حقوق مالکیت ادبی و هنری

دانلود پایان نامه

مبحث نخست : در قوانین ایران
گفتار نخست : در حقوق مادی
الف ) در اثرهای عمومی
یکی از مواد تاثیر گذار موافقت نامه تریپس بر حقوق ایران در صورت الحاق به موافقت نامه ، بحث مدت زمان حمایت از آثار ادبی و هنری می باشد . « منظور از مدت حمایت ، مدت زمانی است که اثر در قلمرو مالکیت خصوصی قرار دارد و حقوق مادی برشمرده شده در انحصار پدیدآورنده اثر یا انتقال گیرندگان و پس از مرگ نیز در اختیار وراث یا موصی له می باشد و در صورت نقض این حقوق ، دارندگان حق می توانند دعوای شخصی در خصوص مطالبه حقوق تضییع شده اشان اقامه نمایند . با انقضاء مدت حمایت ، اثر هنری و ادبی در قلمرو عموم قرار می گیرد و حقوق فردی به نفع حقوق جامعه ساقط می شود و از این پس هر کسی می تواند بدون نیاز به کسب مجوز از آن استفاده نماید ». مدت حمایت از حقوق مادی پدیدآورندگان بی انتها نبوده بلکه در قوانین مختلف کشورها و مجامع مربوطه مدت زمان معینی را به کار می گیرند که در خلال آن دوره برای پدیدآورنده حقوقی متصور می شود . این مدت می تواند به صور مختلف محاسبه گردد .
در قوانین ایران حقوق مادی پدیدآورندگان بر اساس ماده 12 قانون حمایت از حقوق مولفان ، مصنفان و هنرمندان که « به موجب وصایت یا وراثت منتقل می شود از تاریخ مرگ پدیدآورنده سی سال است و اگر وارثی وجود نداشته باشد یا بر وصایت به کسی منتقل نشده باشد برای همان مدت به منظور استفاده عمومی در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار خواهد گرفت ».
بر اساس اصلاحیه ای که مجلس شورای اسلامی در این باره در تاریخ 31/05/89 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و در تاریخ 07/07/89 توسط ریاست محترم جمهور جهت اجرا به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ابلاغ شده است تغییراتی را به دنبال خواهد داشت : اولین قسمت از این مصوبه از نظر حقوقی ، حقوق مادی مولف ، مصنف و هنرمند که به موجب وصایت و یا وراثت منتقل می شود را از سی سال به پنجاه سال افزایش داد که این قدمی مهم در راستای هماهنگ نمودن قوانین مالکیت فکری با کنوانسیون برن و موافقت نامه تریپس می باشد . دومین تغییر ؛ اینکه در قانون ، درصورت عدم وصایت یا وراثت ، اثر برای استفاده برای استفاده عموم دراختیار وزارت فرهنگ قرار می گرفت که از تاریخ این مصوبه در اختیار حاکم اسلامی ( ولی فقیه ) قرار خواهد گرفت .
قانون ترجمه و تکثیر کتب ،نشریات و آثار صوتی هم به دنبال قوانین فوق الاشاره در ماده 1 ، مدت استفاده از این حقوق که به وارث منتقل می شود را از تاریخ مرگ مترجم به مدت سی سال دانسته است . حقوق مذکور در این ماده قابل انتقال به غیر است و انتقال گیرنده از نظر استفاده از این حقوق قائم مقام انتقال دهنده برای استفاده از بقیه مدت از این حق خواهد بود .
لایحه جامع قانون حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط نیز در ماده 44 مدت حمایت از حقوق مادی پدیدآورنده را از زمان خلق اثر تا پنجاه سال پس از مرگ او پیش بینی نموده است .
