رشته روانشناسی-دانلود پایان نامه درباره سرمایه اجتماعی

دانلود پایان نامه

روابط اجتماعی اعتماد به طور طبیعی وجود دارد. اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط اجتماعی در فاصله زمانی – مکانی بسیار دوری انجام می گیرد و افراد درگیر این روابط کمتر با یکدیگر آشنایی چهره به چهره دارند، به اعتماد بسیار نیازمندند.(طالقانی ، فرهنگی، عابدی، 1389: 92)گیدنز، اعتماد را به عنوان اطمینان از اعتمادپذیری اشخاص یا اتکاء بر کیفیت یا ویژگی یک شخص و یا صحت عبارت و گفته ای توصیف می کند. (گیدنز، 1377: 37) وی، اعتماد را عامل احساس امنیت وجودی می داند که موجود انسانی منفرد را در نقل و انتقال ها، در بحران ها و در حال و هوایی آکنده از خطرهای احتمالی قوت قلب می بخشد. (گیدنز، 1378: 63) گیدنز، اعتماد را از عناصر و مؤلفه های اصلی مدرنیته می داند و معتقد است که چهار زمینه محلی اعتماد، یعنی، خویشاوندی، اجتماع محلی، سنت و کیهان شناسی مذهبی بر فرهنگ های پیش از مدرن تسلط دارند، حال آن گه در دوران مدرن، اعتماد به نظام های انتزاعی و نمادها و نظام های کارشناسی جای این نوع اعتماد را گرفته است. (گیدنز، 1380: 120)
اوفه انواع اعتماد اجتماعی را مطرح کرده است:1.اعتماد شهروندان به همشهری های خود یا مقوله فرعی دنیای «دیگران» 2. اعتماد شهروندان به نخبگان سیاسی یا نخبگان سایر بخش ها ( از قبیل نمایندگان کلیساها، رسانه ها، پلیس، نظام دادگاه و پزشکان 3. اعتماد نخبگان به یکدیگر و نخبگان دیگر بخش ها از قبیل : نخبگان بخش های تجاری، کارگری، دینی، دانشگاهی، ارتشی و … 4. اعتماد سطوح بالا به سطوح پایین جامعه 5. اعتماد نخبگان درباره گرایشات رفتاری توده ها. اگرچه بیشتر مطالعات بر دومین حوزه روابط اعتماد تمرکز داشته اند، ولی اوفه بر اعتماد افقی در میان غیرنخبگان تأکید دارد. بدین ترتیب پرسش این است که: چگونه می توانیم به همشهری های خود اعتماد کنیم؟ چه شرایطی زمینه ساز ایجاد این اعتماد هستند؟ (تاجبخش، 1384 : 206-207)
در تحقیقات گوناگون برای سنجش اعتماد از دو شاخص استفاده می شود :
الف . سطح فردی ب. سطح اجتماعی. ( لایت ، 2002 ، به نقل از کاکاوندی ، 1387: 80)
نظریه پردازان کلان نگر از جمله پاتنام، فوکویاما و اینگلهارت معتقد به عوامل ساختاری و کلان اعتماد هستند. همه این نظریه پردازان سطح تحلیل کلان را برای بررسی خود درباره اعتماد برگزیده اند. همین طور در بررسی و تحلیلی مفهوم اعتماد، سطح مطالعه خود را بر روی ساخت اجتماعی متمرکز ساخته اند. آن ها اعتماد را به عنوان ویژگی روابط اجتماعی و یا ویژگی نظام اجتماعی و به طور کلی به عنوان یک ویژگی جمعی مفهوم سازی می کنند. ( وثوقی و آرام ، 1388: 141)
اشکال عمده اعتماد
الف) اعتماد بنیادی، نگرشی است نسبت به خود و دنیای پیرامون، که رفتار و اعمال ما را متأثر می سازد و موجب تقویت تفکری می گردد که افراد و امور جهان قابل اعتماد هستند و بر استمرار و ثبات آن صحه می گذارد. اریکسون معتقد است که اعتماد بنیادی در مراحل اولیه زندگی انسان شکل می گیرد. (درانی و رشیدی ، 1387: 13)
ب) اعتماد عام یا تعمیم یافته، اعتماد عام یا تعمیم یافته را می توان داشتن حسن ظن نسبت به افراد جامعه؛ جدای از تعلق آن ها به گروه های قومی و قبیله ای تعریف نمود. اعتماد تعمیم یافته، تنها به افرادی که روابط رودررو دارند محدود نمی گردد، بلکه مرزهای خانوادگی، همسایگی، قومی و محلی را در می نوردد و در سطح ملی گسترش می یابد. (امیرکافی، 1374: 19).
