رشته روانشناسی-دانلود پایان نامه درباره سرمایه اجتماعی

دانلود پایان نامه

توأمان، نقش بسزایی را در استقرار و تحکیم دموکراسی ایفا می کند. در واقع بر اساس اظهارات پاتنام می توان گقت، دو مؤلفه اصلی سرمایه اجتماعی یعنی، اعتماد و مشارکت مدنی وابستگی متقابل با یکدیگر دارنددر نتیجه برای ایجاد و یا تداوم دموکراسی در جامعه، وجود هر دو مؤلفه به صورت توأمان ضروری است.
12-2 سرمایه اجتماعی و شهروندی دموکراتیک
اخیراً، مفهوم سرمایه اجتماعی کاربرد وسیعی را پیدا کرده است و مکاتب علوم اجتماعی آن را در توضیح پدیده های اجتماعی مختلف مورد استفاده قرار می دهند. آن ها ادعا می کنند که سرمایه اجتماعی، روی پدیده های اجتماعی گوناگون یا موضوعات سیاسی مثل توسعه اقتصادی، مشارکت در رأی دهی، آموزش حکمرانی، شهروندی دموکراتیک، و اطمینان در نهادهای سیاسی، تأثیر گذار است. ( Lee,2008,p.584)
وجود سرمایه اجتماعی کلید استقرار جامعه مدنی و حیات شهروندی است و فقدان سرمایه اجتمای مانع اساسی بر تأسیس و استقرار آن است.(حاجی پور،1385: 148) بی گمان سرمایه اجتماعی و انجمن های مدنی می تواند در زمینه شکل گیری شهروند آگاه و توانا، برخوردار از اعتماد به نفس و ارزش های دموکراتیک، منتقد و جدی در پیگیری حقوق شهروندی، دلبسته به مشارکت مدنی و آگاه به راه ها و شیوه های اعتراض و ابراز خواسته ها، بسیار اثرگذار باشد. افزایش شمار شهروندان توانمند از دید کمی و کیفی، پیش شرطی مهم برای اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر حکمرانی خوب خواهد بود، زیرا حکمرانی خوب و پاسخگویی حکومت در خلأ پدید نمی آید، بلکه در جامعه ای با شهروندان آگاه و توانمند پا می گیرد. (سردارنیا: 142)
با توجه به این نکته که سرمایه اجتماعی در شکل گیری شهروندانی آگاه به حقوق و وظایف نقش بسزایی دارد، در ادامه سعی شده است به آرای چندی از اندیشمندان که در ارتباط با این رابطه نظریه پردازی کردند هرچند به صورت مختصر اشاره گردد.
1-12-2الکسیس دو توکویل
نویسنده فرانسوی الکسیس دو توکویل(1832) یکی از اولین محققان جدید بود که به طور جدی اهمیت تئوریک و عملی مشارکت سیاسی شهروندان را مورد توجه قرار داد. تئوری توکویل این بود که امریکا نماینده دموکراتیک ترین ملت های قرن نوزده در جهان آن روز بوده، چون شهروندان (البته اشاره تنها به مردان سفید پوست و بالغ جامعه امریکا بود) تا حدی به برابری اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بی نظیر در تاریخ جهان رسیده بودند. توکویل توجه داشت که امریکاییان به دلیل برابری موقعیت ها و تا حدی در اثر فشار برای حفظ و تقویت موقعیت ها مانند عمل مشارکت، در امور جاری با تعداد بیشتر و هدف های متنوع تر نسبت به ملت های دیگر گرد هم می آیند. دارایی کلیه افرادجامعه تقریبا با هم برابر است، هیچ فردی نمی تواند به تنهایی اعمال نفوذ کند و در نتیجه همه مجبورند در قالب اقدامات سیاسی و اجتماعی گروهی به هم بپیوندند.(آرم و سی مور، 1376: 330) در واقع، همان گونه که فردگرایی با تضعیف مشارکت مدنی نهادهای عمومی را از میان بر می دارد، به همین گونه درمان نیز در این است که شهروندان را به ایفای نقشی فعال در زندگی سیاسی ترغیب کنیم.(کالینیکوس، 1385: 134) به نظر وی، مشارکت در گروه های اجتماعی مستقل از دولت احتمالاً مهارت های بین اشخاص را توسعه می دهد، تجارب و ورزیدگی اعضای گروه می شود، به گسترش وسعت دید آنها کمک و تساهل، اعتماد به دیگران و مشارکت دموکراتیک سودمند را تشویق می کند. همچنین جامعه مدنی فعال، فضایی را برای توسعه مهارت های سیاسی فراهم می کند و گروه های گوناگون ممکن است به عنوان عاملان تنظیم منافع در درون جامعه و سیاست عمل کنند. از این رهگذر هم جامعه از حیث سیاسی توسعه پیدا می کند و هم شرایط زندگی شهروندان بهبود می یابد. (غفوری و جعفری، 1387: 219) چرا که حضور گسترده و همه جانبه ارزش ها و رفتارهای معین از قبیل میانه روی و توافق و مصالحه شرط لازم برای ایجاد و تثبیت نهادهای دموکراتیک است، به علت آن که توافق و مصالحه راه حل مسالمت آمیز کثرت گرایی و تضاد در یک جامعه است. (دوتوکویل،1383: 359)
