایجاد تشکیلات کریشنا نیز برآمده بود. علاوه بر اینها این گروه در سال 1998 بانک توسعه اروپا را نیز سرقت نموده بودند. مبارز علیف رهبر32 گروه جیش الله در زمان دستگیری خود اعتراف کرده بود که با خطّاب و شامیل باسایف فرماندهان چچنی ها ارتباط دارد. او از سوی تشکیلات های مخفی و سری بین المللی فدائیان اسلام مامور به اقدامات خرابکارانه بر علیه مراکز سیاسی آمریکا و اسرائیل در جمهوری آذربایجان نیز اعتراف نموده بود. بالاخره در سال 2000 گروه جیش الله دستگیر شده و مبارز علیف رهبر آنان به حبس ابد محکوم شد. در حال حاضر سلفی ها و پیروان آنها با مرکزیت مسجد ابوبکر در باکو گردهم می آیند. طرفداران افراطی و معتدل این فرقه، به دو دسته تقسیم می شوند.پیروان رسمی این فرقه به مرکزیت مسجد ابوبکربه امام جماعتی قامت سلیمانف فعالیت می نمایند. بیشتر پیروان و حاضران در این مسجد را ساکنان و اهالی مناطق شمالی آذربایجان از جمله لزگی، آوار،تات تشکیل می دهند. قامت سلیمان اف از روستای خینالیق شهر قوبا می باشد که گویش مخصوصی دارند.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.