ب ) در اثرهای مشترک
در قانون حمایت حقوق مولفان ، مصنفان و هنرمندان در ماده 6 به تعریفی از آثار مشترک پرداخته و آن را عبارت از « اثری که با همکاری دو یا چند پدیدآورنده بوجود آمده باشد و کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان باشد » ، دانسته است . در تبصره ماده 12 به مدت حمایت از آثار مشترک اشاره شده و مقرر می دارد : « مدت حمایت اثر مشترک موضوع ماده 6 این قانون سی سال بعد از فوت آخرین پدیدآورنده خواهد بود . به موجب ماده 11 آئین نامه اجراییی حمایت از نرم افزارهای رایانه ای هرگاه اشخاص متعدد در پدیدآوردن نرم افزار مشارکت داشته باشند، چنانچه سهم مشارکت هر یک در پدیدآوردن نرم افزار مشخص باشد، حقوق مادی حاصل از آن به نسبت مشارکت به هر یک تعلق می گیرد. در صورتی که کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد اثر مشترک نامیده می شود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است.پس از تصویب اصلاحیه ماده 12 در مجلس شورای اسلامی که اکنون لازم الاجرا گردیده است ، مدت حمایت اثر مشترک موضوع ماده 6 به پنجاه سال بعد از فوت آخرین پدیدآورنده تغییر یافته است . بنابر این ماده 45 قانون لایحه جامع که مدت حمایت از حقوق مادی اثر مشترک را از زمان خلق اثر تا پنجاه سال پس از مرگ آخرین پدیدآورنده پیش بینی شده است ، تحقق یافته است . قانون ترجمه و تکثیر ، مدت حمایت از آثار مشترک در ترجمه وتکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مقرره ای ندارد .
قابل ذکر است در مصوبه اخیر مجلس مشخص نشده است که مدت حمایت 50 سال شامل پدیدآورندگان نرم افزارهای راینه ای نیز خواهد شد یا خیر ؟
ج ) دراثرهای بی نام یا با نام مستعار
در این خصوص هیچ یک از قوانین ایران در بعد مالکیت ادبی و هنری به آن اشاره نکرده اند . و لذا در صورتی که اثری بی نام یا با نام مستعار ارائه گردد مطابق قاعده کلی ، ‌حقوق مادی برای پدیدآورنده اثر سی سال می باشد . اما در لایحه پیش نویس در مواد 47 و 48 به آن پرداخته است . در ماده 47 مقرر شده است : « در خصوص اثر مستعار یا اثر بی نام ، مدت حمایت از حقوق مادی پنجاه سال از تاریخ انتشار مجاز اثر می باشد . هر گاه قبل از انقضاء مدت مذکور ، هویت پدیدآورنده افشا یا در مورد هویت او تردید زایل شود ، حسب مورد ، مفاد مواد این فصل اعمال خواهد شد . همچنین ماده 48 ، اختصاص به عدم انتشار اثر در مدت مقرر دارد و اشعار می دارد : « در مورد ماده فوق ، در صورت عدم انتشار اثر در مدت یاد شده ، شروع مدت حمایت از زمان خلق اثر محاسبه خواهد شد .
در قانون ایران مدت حمایت بر اساس قرارداد را نیز مقرر داشته است . بر اساس ماده 14 قانون حمایت حقوق مولفان ، مصنفان و هنرمندان « اگر بهره برداری مالی از اثر به موجب قرارداد به دیگری منتقل شده باشد ، انتقال گیرنده می تواند تا سی سال پس از واگذاری اثر از آن بهره برداری کند ، مگر اینکه برای مدت کمتری توافق شده باشد ». « پس از انقضای مدت مذکور در صورت حیات پدیدآورنده ، حق متعلق به خود او و در غیر این صورت تا سی سال پس از فوت پدیدآورنده ، متعلق به ورثه یا موصیٌ له خواهد بود ».
د ) در آثار عکاسی
« در مورد آثار سینمایی یا عکاسی و هم چنین هر گاه اثر متعلق به شخص حقوقی باشد یا حق استفاده از آن به شخص حقوقی واگذار شده باشد ، حقوق مادی پدیدآورنده به مدت سی سال از تاریخ نشر یا عرضه اثر مورد حمایت خواهد بود ». قانون تشکیل سازمان نظام سینمایی و حمایت از حقوق مادی و معنوی آثار سینمایی ، مدت حمایت از آثار سینمایی را در ماده 78 به مدت حمایت از حقوق مادی می پردازد : « مدت استفاده از حقوق مادی پدیدآورنده موضوع این قانون که به موجب وصایت منتقل می شود از تاریخ مرگ پدیدآورنده پنجاه سال و استفاده به موجب وراثت از تاریخ مرگ پدیدآورنده ، سی سال است و در صورت مشاع بودن ، فوت آخرین شریک ملاک محاسبه می باشد و چنانچه وارثی وجود نداشته باشد و یا به وصایت به کسی منتقل نشده باشد برای مدت سی سال بمنظور استفاده عمومی در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار می گیرد ». در ماده 79 حمایت همین قانون نیز آمده است : « حقوق مادی آثار سینمایی که به سفارش شخص حقیقی یا حقوقی پدید آمده باشد از تاریخ نشر تا سی سال متعلق به سفارش دهنده است مگر آنکه توافق کمتری شده باشد ». این ماده نیز علاوه بر حمایت از شخص حقیقی ، مدت حمایت را شامل شخص حقوقی نیز دانسته است .
ه ) در اثرهای سفارشی
مدت حمایت از اثرهایی که در نتیجه سفارش پدید می آید تا سی سال از تاریخ پدید آمدن متعلق به سفارش دهنده است ، مگر آن که برای مدت کمتری یا ترتیب محدود تری توافق شده باشد . « پس از اتمام این مدت ، حقوق مذکور در صورت حیات پدیدآورنده ، متعلق به خود او و در غیر این صورت تا مدت سی سال بعد از فوت پدیدآورنده ، از آن ورثه او یا موصیٌ له خواهد بود ». در قانون ترجمه و تکثیر به مدت حمایت در این زمینه اشاره نکرده است . قانون جامع حمایت در ماده 46 در خصوص اثر عکاسی و اثرهای جمعی آورده است : « در خصوص اثر عکاسی ، اثر دیداری – شنیداری ، اثر ناشی از سفارش و اثر ناشی از استخدام ، اثری که حق استفاده آن به شخص حقوقی واگذار شده باشد ، اثر متعلق به شخص حقوقی و اثر جمعی ، مدت حمایت از حقوق مادی پنجاه سال از تاریخ پدید آمدن اثر ، تاریخ نشر یا عرضه هرکدام که آخرین تاریخ باشد ، است . نرم افزار ممکن است به سفارش شخص حقیقی یا حقوقی پدید آمده باشد. بر اساس ماده 10 حقوق مادی نرم افزارهائی که مطابق ماده (6) قانون پدید می آیند به مدت مقرر در ماده (1) قانون (30 سال) متلعق به سفارش دهنده است، مگر اینکه برای مدت کمتر یا ترتیب محدودتری توافق شده باشد ولی حقوق معنوی نرم افزارها متعلق به پدیدآورنده است.
و ) در نرم افزارهای رایانه ای
در قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای مدت حقوق مادی سی سال از تاریخ پدیدآوردن نرم افزار دانسته اند. ماده 9ایین نامه اجرایی هم حقوق مادی و معنوی نرم افزار به پدیدآورنده تعلق دارد. استفاده از تمام یا قسمتی از حقوق مادی موضوع قانون برای مدت 30 سال یا کمتر، با قید شرط یا بدون شرط به اشخاص دیگر قابل نقل و انتقال می باشد. اشخاصی که به ترتیب فوق اجازه نشر یا عرضه یا اجرای نرم افزاری را که دیگری پدیدآورده است به دست آورده اند مکلفند نام پدیدآورنده را نیز در نسخ عرضه شده ذکر نمایند مگر اینکه با پدیدآورنده به گونه ای دیگر توافق شده باشد.
گروهی معتقدند علت کوتاه بودن مدت زمان حمایت از برنامه های رایانه ای ، کوتاه بودن عمر مفید این برنامه ها قانون گذار را مجاب کرده است که در مقایسه با دیگر آثار ادبی و هنری ، مدت زمان کوتاه تری را برای حمایت از حقوق مادی لحاظ کند ». لایحه جامع در ماده 155 مدت زمان را با هماهنگی بیشتر با کنوانسیون برن و موافقت نامه تریپس تا پنجاه سال پس از انتشار اثر و در صورت عدم انتشارتا پنجاه سال پس از خلق اثر مقرر داشته است . ماده 156 همین لایحه مدت حمایت برای اثرهایی را که توسط رایانه پدید آمده باشد را 50 سال پس از خلق اثر دانسته است .

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.