2-12-2 رابرت پاتنام
رابرت پاتنام، سرمایه اجتماعی را به عنوان وسیله ای برای رسیدن به توسعه ی اجتماعی و سیاسی در سیستم های مختلف سیاسی می داند. تأکید وی بر مفهوم اعتماد است که جلب اعتماد بین مردم و دولتمردان و نخبگان سیاسی می تواند موجب توسعه سیاسی و دموکراسی شود.اگر شهروندی به دیگران اعتماد کند آن ها بیشتر می توانند از روی میل درخواست همکاری و فعالیت اجتماعی داشته یاشند.(ملاحسنی،1381: 56) از سوی دیگر پاتنام می گوید: شبکه های مشارکت مدنی یکی از اجزای ضروری سرمایه اجتماعی می باشند و هرچه این شبکه ها در جامعه ای متراکم تر باشند احتمال همکاری شهروندان در جهت منافع متقابل بیشتر است.(پاتنام،1380: 297-298). پاتنام به طور تلویحی سرمایه اجتماعی را به فضیلت مدنی پیوند می دهد. شهروند بافضیلت مدنی به موضوعات سیاسی علاقه مند است از طریق عضویت در انجمن های همکاری، اعتماد متقابل و بردباری در برابر نظرات متفاوتی که مطرح می شود پیوند دارد. اعتماد متقابل از استانداردهای متقابل عمومیت و از کارکرد شبکه های تعهد مدنی ناشی می شود. مردم زمانی با میل همکاری می کنند که اعتماد و همکاری در بازگشت اعتماد نقش دارد. (ایمانی جاجرمی،38:1380)
3-12-2 گابریل آلموند و سیدنی وربا
از زمان انتشار کتاب «فرهنگ مدنی» گابریل آلموند و سیدنی وربا، درگیری انجمنی برای تحلیل نگرش های دموکراتیک شهروندان و مهارت های مدنی، مناسب تلقی گردیده است. از طرفی، تأثیر کار توکویل، به صورت آشکار در کار آن ها مشاهده می گردد. آلموند و وربا نشان دادند که، به نسبت غیر عضوها، اعضای انجمن ها از لحاظ سیاسی، فعال تر هستند و درباره امور سیاسی مطلع ترند. به علاوه، در سازمان های داوطلبی، شهروندان مهارت های تصمیم گیری و سازمان دهی دموکراتیک را یاد می گیرند، که آن هم در نهایت، آن ها را به سوی هنجارهای حمایتی دموکراتیک سوق می دهد. گذشته از این، شخص به عنوان عضوی از سازمان داوطلبی فرصتی برای آشنایی با افراد دیگر که در امور سیاسی درگیرند پیدا می کند. این به نوبه خود، انگیزه فعالیت سیاسی را بر می انگیزاند. اعضای هر نوع از انجمن، حتی اگر غیرسیاسی باشند، درجه بالاتری از صلاحیت امور سیاسی را به نمایش می گذارند و از متوسط شهروندان، مشارکت بیشتری دارند (Lee&Glasure,2007,p.104)آنان همچنین تأکید کرده اند که مشارکت اجتماعی و اعتماد یرای دموکراسی دارای اهمیت است. براین اساس، تمایل به همکاری مدنی در نگرش های اجتماعی ریشه دارد،مثل داشتن ایمان در مردم،که از طریق شرکت در انجمن های داوطلبانه پرورش می یابد.آن ها عقیده دارند که چنین انجمن هایی با القای عادت به همکاری و تعامل در اعضایشان، تعهد مدنی را بوجود می آورند. آنها خاطرنشان می کنند که درگیری در سازمان های اجتماعی به عنوان یکی از منابع اصلی شهروندی دموکراتیک، یک سیمای قاطع فرهنگ مدنی است. (Park&shin,2003,p.8)
4-12-2 تالکوت پارسونز
