دنیا و آخرت

دانلود پایان نامه

مالکیت یا اعتباری است یا حقیقی. مالکیت اعتباری مانند مالکیت انسان نسبت به خانه، زمین، ماشین و غیره که محض اعتبار و قرار داد است. مالکیت حقیقی، امر تکوینی و واقعی است مانند مالکیت انسان نسبت به اعضا و جوارح خود. قرآن کریم این نوع مالکیت را منحصراً از آن خدا می شمارد و حتی مالکیت انسان نسبت به گوش و چشمش را از آنِ خدا می‌داند. قُلْ مَن یَرْزُقُکُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ أَمَّن یَمْلِکُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ برخی آیات در زمینه مالکیت حقیقی به منزله متن و برخی دیگر از آنها به مثابه شرح آن است. بعضی آیات اصل مالکیت را برای خدا اثبات می کند و بعضی دیگر انحصار آن را، بعضی دیگر از آیات نیز مالکیت حقیقی را از غیر خدا سلب می‌کند. به نمونه‌ای از هر قسم اشاره می‌شود :
الف ) آیاتی که به منزله متن است: ذَلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ لَهُ الْمُلْکُ هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ تَبَارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ
ب ) آیاتی که شارح آیات متن است: وَلِلّهِ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا بَیْنَهُمَا و … این گونه آیات بیانگر عمومیت و جامعیت سلطه الهی و مالکیت حقیقی خدای سبحان نسبت به همه چیز است. همه آنچه در دنیا و آخرت، زمین و آسمان و مابین آنهاست، خواه مجرد یا مادی مملوک خداست.
ج ) آیاتی که مالکیت را از غیر خدا نفی می‌کند نیز برخی به منزله متن است و برخی به مثابه شرح در بیان آنها است. قسم نخست مانند: وَلَم یَکُن لَّهُ شَرِیکٌ فِی الْمُلْکِ قسم دوم مانند: قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ لَا یَمْلِکُونَ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِیهِمَا مِن شِرْکٍ وَمَا لَهُ مِنْهُم مِّن ظَهِیرٍ در این آیه کریمه همان گونه که پیش از این نیز اشاره رفت ، مالکیت هر چیزی خواه بطور استقلال و یا به نحو شرکت و یا به سبک پشتیبانی از غیر خدا سلب شده است.
2-4-4-3- توحید در ربوبیت
رب از ریشه «ربب» به معنای پروراندن و تدبیر کردن است، نه از «ربی» به معنای تربیت کردن؛ هر چند ممکن است لازم مشترک آنها یکی باشد. تاکید قرآن بر این است که همان گونه که تنها خالق هستی خداست؛ «لا خالق الا الله» و تنها مالک هستی خداست «لا مالک الا الله»، همچنان تنها مدبر و یگانه پروراننده عالم هستی و نظام هماهنگ انسان و جهان خداست «لا رب الا الله». توحید ربوبیت در پرتو آیات قرآن با دو برهان جامع اثبات می‌شود.
با حد وسط خالقیت: به این بیان که چون تنها خالق و مالک هستی خداست، پس تنها رب و یگانه مدبر عالم نیز او است. چون کسی که چیزی را نیافریده و هیچ گونه سلطه تکوینی و مالکیت حقیقی بر آن ندارد و قهراً از جهات درونی و هدف و سود و زیان آن آگاه نیست، چگونه می‌تواند آن را بپروراند و به کمال برساند؟ قرآن کریم بر پایه همین تحلیل و با تصریح به پیوند محکم بین خالقیت و ربوبیت می‌فرماید: یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُمْ وَالَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ
نیاز به حد وسط قرار دادن عنوان خالقیت نیست بلکه چون ربوبیت، نحوه ای از خالقیت یا ملازم با آن است با اثبات توحید خالقیت، توحید ربوبیت نیز ثابت می‌شود؛ زیرا رب، یعنی کسی که چیزی را تدبیر می‌کند و با اعطای کمال، که امری وجودی است نوعی از خلق است. پس بازگشت ربوبیت به خالقیت است. برای نمونه می‌توان استدلال یاد شده را از این آیه شریفه استنباط کرد إِنَّ رَبَّکُمُ اللّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِی سِتَّهِ أَیَّامٍ یعنی شما که خالقیت خدا را قبول دارید باید هم او را رب خود بدانید چون ربوبیت شعبه‌ای از خالقیت است.
2-4-4-4- توحید در رازقیت
آیات مربوط به رزق چند دسته هستند.
آیاتی که فعل رزق را بدون حصر به خدا نسبت می‌دهند، مانند وَکُلُواْ مِمَّا رَزَقَکُمُ اللّهُ حَلاَلًا طَیِّبًا و اللَّهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ ثُمَّ رَزَقَکُمْ
آیاتی که فعل رزق را به غیر خدا نسبت می‌دهند مانند وَارْزُقُوهُمْ فِیهَا وَاکْسُوهُمْ
آیاتی که خدا را «خیر الرازقین» معرفی می‌کند مانند وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ
از این گونه آیات استفاده می‌شود که خدا رازق است و دیگران نیز رازق‌اند ولی خدا بهترین رازق است. با این بیان، هم دلالت آیات دسته اول تام است هم آیات دسته دوم، ولی آیات دیگری بر انحصار رازقیت در خدا دلالت می‌کند که غیر از خدا رازقی متصور نیست.
آیاتی که خدای سبحان را مسئول و متعهد رزق هر جنبنده‌ای می‌داند، مانند وَمَا مِن دَآبَّهٍ فِی الأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا
آیاتی که رازق بودن را منحصراً از آن خدای سبحان می‌داند مانند إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ این تعبیر با توجه به معرفه بودن خبر به الف و لام در «الرازق» و ضمیر فصل «هو» مفید حصر و تاکید است. یعنی غیر خداوند هیچ موجودی رازق نیست.
این دسته از آیات مبین نظر نهایی قرآن کریم درباره رازقیت است و جمع بندی نهایی این است که فقط خدا رازق است و دیگران هیچ سهمی در آن ندارند. بنابراین اگر در جایی این عنوان به غیر خدا نسبت داده شده معنای دقیق آن این است که آن شیء به نحو مظهریت خدا عهده دار رزق باشد چون رازقیت از صفات فعل خداست و دیگران می‌توانند مظهر آن شوند.
2-4-4-5- توحید در ولایت
آیات قرآن درباره صفت فعلی ولایت، مانند سایر اوصاف خدای سبحان چند دسته هستند :
آیاتی که ولایت را برای خدا ثابت می کند مانند إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ
آیاتی که ولایت را از غیر خدا سلب می‌کنند مانند وَمَا لَکُم مِّن دُونِ اللَّهِ مِن وَلِیٍّ وَلَا نَصِیرٍ و
سر این که دیگران هیچ سهمی از ولایت ندارند این است که ولایت و سرپرستی، نوعی پرورش است که بر علم، قدرت و مالکیت تکوینی ولی نسبت به حوزه سرپرستی او متوقف شده است و پیش از این در صفات ذاتی و توحید مالکیت ثابت شد که دیگران فاقد این صفت کمالی هستند. قبول ولایت کسی برای جلب منفعت یا برای دفع ضرر است و کسی که فاقد هر گونه مالکیت است؛ و حتی مالک سود و زیان خویش نیست، صلاحیت به عهده گرفتن ولایت دیگران را ندارد.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.