دیدگاه نهج البلاغه

دانلود پایان نامه

امام علی علیه السلام با رویکردی کاملاً متفاوت، به ارائه الگوی حکومت داری بر مبنای صداقت پرداختند و خود به عنوان امانتدار حکومت، در مقابل این گرایش و فرهنگ باطل که به حسن تدبیر وصف شده ایستادگی نمودند. در مقابل خیانتکاران که تنها به منافع خویش فکر می کردند و نیز توده ی مردم که با سیاست تزویر، تطمیع و تهدید، بدون چون و چرا از معاویه و امثال او اطاعت می کردند، با قاطعیت برخورد کردند.
به عبارتی امام علی علیه السلام به عنوان الگو راهکارهایی را آموزش می دهند که اندیشه ی هدف، وسیله را توجیه می کند، روش خدعه در برابر خدعه، زورمداری ، امتیازدهی و بذل و بخشش باطل است. و باید طبق اهداف حق طلبانه از وسیله های مشروع برای تغییر رفتارهای نامطلوب استفاده نمود.
4-2-2-3.مبارزه با سنت عیب جویی و نسبت ناروا دادن
عیب جویی و نسبت ناروا دادن یکی از عواملی است که اگر در جامعه به عنوان فرهنگ شکل گیرد، جامعه را به ورطه ای هولناک سوق می دهد. بدان جهت که « رعیت از افراد انسانی تشکیل می یابد و هر انسانی در معرض خطا و انحراف است و ابراز خطا و انحرافات افراد جامعه، به اضافه ی اینکه به هتک احترام و اهانت بر کرامت و شخصیت آنان می انجامد، تدریجاً از وقاحت زشتی ها می کاهد و زشت و پلیدترین اعمال بی شرمانه در ملأ عام انجام می گیرد. در نتیجه مردم جامعه، در آن فساد و بی اصلی سقوط می کنند.»
اما عقل سلیم ایجاب می کند برای جلوگیری از کاستن قبح اعمال ناپسند در مسیر رشد شخصیت افراد، جامعه را وادار کند تا عیب جویان را طرد کند و زشتی ها را از چهره ی خود پاک کند. به عنوان مثال، کسانی که فقط زشتی های مردم را می بینند باید طرد نمود و قاطعانه با فرهنگ عیب جویی مبارزه نمود.
لذا سیاست امیرالمؤمنین علیه السلام مبارزه علیه افرادی است که فقط زشتی ها ی مردم را می بینند و عیب جویی و نسبت های ناروا می دهند، در واقععلیعلیه السلام قاطعانه با چنین فرهنگی مبارزه می کنند ومی فرمایند: «دورترین و زننده ترین کسان در نزدت باید کسی باشد که کاستی های مردم را بیشتر می جوید، زیرا در تمامی مردمکاستی هایی به چشم می آید که در پوشاندنشان زمامداران نسبت به دیگران سزاوارترین هستند.»
قرآن کریم نیز چنین بینش و اندیشه ای را نکوهش می نماید و می فرماید: « »
4-2-2-4. مقابله با سنت تکریم پادشاهان
تشریفات زشت و ذلّت آور که به مشقت در آخرت بینجامد، مطلوب اسلام نیست. چرا که نه تنها افراد هیچ گونه نفع عاقلانه ای از این کار نمی برند بلکه ممکن است باعث غرور و کبرِ اکرام شده ها شود. اُمرا این سنت را رواج دادند تا همواره شهروندانشان خود را ذلیل و بی مقدار در برابر آن ها بدانند تا فکر قیام در مغزشان خطور نکند و سلطه ی آنان باقی بماند، لذا امام علی علیه السلام این احترامات نامعقول را که سبب بر هم زدن آرامش و عزت افراد می شود را رد می کنند. زمانی که در سر راه صفین، دهقانان شهر انبار، تا امام را دیدند پیاده شدند و پیشاپیش آن حضرت می دویدند، ایشان فرمود ند: چرا چنین می کنید ؟ گفتند : « عادتی است که پادشاهان خود را احترام می کردیم، فرمودند: به خدا سوگند! که امیران شما از این کار سودی نبردند و شما در دنیا با آن خود را به زحمت می افکنید و در آخرت دچار رنج و زحمت می گردید.»
4-2-2-5 مقابله با سنت پذیرش هدیه، در میان کارگزاران
یکی از سنت هایی که درمیان مسئولین مرسوم شده است گرفتن هدیه و امثال آن می باشد. این عامل، تعهد را از انسان سلب می کند و ممکن است به ستم و گمراهی و نافرمانی خدا بینجامد.
براین اساس امام علی علیه السلام کارگزاران را از پذیرش هدیه منع می فرمودند که « اگر زمامدار هدیه بپذیرد، خیانتکار باشد؛ و اگر رشوه قبول کند پس او مشرک است.» حتی خود امام علی علیه السلام از گرفتن هدیه خودداری می نمودند، به طوری که وقتی شخصی همراه با ظرفی پوشیده از حلوا خدمت امام علیه السلام آمد ایشان به او فرمودند : «هدیه است یا زکات یا صدقه ؟ گفت هدیه است، امام علی علیه السلام در پاسخش فرمود: آیا از راه دین وارد شدی که مرا بفریبی ؟ یا عقلت آشفته شده … »
از نحوه ی برخورد امام و عدم پذیرش هدیه این نکته دریافت می شود که حکومت امام علی علیه السلام مانند حکومت سلاطین جبّار نیست که عده ای برای در امان ماندن از شرّ امرا برای آنان هدایایی می بردند، البته باید متذکر شد که پذیرش هدیه ی مسلمان نه تنها عیب نیست بلکه سنت پسندیده ای است که به آن سفارش شده است.
4-2-2-6.مبارزه با رهبانیت و تحریف زهد
امام علی علیه السلام با اندیشه ها و رفتارهای خشک رهبانیت، وکسانی که نیازهای طبیعی انسان را سرکوب می کنند‏، قاطعانه برخورد نمودند چرا که « بشر محکوم است از غرائز خود پیروی کند تا با پیروی از خالق خویش دستورات او را به سوی هدفی که در متن خلقت منظور است رهنمون سازد.»
لذا ایشان سفارش به زهد اسلامی می نمایند. معتقد بودند زندگی بهنجار زمانی شکل می گیرد که به تأمین نیازهای طبیعی او در تمام زمینه ها بپردازد. به عنوان مثال امام علی علیه السلام عاصم بن زیاد را که از دنیا بریده و نیازهای طبیعی را از خود سلب نموده بود مورد نکوهش قرار می دهند.لذا در تعریف زهد اسلامی ایشان می فرمایند: «زهدیعنی کوتاه کردن آرزو، وشکرگزاری در برابرنعمتها ووپرهیز در برابرمحرمات»
از این رو تأکید فراوانی به شناخت نیازها، عواطف واحساسات می کنندولی«مهم آن است که این امور جهتی درست بیابد و هر یک در جای خود قرار گیرد و انسان به حیات معتدل دست یابد.»
در واقع نیازهای معنوی و مادی، نیازهای ناشی از شهوت و نیازهای ناشی از فطرت باید برآورده شود. امام علی علیه السلام بر این اساس، در یک برنامه ریزی دقیق در جهت برآورده شدن نیازهای طبیعی می فرمایند :
«1- ساعتی، با پروردگارش راز و نیاز کند 2- ساعتی، معاش خود را تأمین کند 3- ساعتی را برای لذت و خوشی حلال و نیکو، آزاد گذارد.»
به همین خاطر امیرالمؤمنین علیه السلام اهل ایمان را با نشانه های شادمانی، سر زندگی و پر نشاطی توصیف می نمایند و در مقابلِ انسان دل مرده و غیرفعال و بی نشاط ایستادگی می کنند.
4-2-2-7. مبارزه با تحریف قضا وقدر
اعتقاد به قضا وقدر اگر از مفهوم حقیقی اش خارج شود وبه معنای خنثی بودن انسان در سرنوشت خویش باشد موجب انحطاط در همه ی عرصه های زندگی می شود.این مسأله به جبر در زمان بنی امیه مطرح بود که بدین ترتیب آزادی واختیار را از انسان می گرفت. اما امیرالمؤمنین علیه السلام با بیان قضا وقدر حتمی وقضا وقدر غیر حتمی جایگاه این حقیقت را در هستی ونسبت به آدمی مشخص کرده اند.«وای بر تو شایدقضاء لازم وقدر حتمی را گمان کرده ای؟اگر چنین بود، پاداش وکیفرو تهدید الهی بیهوده بود.خداوند سبحان بندگان خود را فرمان داد در حالی که اختیار دارند…»
4-2-3. ریشه کن ساختن گناهان
«از دیدگاه نهج البلاغه تداوم حرکت تکاملی و رفاه هر ملت در رابطه ی مستقیم با ریشه کن ساختن گناهان و بیماری های اجتماعی است، و در این رابطه، جامعه باید ضامن تکامل مادی و معنوی انسان در هر صورتی باشد تا به حیات خود ادامه دهد.»
و از آنجایی که«هر که با نفس خویش سازشکاری نماید، همه ی معاصی و نافرمانی ها به او هجوم می آورد.» لذا ایستادگی در برابر کجی ها و انحرافات از اموری است که انسان باید در زندگی خود رعایت کند و در برابر خواسته های نادرست و ناروای خود مقابله نماید.و از طرفی « درونی کردن هنجارها به کمک نیروی قوی استقامت، انسان را از هجوم معاصی و نافرمانی ها باز می دارد. و بهترین زمینه را در جهت لغزش کمتر و استواری بیشتر در راه حق ایجاد می کند.» از این روست هر که خواهان سلامت است، می بایست استقامت را ملازم خویش سازد تا به درست ترین و شریف ترین راه و رسم زندگی دست یابد.
در این مبارزه جدی علیه گناهان، سیره و روش امام علی علیه السلام از لحاظ فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد:
4-2-3-1. استقامت و پایداری در برابر امیال نفسانی

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.