نظریه پارسونز با عنوان مفهوم اجتماع جامعه ای مبنایی فراهم می کند تا نقش دموکراسی را به عنوان راهی برای اداره امور خویش از راه مشارکت همگانی تا حدودی در یابیم. براین اساس، ایجاد دموکراسی به عنوان شکلی از حکومت که کارکرد آن تصمیم سازی برای جامعه و بسیج منابع برای اجرای این تصمیمات است، تحت تأثیر اجتماع جامعه ای که کارکرد آن ایجاد انسجام و یکپارچگی اجتماعی است، می باشد.(روشه، 1376: 104-106) اجتماع جامعه ای به واسطه عضویت شهروندان، همبستگی بین آنان و انسجام بین عناصر ساختاری تجلی می یابد. بنابراین لازم است برای شکل گیری دموکراسی در یک جامعه چگونگی عضویت شهروندان و یکپارچگی اجتماعی آن ها حل شده باشد. کوهن معتقد است شهروندی تنها با عضویت کامل در اجتماع به دست می آید. (عبداللهی و حسین بر ، 1385: 7) پارسونز هم بر این باور است که شهروندی نقشی بسیار مهم در ایجاد وحدت ملی دارد و در جوامع دموکراتیک به معیار اصلی همبستگی اجتماعی تبدیل می شود. از سوی دیگر، پارسونز در یادداشت مفصلی که برای شورای دموکراسی آماده گردید، عواملی را که ممکن بود دموکراسی را در جامعه امریکا تهدید کند به دقت بررسی کرد. دلایلی را که پارسونز آورد اساساً مربوط به ارزش های فرهنگی ریشه داری بود که به تقویت نهادهای دموکراتیک کمک می کرد. ازجمله مهمترین این ارزش ها، ارزش های زیر بود: الف) روح عقلانی انتقادی،که دانش علمی و فن آورانه را آسان می کرد. ب) احترام به قانون،که همچون ترمزی دربرابر هرگونه کوشش رهبران برای این که خود را مافوق قانون قرار دهند عمل می کرد. ج) بهره مندی از آزادی های مدنی پیش بینی شده در قانون اساسی، که مقامات سیاسی را از عمل به شیوه خودسرانه که به حقوق افراد تجاوز می کرد باز می داشت. د) درک همه جانبه مفهوم شهروند بودن (کیویستو،1386: 98).
5-12-2 یورگن هابرماس
هابرماس، شهروندی را در رابطه با اجتماع سیاسی، جامعه مدنی و حوزه عمومی چه با یک دولت ملی هم مرز باشد و چه نباشد، تحلیل می کند و نسبت به حوزه های عمومی حتی در گستره اروپا از طریق شبکه های ارتباطی بسیار خوش بین است. به نظر هابرماس، این شبکه ها شرایط مناسب دموکراسی خواهد بود، زیرا اعضای جامعه صرفاً در حوزه عمومی و جامعه مدنی از نقش شهروندی برخوردار خواهند شد. از رهگذر جامعه مدنی در حوزه عمومی که حد واسط نظام سیاسی و و بخش های خصوصی است، مسائل مختلف حل خواهد شد. در این حوزه ها، افراد مسئولیت ها و حقوق خود به عنوان شهروند را پذیرفته و قادر به بیان نظرها و عقایدشان می شوند. نظریه این جامعه شناس بر شرایط دسترسی برابر به مشارکت در « گفتمان عقلانی » تمرکز یافته که به صورت اجتماعات مختلف پیشنهاد می شود. به نظر او، جامعه مدنی نظامی از اجتماعات است که گفتمان ناظر بر مسائل عمومی را نهادینه می کند و بستری را برای تحقق شهروندی ایجاد می نماید.(کارتر، 2000 ، به نقل از هاشمیان فر و گنجی، 1388: 30) مطابق با دیگاه هابرماس، وجود حوزه عمومی و نهادهای جامعه مدنی به گروه های مختلف جامعه اجازه می دهد ضمن برقراری تعاملات و روابط با سایر گروه ها ، پیگیر حقوق و خواسته های خود باشند. وجود آزادی لازم و داشتن حقوق برابر با سایر گروه ها به آن ها اجازه و پشتوانه لازم را برای مشارکت در امور جامعه می دهد. (عبداللهی و حسین بر، 1385: 7)
همانگونه که در رابطه سرمایه اجتماعی با دموکراسی اشاره گردید، سرمایه اجتماعی دو بعد ساختاری و شناختی را در بر می گیرد که شامل مؤلفه های مشارکت مدنی و اعتماد اجتماعی می باشد – که در بخش قبلی به تشریح هریک از این ابعاد پرداخته شد -که در واقع به عنوان دو بعد عینی و ذهنی سرمایه اجتماعی تأثیرگذار می باشند. با توجه به این مسئله، در رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک نیز دو بعد اعتماد و مشارکت مدنی هریک تأثیر بسزایی در توسعه شهروندی دموکراتیک ایفا می کنند.
