رعایت عدالت و انصاف

دانلود پایان نامه

حالت سوم: این است که وارث تنها پدر و مادر باشند و فرزندى در کار نباشد، ولى شخص متوفى برادرانى از طرف پدر و مادر، یا تنها از طرف پدر، داشته باشد، در این صورت سهم مادر از یک سوم، به یک ششم تنزل مى‏یابد و در واقع برادران، با اینکه ارث نمى‏برند، مانع مقدار اضافى ارث مادر می شوند (فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَهٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ).
2-1-2-1-3-5- ارث بردن زن و شوهر از یکدیگر
چگونگى ارث زن و شوهر از یکدیگر موضوعی است که آیه 12 با آن شروع شده است. (فَإِنْ کانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَکُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَکْنَ) مرد نیمى از اموال همسر خود را در صورتى که او فرزندى نداشته باشد به ارث مى‏برد، ولى اگر فرزند و یا فرزندانى داشته باشد، حتى اگر از شوهر دیگرى باشد، شوهر تنها یک چهارم مال را به ارث می برد. البته این تقسیم نیز بعد از پرداخت بدهى‏هاى همسر و انجام وصیت‏هاى مالى اوست (مِنْ بَعْدِ وَصِیَّهٍ یُوصِینَ بِها أَوْ دَیْنٍ ).
اما ارث زنان از ثروت شوهران در صورتى که شوهر فرزندى نداشته باشد یک چهارم اصل مال است ( وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَکْتُمْ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ وَلَدٌ ) ولى اگر شوهران فرزندى داشته باشند، اگر چه این فرزند از همسر دیگرى باشد، سهم زنان به یک هشتم مى‏رسد (فَإِنْ کانَ لَکُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَکْتُمْ).این تقسیم نیز همانند تقسیم سابق بعد از پرداخت بدهکاریهاى شوهر و انجام وصیت مالى اوست (مِنْ بَعْدِ وَصِیَّهٍ تُوصُونَ بِها أَوْ دَیْنٍ). قابل توجه آنکه سهام شوهران و زنان در صورتى که شخص میت فرزند داشته باشد به نصف تقلیل مى‏یابد و آن براى رعایت حال فرزندان است.
2-1-2-1-3-6- ارث برادران و خوهران
حکم ارث بردن خواهر و برادر، فقط در دو مورد از قرآن دیده مى‏شود: یکى در آیه 12 و دیگرى در آخرین آیه سوره مبارکه نساء (176). لفظی که قرآن در هر دو مورد برای اشاره به این مطلب به کار برده، کلاله است.
این دو آیه در بیان مقدار ارث کلاله با هم تفاوت دارند زیرا هر کدام به یک دسته از خواهران و برادران ناظر است. آیه 12 ناظر به برادران و خواهران مادرى است، ولى در آیه 176 بحث در باره خواهران و برادران پدر و مادرى، یا پدرى تنها است.
2-1-2-1-3-7- ارث بردن برادران و خوهران مادری
در قسمتی از آیه 12 سهم ارث خوهرو برادر را، در صورتی که طبقه نزدیک تری وجود نداشته باشد معین کرده است. اگر مردى از دنیا برود و برادران و خواهران از او ارث ببرند، یا زنى از دنیا برود و برادر و یا خواهرى داشته باشد هر یک از آنها یک ششم مال را به ارث مى‏برند ( وَ إِنْ کانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلالَهً أَوِ امْرَأَهٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ). این در صورتی است که از شخص متوفى یک برادر و یک خواهر باقى بماند اما اگر بیش از یکى باشند مجموعا یک ثلث، می برند یعنى باید ثلث مال را در میان خودشان تقسیم کنند (فَإِنْ کانُوا أَکْثَرَ مِنْ ذلِکَ فَهُمْ شُرَکاءُ فِی الثُّلُث). آنچه در آیه فوق در باره ارث برادران و خواهران آمده است گرچه ظاهرا بطور مطلق است و برادران و خواهران پدر و مادرى، و پدرى تنها، و مادرى تنها، را شامل مى‏شود، ولى با توجه به آخرین آیه سوره مبارکه نساء ، روشن مى‏شود که منظور از این آیه تنها برادران و خواهران مادرى متوفى هستند، آنها که فقط از طرف مادر با او ارتباط دارند، در حالى که آیه آخر سوره درباره برادران و خواهران پدر و مادرى و یا پدرى تنها مى‏باشد.
2-1-2-1-3-8- ارث برادران و خوهران پدری یا پدری و مادری
آیه 176 ارث خواهران و برادران را در صورتى که فرزند در میان نباشد بیان می کند و سخنى از وجود و عدم پدر و مادر در آن نیامده است، ولى با توجه به اینکه طبق آیات آغاز همین سوره، پدر و مادر همواره در ردیف فرزندان یعنى در طبقه اول ارث قرار دارند روشن می شود که منظور از آیه فوق جایى است که نه فرزند در میان باشد و نه پدر و مادر.
ابتدای آیه اشاره می کند که از رسول6 درباره کلاله سوال می کنند، (یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللَّهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلالَهِ) و خداوند حکم کلاله را در جواب آنها بیان می کند. احکام کلاله در آیه 176 چنین بیان شده است؛
1- هر گاه مردى از دنیا برود و فرزندى نداشته باشد و یک خواهر داشته باشد، نصف میراث او به آن یک خواهر مى‏رسد (إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ).
2- و اگر زنى از دنیا برود و فرزندى نداشته باشد و یک برادر، (برادر پدر و مادرى یا پدرى تنها) از خود به یادگار بگذارد تمام ارث او به یک برادر می رسد (وَ هُوَ یَرِثُها إِنْ لَمْ یَکُنْ لَها وَلَدٌ).
3- اگر کسى از دنیا برود و دو خواهر از او به یادگار بماند دو ثلث از میراث او را می برند ( فَإِنْ کانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَکَ).
4- اگر ورثه شخص متوفى، چند برادر و خواهر باشند، از دو نفر بیشتر، تمام میراث او را در میان خود تقسیم مى‏کنند به طورى که سهم هر برادر دو برابر سهم یک خواهر شود (وَ إِنْ کانُوا إِخْوَهً رِجالًا وَ نِساءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ).
2-1-2-1-4- کفالت ایتام
آیه 9 براى برانگیختن عواطف مردم در برابر وضع یتیمان، اشاره به حقیقتی مى‏کند که گاهى مردم از آن غافل می شوند، اینکه شما باید با یتیمان مردم همانگونه رفتار کنید که دوست مى‏دارید با یتیمان شما در آینده رفتار نمایند ( وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّهً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللَّهَ….).
از آنجا که یتیمان سایه پدر را از دست داده اند اموال با قی مانده برای ایشان به مراقبت زیادی نیاز دارد. سرپرستان یتیمان در برابر این اموال وظایفی حساس به عهده دارند. قرآن برای این موضوع اهمیت زیادی قائل شده و با شدت تمام، خیانت کنندگان در اموال یتیمان را به مجازات‏هاى شدید تهدید می کند و با عباراتى محکم و قاطع سرپرستان را به مراقبت کامل از اموال یتیمان دعوت می کند. تعدادی از آیات سوره مبارکه نساء به این موضوع اشاره دارد و این مجموعه از آیات با یکدیگر ارتباط منسجم دارند.
آیه2خداوند خطاب به سرپرستان ایتام شدیدا اخطار می کند و حقوق مهم مالی یتیمان را تذکر می دهد. اینکه اموال آنها را با اموال خود نخورید. یعنى اموال یتیمان را با اموال خود مخلوط نکنید به طورى که نتیجه‏اش تملک همه باشد، و یا اینکه اموال بد خود را با اموال خوب آنها مخلوط نسازید که نتیجه‏اش پایمال شدن حق یتیمان باشد و این گناهی بزرگ است (وَ آتُوا الْیَتامى‏ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِیثَ بِالطَّیِّبِ وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى‏ أَمْوالِکُمْ إِنَّهُ کانَ حُوباً کَبِیراً ). «الى» در جمله بالا در حقیقت به معنى«مع» است.
در ادامه این بحث، آیه 6 (… وَ لا تَأْکُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ یَکْبَرُوا وَ مَنْ کانَ غَنِیًّا فَلْیَسْتَعْفِفْ وَ مَنْ کانَ فَقِیراً فَلْیَأْکُلْ بِالْمَعْرُوفِ ) بار دیگر به سرپرستان یتیمان تاکید مى‏کند که به هیچ عنوانى اموال یتیمان را حیف و میل نکنند، و پیش از آنکه بزرگ شوند سرمایه آنها را از بین نبرند. سرپرستان اگر متمکن و ثروتمندند نباید به هیچ عنوانى از اموال ایتام استفاده کنند و اگر فقیر و نادار باشند تنها مى‏توانند در برابر زحماتى که بخاطر حفظ اموال یتیم متحمل مى‏شوند با رعایت عدالت و انصاف، حق الزحمه خود را از اموال آنها بردارند.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.