ج) اعتماد بین شخصی، شکل دیگری از اعتماد است که در روابط چهره به چهره خود را نشان می دهد و در نوع شبکه ای که فرد در آن مشارکت دارد به کار می رود. اعتماد بین شخصی؛ حوزه ای از تعاملات میان دوستان، خویشاوندان، همکاران، همسایگان و همچنین اعتماد میان رئیس و کارمند، معلم و شاگرد و پزشک و بیمار و.. را در بر می گیرد. (درانی و رشیدی، 1387: 13)
پس از شرح مختصری از مفهوم اعتماد – بعد ذهنی سرمایه اجتماعی – به عنوان یکی از مهمترین ابعاد سرمایه اجتماعی، رابطه آن را با دموکراسی تشریح می کنیم.
ادبیات فرهنگ سیاسی بر این نکته تأکید دارد که تطور و بقای دموکراسی مبتنی بر توده، به وجود برخی از رسوم و گرایش های حمایتی در میان عامه مردم نیاز دارد. یکی از اساسی ترین این گرایش ها احساس اعتماد بین افراد است(زتومکا، 1386: 32) بسیاری از مکاتب، یک ارتباط قوی بین اعتماد و دموکراسی پیدا کرده اند. آن ها می گویند که اعتماد یک نقش برجسته را در تعهد به دوام دموکراسی ها ایفا می کنند، این مکاتب همچنین، اعتماد را به عنوان منبع اجتماعی سودمند در نظر می گیرند که وحدت و همکاری را برای کسب سود متقابل تسهیل می کند (Lee,2008,p.585 ). از سوی دیگر، برخی مکاتب سرمایه اجتماعی عقیده دارند که اعتماد تعمیم یافته، مردم را به پیوستن در انجمن های داوطلبانه و درگیر شدن در فعالیت های مدنی تشویق می کند. (park&shin,2003,p.18).همانگونه که پاتنام اظهار می دارد، مشارکت و اعتماد به صورت دو متغیر وابسته به یکدیگر دیده شده اند. یعنی اعتماد ناشی از زندگی معاشرتی قوی است و در عین حال به صورت خود انگیخته، شکل دهی و تقویت انجمن ها را تسهیل می کند. نظریه سرمایه اجتماعی فرض می کند که به طور کلی هرچه بیشتر با دیگران پیوند داشته باشیم، نشانگر اعتماد بیشتر ما به آن ها و بر عکس خواهد بود. (زتومکا، 1386: 32-33) در واقع با توجه به اینکه اعتماد از طریق تجربه های تعامل چهره به چهره با مردم در زمینه های مختلف، شکل می گیرد، انجمن های داوطلبانه عرصه های اصلی برای چنین تعامل هایی هستند؛ زیرا آن ها شبکه هایی را خلق می کنند که اجازه می دهند اعتماد اجتماعی در سرتاسر جامعه منتشر شود. انجمن ها درگیری مدنی را ایجاد و اعضاء را برای تأثیرگذاری بر امور عمومی توانا می سازند. بدین جهت پاتنام، انجمن های داوطلبانه را منابع نخستین برای اعتماد اجتماعی، شبکه های اجتماعی افقی و دخالت مدنی می داند که سرمایه اجتماعی برآیند آنهاست. (غفوری و جعفری، 1387: 218)
بر ای مبنا، سرمایه اجتماعی برپایه اعتماد، هنجارها، شبکه روابط افقی و مشارکت مدنی قرار گرفته که جملگی متغیرهایی کلیدی در راه گسترش و کارا ساختن دموکراسی می باشند. (کاظم زاده، 1387 : 156). این مکتب مسلم می داند که شبکه های اجتماعی مشارکت مدنی ، هنجارهای تعامل و اعتماد را به وجود می آورند . در جامعه ای که مردم با هم قطارانشان تعامل دارند، در انجمن های داوطلبانه به یکدیگر می پیوندند و به طور جمعی در محیط عمومی فعالیت می کنند، در این راستا اعتماد تعمیم یافته متداول می شود. در مقابل در جامعه ای که مردم تنها با اعضای گروه شان تعامل دارند، از زندگی مدنی دور می مانند و اعتماد بین شخصی مسلط می شود. (park&shin,2003, p.16)
از نظر اینگلهارت نیز، اعتماد اجتماعی متقابل یکی از پیش نیاز های فرهنگ مدنی و ایجاد دموکراسی پایدار محسوب می شود. وی معتقد است که اعتماد متقابل بخشی از نشانگان فرهنگی پایداری است که به بقای دموکراسی منجر می شود. (عباس زاده، 1383: 268).