به عقیده توکویل ( 1968) و میل ( 1910)، شبکه های فعالیت داوطلبانه اعتماد و تعاون را به وجود می آورند. میل، انجمن های داوطلبانه را به عنوان وسیله «آموزش ذهنی» در نظر می گرفت و توکویل بدان به عنوان «مدرسه آزاد و بزرگ» دموکراسی امریکایی اعتقاد داشت. (نیوتن، 1387: 69) در مدل توکویلی، کنش متقابل رودررو، سازمان های داوطلبانه را که برای ایجاد هنجارهای دموکراتیک در بین شهروندان ضروری است به طور رسمی سازماندهی می کند. آن ها به شهروندان فضیلت شهروندی، اعتماد، مدارا، توافق ، بده – بستان ،مهارت های دموکراتیک، بحث و سازماندهی را یاد می دهند.(همان، 71).در جایی دیگر، دوتوکویل و جان استوارت میل، مشارکت در انجمن های مدنی را به عنوان «مدارسی» برای «آموزش» شهروندان دموکراتیک، تلقی می کنند.(تاجبخش، 1384: 33) در واقع، این انجمن ها افراد منزوی را گردهم می آورند. یک انجمن باعث می شود افراد متفرق به هم نزدیک شده و به سوی یک هدف واحد حرکت کنند. بدین ترتیب انجمن ها به زندگی عمومی انسجام بخشیده، فضایل مدنی را تحکیم و ارزش های دموکراتیک را تثبیت می کنند.(غفوری و جعفری، 1387: 225)
پاتنام معتقد است، اگر جامعه مدنی شکل گرفته باشد انتظار می رود افراد در شبکه های مشارکت مدنی گسترده ای فعالیت داشته باشند و در اثر آن، آن ها احساس رضایت بیشتری از زندگی خود داشته باشند، به کارآمدی قانون ایمان داشته باشند، هنجار معامله متقابل به میزان زیادی در آن جا یافت شود و شهروندان پیگیر اخبار جامعه باشند.در حالی که در غیاب شبکه های مشارکت مدنی، شهروندان مناطق غیر مدنی در امور سیاسی خود احساس ضعف، بیگانگی و استثمار شدگی می کنند. (شارع پور، 1388: 227-228) وی بر این نظر است که انجمن های داوطلبانه به دو طریق بر کارکرد دموکراسی تأثیر
می گذارند؛ یعنی آثار درونی انجمن ها بر مشارکت کنندگان و آثار بیرونی شان بر نظام سیاسی است. آثار بیرونی انجمن ها به عنوان کانال های جایگزین مؤثر عمل کرده و پیوند نهادی را بین اعضاء و نظام سیاسی فراهم می کنند. آثار درونی انجمن ها به دقت به تشکیل سرمایه اجتماعی در سطح خرد ارتباط پیدا می کند. انجمن ها به اعضاء عادت همکاری، همبستگی و شور عمومی القاء می کنند و از طرف دیگر تأثیر اجتماعی شدن دارند و مشارکت کنندگان عادت قلبی را می آموزند، از طرف دیگر تأثیر آموزشی دارند. مشارکت کنندگان (اعضای فعال) مهارت ها، صلاحیت ها و قابلیت هایی را به دست می آورند که برای دموکراسی مهم است و این دانش ممکن است در مورد موضوعات سیاسی خاص یا چگونگی کارکرد نهادهای سیاسی، چگونگی اداره سازمان ها یا چگونگی مباحثه و حل مسائل، از طریق مدنی در موضوعات مختلف باشد. بنابراین اغلب از انجمن ها به عنوان «مدرسه های درونی دموکراسی» یاد شده است. انجمن های مدنی روابط عاطفی را که برای نهادهای دموکراتیک باثبات و کارآمد ضروری هستند، تقویت می کنند. (غفوری و جعفری، 1387: 226) مشارکت در این انجمن ها ممکن است سطوحی از دموکراسی را تقویت کنند؛ زیرا شهروندان می آموزند که فرایندهای دموکراتیک چگونه کار می کنند، مردمی که فعالانه در انجمن ها دخالت می کنند، می توانند به سوی فعالیت در احزاب سیاسی حرکت کنند. (همان ، 227)
از سوی دیگر، اعتماد، شرط ضروری برای جامعه مدنی و دموکراسی است.(زتومکا، 1386: 249) دموکراسی نیازمند مشارکت است. دموکراسی به شهروندانی فعال و آماده برای فعالیت در نهادها و نیز انجمن ها و سازمان های دموکراتیک جامعه مدنی نیاز دارد.مشارکت شهروندان مانند شرکت در انتخابات، خودگردانی، وجود انجمن ها و غیره نیاز به میزانی از اعتماد به نظام سیاسی، منصف بودن حاکمان و اثربخشی بالقوه تلاش های آن ها دارد. علاوه بر این، به وجود حداقلی از اعتماد شهروندان نسبت به همدیگر، نیاز است. مردم

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید