زمینه اجتماعی

دانلود پایان نامه

با وجود تحریم هایی که زرتشت برای نوشیدن هوم و خوردن گوشت اعمال کرد اما باز ایرانیان باستان به عادات خویش بازگشتند ، اما تا آنجا که به محدوده ی تحقیق این پایان نامه مربوط می شود ، بایستی زرتشت را عامل شگرف دگرگونی عادات غذایی گذشتگان برشمرد ،چرا که تعالیم وی در پاسداشت و نگاهداری حیوانات و بعلاوه ارزش گذاری به سلامت فردی بوده است . زردشت از پیروان خود خواستار می‌شود که آنها را نپرستند و احشام خود رابری آنها قربانی نکنند.احترام به گاو نقش مهمی در دین مزدایی ایفا می‌کند.آن را بازتاب نزاع میان کشاورزان یکجانشین و چادرنشین دانسته‌اند.لیکن تضادی که در دین زردشتی اعلام شده، هر چند زمینه اجتماعی را نیز در برمی‌گیرد، از آن فراتر می‌رود.در حقیقت، بخشی از سنت دینی ملّی و آریایی است که به دور افکنده می‌شود. در یسنا ، هات 32 بند8 aēṣ̌ąm. aēnaŋhąm. vīuuaŋhuṣ̌ō. srāuuī. yimascīt̰.1yə̄.2 maš́iiə̄ṇg.3 cixṣ̌nuṣ̌ō.4 ahmākə̄ṇg.5 gāuš.5 bagā.6 xvārəmnō.7aēṣ̌ąmcīt̰. ā.9 ahmī. ϑβahmī. mazdā. vīciϑōi.10 aipī.11 ” زرتشت جم و یونگهان را گناهکار می‌شمارد که”برای نوازش مردم آنان را به خوردن گوشت گاو وادار کرده است” ؛ در یسنا هات 48 بند8 : . kā. tōi.1 vaŋhə̄uš. mazdā.2 xṣ̌aϑrahiiā. īštiš.3kā. tōi.4 aṣ̌ōiš. ϑβax́iiā̊.5 maibiiō.6 ahurā.kā. ϑβōi.7 aṣ̌ā. ākā̊.8 arədrə̄ṇg.9 iš́iiā.10vaŋhə̄uš. maniiə̄uš.11 š́iiaoϑananąm.12 jauuarō زرتشت نوشیدن هوم را نیز منع می‌کند و اهورا مزدا می‌پرسد که هوم آشامان را کی نابود خواهد ساخت ؛ با این همه، تحقیقات اخیر نشان داده است که آداب هوم‌نوشی و همچنین پرستش مهر نه در دین مزدایی کاملا محکوم شده و نه حتی در گاهان. بعلاوه، قربانی جانواران پیوسته، دست کم برای مصرف غیر مذهبیان، ادامه داشته است (الیاده،51:1379) . ایرانیان قدیم بر اساس مذهب میترائی،حیواناتی را بخاطر بعضی از مظاهر طبیعت قربانی می‏کردند و خود از آن استفاده نمی‏نمودند. ایرانیان قدیم در درجه اول مهررا می پرستیدند و هرعنصری را بنحو خاصی پرستش میکردند و مراسمی برایش انجام میدادند،از قبیل نوشیدن هوم که و قربانی حیواناتی‏ مانند گاو و گوسفند . خسروی به نقل از ورمازن می گوید: ” مهری ها سخت معتقد بودند خوردن گوشت و خون گاو موجب حیاتی نوین می شود5 .درست به همین سیاق که حیاتی نو ازخون گاو می جهد، میترا گاو را قربانی می کند تا رهروانش بتوانند گوشتش را بخورند” (خسروی،86:1383) . سعادت نوری به نقل از نوشته‏های فرانس‏کومن‏ اسطوره ی زادن میترا را چنین بیان می کند:” میترا از تخت‏سنگی بوجود آمده است‏ و به محض تولد وی از سنگ چوپانان برای پرستش او میآیند.ابتدا با خورشد متحد می شود و سپس یک گاو وحشی را مقهور میکند یعنی آنرا بر پشت‏ خوابانیده پاهای حیوان را گرفته و بهمین طریق آنرا تا غاری روی زمین میکشد و در آنجا گاو را محبوس می نماید.ولی حیوان موفق میشود از غار بگریزد. در این هنگام اورمزد یا خورشید بوسیله کلاغی به میترا دستور میدهد که گاو را هلاک کند.میترا بر خلاف میل خود گاو را تعقیب مینماید و پوزه ی آنرا در مشت خود میگیرد و با یک ضربه خنجر او را میکشد. بلافاصله از بدن گاو، خوشه‏های گندم و درخت تاک و سایر نباتات خارج میشود. سپس یک عقرب‏ و یک مورچه و در بعضی نقوش یک مار خود را روی حیوان میاندازد تا خون‏ حیوان را بمکند.احتمالا این حشرات عناصر،موذی و مخلوق اهریمند که‏ بدون موفقیت کوشش میکنند تا چشمه‏های حیات گاو را مسموم نمایند و از بین‏ ببرند.به هرحال اینطور بنظر میرسد که بعقیده پیروان مذهب میترا نطفه گاو نر را(ماه)بدست میآورد و تطهیر میکند و از آن حیوانات مفید را بوجود میآورد.روح گاو بآسمان میرود و از آنجا بر گله‏های دام نظارت میکند و آنها را حمایت مینماید ” سعادت نوری در ادامه به توضیف ضیافت مهر می پردازد و می گوید ایرانیان قدیم در مراسم مذهب میترا،شام متبرکی میدادند و پیروان را بتدریج بشام فوق دعوت میکردند.بعلاوه طی مراسم خاصی حیواناتی را قربانی میکردند و بخصوص فصل بهار موسم قربانی گاو نر بود است‏ .بعلاوه ایرانیان قدیم‏ بر اساس اصول مذهب میترا،نان متبرک و شرابی را که در جامی با آب‏ مخلوط میشد بعنوان شیره شیره مقدس مصرف میکردند ( سعادت نوری،1089:1351) .
مختاریان با استناد به مدارک زبانشناسی معتقد است ، ایرانیان باستان در طول سال یک ماه را گوشت نمی خوردند ، و چه بسا تعالیم زرتشت در نکوهش گوشت خواری ، در تایید این مساله باشد که آنان برای حفظ دامهای خویش به روزه ی گوشت خواری می پرداختند . وی می گوید : ” نام ماه دی  مشتق از صورت اوستایی daδvah-؛ daduš- ” آفریدگار، دادار” است. اما بسیاری این نام را بر پایۀ ماه نام فارسی باستان در ماه دهم، یعنی “انامکه ” به معنی “بی نام” صفتی برای بزرگترین خدا یعنی اهورامزدا دانسته اند.لکوک بدون ارائه ی دلیلی این نام را بازمانده ی نظام کهنی از  گاهشماری می داند که در آن ماه زمستانی به علت کاهش فعالیت مردمان عنوان بی نام  به خود گرفته است. هینتس با بررسی صورتهای ایلامی آن را به صورت” Ānāmaka” با ā آغازین به معنی “بنام، مشهور” بازسازی می کند. او این بازسازی را از روی صورتهای ایلامی انجام داده است. اشمیت  با بررسی این نظریات در پی راه حل دیگری بر می آید. به گمان او همه تاکنون در ترکیب این نام صورت ” nāman-” را مفروض دانسته اند، او با تجزیۀ این نام، گویا به نتیجۀ بهتری رسیده است، یعنی به صورت” *an-āma-ka” به معنای “خام نخوردن، هیچ گوشتی به عنوان غذا نخوردن و یا قربانی گوشتی نکردن” به عبارتی بیشتر تصور روزه گرفتن (نخوردن گوشت) و در آن هیچ حیوانی را قربانی نکردن در این ماه را محتمل می داند. با نگاهی سطحی بر گاهشماری هخامنشی متوجه می شویم که اکثر ماهنام های آن نشانگر زندگی سادۀ زراعی و دامپروری مردم باستان هستند. از سویی باید توجه داشت که در این ماه گاو و گوسپندان باردار هستند. پس تصور ممنوعیت ذبح و خوردن آنان نه تنها زیاد دور از ذهن نیست که بسیار منطقی می نماید..  پس ماه انامکه می تواند ماهی تصور شود که در آن قربانی دام که بیشتر آنان باردار بوده اند، ممنوع بوده است.  آیین قربانی در بین اقوام هند و ایرانی معمول و رایج بوده و احتمالاً ماهی در سال که برابر با زمان بارداری آنها بوده است، برای حفظ و نگهداشت دام از قربانی آنها پرهیز می شده و نوعی روزۀ گوشتی برقرار بوده. در اصلاحات زرتشتی این مفهوم، یعنی منع قربانی، از جایگاه ویژه ای برخوردار می شود و بسیار گسترش می یابد “)مختاریان،1391) . به عنوان مثالی دیگر می توان به جم اشاره کرد که زرتشت در گاهان وی را به سبب اینکه خوردن گوشت گاو را به مردمان آموخت سرزنش کرده است ،هرچند به طور قطع این امری معمول در میان آریائیان بوده است ؛چراکه شغل اصلی ایشان دامداری بوده است و گاو مهمترین دام ایشان را تشکیل می داده است . بنابراین طبیعتا از آن ارتزاق می کردند و قوت اساسی ایشان گوشت گاو بوده است . اما در گاهان به شکلی نمادین بیان شده است و منظور از آن همان مراسم آیین قربانی کردن گاو و تقدیس آن به همراه نوشیدن می به عنوان آب زندگانی و خوراک بی مرگی بوده است ( خسروی ،1383:89). در یسنا هات 3 بند1 از شیر با صفت خوشی دهنده یادشده است در حالیکه در یسنا هات 4 بند 3 این صفت هم برای گوشت و هم برای شیر ذکر شده است : barəsmana. paiti.bərəta.1 haδa.zaoϑre. hāuuanōiš.2 raϑβō. xvarəϑəm.3 miiazdəm. āiiese. yešti.4hauruuata.5 amərətāta.gāuš. hudā̊.6xṣ̌nūmaine. ahurahe. mazdā̊.aməṣ̌anąm. spəṇtanąm.xṣ̌nūmaine. sraoṣ̌ahe. aš́iiehe. aṣ̌iuuatō.7 vərəϑrājanō.8 frādat̰.gaēϑahe.::
” اینک آنها را چنین نذر می کنیم ، این پندار نیک و گفتار نیک و کردار نیک ؛ این هومها و زورها و برسم از روی راستی گسترده شده و گوشت خوشی دهنده ؛ خرداد (و) امرداد وشیر خوشی دهنده ؛ هوم و پراهوم و هیزم وبوی … (پورداود،139:1337) . در دینکرد 5 فصل چهاردهم در بند 3 ، 5 و 6 از گوشت های خوردنی و گوشت های غیر قابل خوردن و ممنوع نام برده شده است : az gōšt ī panj ēwēnag gōspand sarādag jud az ān se murw ī ast sār ī gar ud warāg ī syā ,ud dālman … ” … از گوشت 5 نوع ( جانور )که از انواع گوسفند( =چهارپا) هستند [گوشتهای مجاز برای خوردن] به جز 3[نوع] پرنده که عبارتند از سارگر (=سار کوهی ) ،کلاغ سیاه … ana xwarišn kū 5) در مورد آنچه نباید خورد … iyōn pid ī mardōm ud sagud rōbān…č … 6) … مانند گوشت انسان ، سگ و روباه “(آموزگار و تفضلی،56،1386) . در اوستا gauua – به معنای گوشت است ، در یسنای 9 بند 11 از گرشاسب نام برده می شود که pitu – به معنی ” گوشت “را می پزد ، علاوه برآن دروندیداد فرگرد 5 بند 52 ؛ فرگرد 7 بند 55 ، فرگرد 19 بند 40 و یسنای 11 بند 1 از واژه هایی استفاده شده است که به همراه گوشت آمده است ( xᵛarǝθa – , xᵛāsta – ,axᵛāsta – , )و به گمان اشمیت اصل واژه معلوم نیست و برمبنای ترجمه ی پهلوی این واژگان اشاره به پخته بودن و یا خام بودن گوشت دارند (اشمیت ،246:1998) . در اوستا بارها از واژه ی “afsmana – “در هنگام قربانی برای ایزدان استفاده شده است : یسنا ،هات 71 بند 4 : ahurəm. mazdąm. aṣ̌auuanəm. aṣ̌ahe. ratūm. yazamaide::vīspəmca. kərəfš.1 ahurahe. mazdā̊. yazamaide::vīspə̄sca. aməṣ̌ə̄. spəṇtə̄.2 yazamaide::vīspaēca. aṣ̌ahe. ratauuō. yazamaide::vīspąmca. daēnąm. māzdaiiasnīm. yazamaide::vīspəmca.3 afsmanəm.4 yazamaide ” اهورامزدای پاک [و] رد پاکی را می ستائیم ، و همه ی پیکر اهورامزدا را می ستائیم …”(پورداود ،110:1337) . یسنا هات19بند 16:
Paragraph: 16 
 aētat̰ca. vacō. mazdaoxtəm.1
       ϑri.afsməm.2 caϑru.pištrəm.3
     paṇca.ratu.4 rāiti. haṇkərəϑəm::5
    kāiš.6 hē. afsmąn::7
      humatəm. hūxtəm. huuarštəm.8::
و این کلام گفته شده ی ازدا سه فردی ، جهار بیشه ، پنج رد ، با رادی انجام یابد ، کدامند فردش (؟) پندار نیک ، گفتار نیک و کردار نیک (همان منبع ،211). وندیداد ، فرگرد 18 ،بند 70: hazaŋrəm. anumaiianąm. frāuuinuiiāt̰. vīspanąmca. aētaēṣ̌ąm. pasuuąm. asmaniuuā̊. zaoϑra. āϑre. aṣ̌aiia. vaŋhuiia. frabarōit̰ .
bāzuua. aiβiiō. vaŋuhibiiō. frabarōit̰.
” یک هزار از چارپایان کوچک [ گوسفند یا بز ] بکشد . و از همه ی آن جهارپایان تکه های [وپژه ] را با زور ، برای آتش مقدس ، در پارسایی [هدیه و نذور ] فراز برد ، با زوها را برای آبهای نیک فراز برد ” (رضی ،1376: 894). واژه ی afsman-” “در اصطلاحات شعری بسیار به کار می رود ، و منظور از آن ، وزن ، قطعه ، پاره ، آهنگ ،فرد و یک بیت گاثایی است (رضی،1381 :334) به عنوان مثال در ویسپرد ، فرگرد13، بند3: yasca. dim. janat̰.
spitama. zaraϑuštra.
spānəm. sīždrəm. uruuīsarəm.
yim. vaŋhāparəm.
yim. maš́iiāka. auui. dužuuacaŋhō. dužakəm. nąma. aojaite.
nauua.naptiiaēcit̰. hē. uruuānəm. para.mərəṇcaite.
yaēṣ̌ąm. aŋhat̰. dužāpīm. cinuuat̰.pərətūm.
yō. nōit̰. juuō. sraoṣ̌iiąm. uzuuərəziieiti
” به راستی اهورامزدا را … تا … نخستین [از] سه تا[“ها” اول گاهان ] را بدون افزودن [کلمات دیگر ] بدون جابجایی می ستاییم . هات ها و افسمن ها ( =یک مصرع شعر در گاهان ) را بلند سرودن و از برخواندن و خواندن و ستودن [می ستاییم ](قلعه خانی ،189:1373). این واژه از ریشه afs-” “به معنی سنجیدن ، اندازه گرفتن و پیمانه کردن است (بارتولومه،103:1904) . در یسنا هات 71 بند 4 این واژه به معنی شعر و سرود است در حالیکه در یسنا هات 19 بند 16 و در وندیدادفرگرد 18 بند 70 به معنی تکه ،پاره و قطعه است (همان ،104). و منظور تکه های دامهایی است که برای خدایان و ایزدان قربانی شده اند . در یسنا هات 11 بند 4 :
   us. mē.1 pita.2 haomāi. draonō.
       frə̄rənaot̰.3 ahurō. mazdā̊.
          aṣ̌auua. haŋuharəne.4
           mat̰.hizuuō. hōiiūmca.5 dōiϑrəm.::
” اهورامزدا ،پدر پاک اهورامزدا از برای من ،هوم، به عنوان سهمی از قربانی دو آرواره با زبان و چشم چپ فرستاد (پیشکش کرد ) “(شروو ،16:2007). ودر یسنا هات 11 بند 7 :
  ϑβāṣ̌əm. ā.1 gə̄uš. frāϑβərəsō.2

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.