2-11-2 مشارکت مدنی
شبکه های مشارکت مدنی، یکی از اشکال ضروری سرمایه اجتماعی می باشند.(پاتنام، 1380: 297). مشارکت مدنی، در برگیرنده درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت های گروهی است که آنان را برمی انگیزد تا برای دستیابی به اهداف گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند. سه جزء مهم مشارکت مدنی را می توان، درگیر شدن، یاری دادن و مسئولیت در نظر گرفت (کاکاوندی، 1387: 79) مشارکت مدنی بیانگر توانمندی ها، ظرفیت ها و فعالیت هایی است که انتظار می رود یک شهروند آن ها را دارا باشد و بتواند به کمک آن ها ، تعهد و الزام خود را به اداره جامعه ای که خود عضوی از آن است، به طور عملی نشان دهد.(طالب زاده و فتحی، 1381: 216) در واقع مشارکت مدنی، به معنای همکاری شهروندان یک کشور اعم از زنان و مردان با نهاد های مدنی مستقل از دولت نظیر انجمن های فرهنگی، شوراهای اجتماعی، احزاب سیاسی مستقل، اتحادیه های صنفی و تشکل های زیست / محیطی یا عضویت در آن ها ، عامل توسعه و سازماندهی نظم اجتماعی است. بنابراین بدون مشارکت جمعی عام شهروندان یک کشور، نظم اجتماعی و توسعه درون زای همه جانبه و پایدار تحقق نخواهد یافت. (عبداللهی، 1387: 151). در نگاهی دیگر، مشارکت مدنی، عبارت است از مشارکت داوطلبانه در سازمان های غیر دولتی، یعنی سازمان هایی که فعالیت و کارکرد آن ها بستگی تام به علایق و اولویت های اعضای آن ها دارد. این سازمان ها عمدتاً محلی، منطقه ای، شهری یا حتی در سطح مدارس می باشند و البته برخی از آن ها نظیر هلال احمر، ماهیتی بین المللی دارند. بنابراین، مشارکت مدنی عمدتاً از طریق کمیته ها، انجمن ها ، جوامع و یا گروه های فشار که توسط شهروندان تشکیل و اداره می شوند متبلور می گردد. این سازمان ها غالباً دارای اهداف از پیش تعیین شده هستند. (فتحی و واحد چوکده، 1388: 92) شبکه های مشارکت مدنی، ارتباطات را تسهیل می کنند و جریان اطلاعات را در مورد قابل اعتماد بودن افراد بهبود می بخشند. شبکه های مشارکت مدنی اجازه می دهند که حسن شهرت ها به دیگران انتقال یافته و پالایش شوند. اعتماد و همکاری به اطلاعات موثق در مورد رفتار گذشته و منافع حال شرکای بالقوه بستگی دارد در حالیکه ابهام باعث تشدید مشکلات عمل جمعی می شود. بنابراین در صورت برابر بودن سایر شرایط، ارتباطات بیش تر (مستقیم و غیر مستقیم) بین مشارکت جویان باعث اعتماد متقابل بیشتر بین آن ها می شود و روند همکاری آن ها را تسهیل می کند. شبکه های مشارکت مدنی، تجسم موفقیت پیشینیان در همکاری هستند که می توانند به عنوان یک چارچوب فرهنگی شفاف برای همکاری آینده عمل نمایند. (پاتنام ،1380: 297) هرچه این شبکه ها در جامعه ای متراکم تر باشند احتمال بیشتری وجود دارد که شهروندانش بتوانند در جهت منافع متقابل همکاری کنند. دقیقاًچرا شبکه های مشارکت مدنی چنین تأثیر جانبی سودآور قدرتمندی دارند؟ شبکه های مشارکت مدنی هزینه های بالقوه عهد شکنی را هر معامله ای افزایش می دهند. فرصت طلبی منافعی را که فرد انتظار دارد از دیگر معاملات همزمانش و معاملات آینده نصیبش شود، به خطر می اندازد. شبکه های مشارکت مدنی در زبان تئوری بازی ها تکرار و پیوند درونی بازی ها را افزایش می دهند. شبکه های مشارکت مدنی، هنجارهای قوی معامله متقابل را تقویت می کنند. هموطنانی که در بسیاری از زمینه های اجتماعی ارتباط متقابل دارند «آماده هستند تا هنجارهای قوی رفتار قابل قبول را توسعه دهند و انتظارات متقابلشان را در بسیاری از ارتباطات تقویت کننده همکاری با یکدیگر منعکس کنند.» این هنجارها به وسیله یک شبکه ارتباطی که به کسب حسن شهرت در وفای به عهد و پذیرش هنجا رهای رفتار جامعه محلی متکی است، تقویت می گردند. (همان، 296-297)
در زمینه ارتباط بین مشارکت مدنی – به عنوان بعد عینی سرمایه اجتماعی – و دموکراسی از نظر تجربی نیز، بسیاری از مطالعات ارتباط مثبت بین سرمایه اجتماعی و تغییر رژیم به دموکراتیک را شرح داده اند. در تحلیل این ارتباط، مکاتب دریافتند که انجمن های داوطلبانه یک نقش مثبت را در فرایند انتقال و دوام دموکراتیک در ملت های تازه دموکراتیک شده، ایفا می کنند. براساس این یافته ها، این مسئله مشهود است که زندگی بر مبنای انجمن داوطلبانه قوی می تواند، برای دوام و تحکیم دموکراسی در یک کشور در حال گذار مانند یک لوکوموتیو انتقادی شود که آن را به جلو می برد. ( Lee,2008,p.584)
رابرت پوتنام به عنوان یک سرشناس در وادی سرمایه اجتماعی، مدعی است که یک پیوند مستقیم بین مشارکت مدنی و دموکراسی پیدا کرده است. در مقایسه ای از دولت های محلی شمال و جنوب ایتالیا، پوتنام موفقیت های بیشتری را به دولت های شمال به خاطر نوع جامعه مدنی که در آن جا وجود دارد، نسبت داده است. این امر انعکاسی از زندگی است که به صورت انجمنی داشته اند.(Lee&Glasure,2007,p.101) پاتنام همچنین می گوید که نهادهای دموکراتیک موفق و کارا به سرمایه های اجتماعی ای وابسته هستند که در میان جامعه وجود دارند و شامل هنجارها ، تفکرات چند جانبه و شبکه ی تعهدات مدنی می شوند که همگی اساس و پایه هایی برای یک جامعه مدنی قوی هستند. به عقیده وی، مشارکت های مدنی در کارایی و ثبات حکومت دموکراتیک نقش دارند چون روی اعضاء تأثیر داخلی گذاشته و روی واحد سیاسی بزرگتر تاثیرات خارجی می گذارند. (مقصودی، 1387: 42( در این راستا پاتنام معتقد است، تنها در جایی که سرمایه اجتماعی بین گروهی از قوت زیادی برخوردار است، می توانیم شاهد وجود و تعدد نهادهای مختلف مدنی و در نهایت موفقیت آن شهر، محله یا جامعه باشیم: سنت های قدرتمند مشارکت مدنی (شرکت در انتخابات، تعداد خوانندگان روزنامه ها، عضویت در گروه های سرود مذهبی و محافل ادبی، باشگاه های نیکوکاران و باشگاه های فوتبال و..) به عنوان شاخص مهم سرمایه اجتماعی، ایجادگر جامعه مدنی ای قوی و در نتیجه نشانه های موفقیت یک منطقه هستند. (تاجبخش، 1384: 96) به طور خلاصه، پوتنام تاکید می کند که اهمیت انجمن های داوطلبانه و مشارکت مدنی به عنوان عرصه پرورش برای دموکراسی هستند.(Lee&Glasure,2007,p.103)
جمع بندی
رابطه میان سرمایه اجتماعی و دموکراسی از دیرباز و در نظریات اندیشمندان گوناگون از جمله توکویل، پوتنام، پکستون و… مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج آرای این متفکرین حاکی از آن است که رابطه مثبتی بین سرمایه اجتماعی و دموکراسی برقرار است؛ بدین صورت که وجود سرمایه اجتماعی در جامعه و در بین افراد، به استقرار و دوام دموکراسی منجر می شود. سرمایه اجتماعی همانند واقعیت های اجتماعی دیگر، در سطوح گوناگون خرد، میانی و کلان مورد بررسی می باشد و اندیشمندان این حوزه در مطالعات خود بیشتر به سطح میانی آن گرایش دارند تا سطوح دیگر. از سوی دیگر سرمایه اجتماعی دارای ابعاد شناختی و ساختاری می باشد که هریک از مؤلفه های آن در یکی از این ابعاد قرار می گیرند. اعتماد و مشارکت مدنی دو مؤلفه شاخص سرمایه هستند که ناظر بر ابعاد شناختی و ساختاری سرمایه اجتماعی هستند. درواقع بعد شناختی و ذهنی سرمایه اجتماعی که کمتر جنبه ملموس دارد را اعتماد تشکیل می دهد و بعد ساختاری و عینی سرمایه اجتماعی که بیشتر ملموس است ناظر بر شبکه های مشارکت مدنی می باشد.
در نهایت، می توان گفت: نظریه سرمایه اجتماعی، از نظریاتی است که به بیان اثرات مثبت ارتباط با دیگران پرداخته است. سرمایه اجتماعی از پیوندهای عینی و ذهنی بین افراد تشکیل شده است، پیوندهای عینی ساختار شبکه ای هستند که ارتباط بین افراد را برقرار می کنند و پیوند های ذهنی ماهیت ارتباط متقابل می باشند. (شارع پور و غلامزاده، 1388: 224) وجود این دو بعد سرمایه اجتماعی به صورت

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید