کشاورزی زیستی و دامی. استفاده از فرآورده‌های گیاهی زیستی رابطه تنگاتنگ با تندرستی افراد جامعه دارد.
با توجه به تقاضای روزافزون برای مصرف فرآورده‌های کشاورزی زیستی، که به نمایه آن بر مدیریت درست خاک و محیط رشد گیاه و درخت بنیان است، به گونه‌ای عمل می‌شود که در تغذیه گیاهان و درختان، تعادل بین عناصر مورد نیاز در خاک به هم نخورد و در هنگام رشد نیز، نیازی به استفاده از سموم و آفت‌کش‌ها نباشد. و در تغذیه خاک کشاورزی، به جای استفاده از کود شیمیایی ار کودهای طبیعی نظیر خاک برگ، جلبک و کودهای حیوانی و بیولوژیکی استفاده شود. در صورت نیاز به مبارزه با آفت‌ها نیز به جای کاربرد سموم و آفت‌کش‌های شیمیایی، از شیوه‌های زیستی همچون ریزاندامگان کارآ، کفشدوزک، زنبورها و باکتری‌ها و یا از ارقام مقاوم به آفت‌ها در کشت و زرع، بهره‌برداری می‌شود و در این نوع کشاورزی از دانه‌های اصلاح شده ژنتیکی و در معرض تابش پرتو قرار گرفته استفاده نمی‌شود. از این رو، محصول نهایی که به دست مصرف کننده می‌رسد به دور از باقیمانده‌های سمی و شیمیایی و ماده نگه‌دارنده خواهد بود. از سوی دیگر، فرآورده‌های خوراکی با کیفیت، که محصول کودهای زیستی است نه تنها باعث رضایت مصرف کنندگان می‌شود بلکه تأمین و تضمین سلامت جسمی آنان را نیز در پی دارد (اسدی رحمانی و همکاران، ۱۳۸۹).
۲-۳-۱ دسته بندی با توجه به نوع میکروارگانیسم‌ها کودهای زیستی:
۱- میکروارگانیسم‌های سودمند EM
۲- کودهای زیستی باکتریایی(ریزوبیوم- ازتوباکتر- آزوسپریلیوم-…)
۳- کودهای زیستی قارچی(میکوریزا)
۴- کودهای زیستی جلبکی(جلبک‌های سبز- آبی و آزولا)
۵- کودهای زیستی اکتینومیست‌ها (فرانکیا)
خوراک زیستی به خوراک‏هایی گفته می‌شود که بدون استفاده از کودهای شیمیایی، آفت‌کش‌ها و علف‌کش‌های مصنوعی و دگرگونی‌های ژنتیک تولید شده باشند. نیاز به غذای زیستی (غذای عاری از ترکیبات شیمیایی و فرآیند شده بدون افزودنی‌ها) فاقد سموم دفع آفات به سرعت رو به افزایش است. این سموم برای کشتن ارگانیسم‌ها طراحی می‌شوند و بنابراین یک خطر جدی برای سلامت انسان محسوب می‌شود. طبق اعلام انستیتوی ملی سرطان ۳۰ درصد حشره‌کش‌ها، ۶۰ درصد علف‌کش‌ها و ۹۰ درصد قارچ‌ها سرطان‌زا هستند. و این تنها یکی از اثرات جانبی منفی است. این مواد شیمیایی می‌توانند به سیستم عصبی و هورمونی آسیب برسانند. کودکان بیش از بزرگسالان در برابر سموم کشاورزی آسیب‌پذیرند. در واقع آن‌ها نسبت به اندام کوچکشان در معرض درصد بالاتری از این مواد قرار دارند.
در کشاورزی رایج از بیش از ۳۰۰ نوع ترکیب شیمیایی خطرناک نظیر آفت‌کش‌ها، علف‌کش‌ها و کودهای شیمیایی به منظور کنترل آفات و حشرات و بارورسازی خاک استفاده می‌گردد که بازمانده‌های این مواد علاوه بر آلوده کردن آب‌های زیرزمینی و هوا، جذب گیاهان و درختان شده و بخشی از آن در محصولات کشاورزی به عنوان نمونه میوه‌ها و سبزی‌ها رسوب کرده و در طی مصرف به بدن انسان منتقل خواهد کرد.
با توجه به اینکه ۲/۱ درصد اراضی کشاورزی جهان در ایران قرار دارد و فقط ۳/۰ درصد سموم مصرفی جهان در ایران مصرف می‌شود در وضعیت بهتری نسبت به میانگین جهان قرار دارد، بنابراین باید برای پایه‌گذاری سیستم کشاورزی زیستی در ایران همزمان با توسعه تولید این محصولات در مورد ایجاد زمینه‌های عرضه مطمئن در شبکه توزیع نیز برنامه‌ریزی لازم صورت گیرد زیرا اقتصادی کردن کشاورزی زیستی برای توسعه و گسترش آن ضروری است.
کشاورزی زیستی که از سال های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به عنوان یک کشاورزی کاملاً خاص مطرح بوده و دارای روش‌های ویژه‏ای می باشد. در سال های اخیر تقریباً در تمام کشورهای جهان به طور گسترده و روزافزونی مورد توجه قرار گرفته است. در سطح دنیا هر روزه کشاورزان بیشتری به نظام های تولیدی زیستی روی می‏آورند، این روند افزا یشی در سال های اخیر شدیدتر بوده، به طوری که در سال ۲۰۰۸ سطح زیر کشت این محصولات ۴/۳۰ میلیون هکتار رسیده است (وایلر و همکاران۱۶، ۲۰۰۸). استانداردها در کشاورزی زیستی شامل اصول، قواعد، پیشنهادات و ضرورت‏هایی هستند که باید در کلیه مراحل تولید و فرآوری تا مصرف رعایت شوند (جلوت۱۷، ۲۰۰۵). نیاز به داشتن قواعد و استانداردهای روشن و هماهنگ نه تنها به وسیله آیفوم و سازمان‏های منطقه‏ای، بلکه به وسیله سازمان های بین المللی مانند سازمان خوار و بار کشاورزی جهانی(FAO) ،سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان تجارت جهانی (WTO) مورد تأکید قرار گرفته و بر ا ین عقیده اند که قواعد بین المللی مربوط به تولیدات زیستی، هم برای امنیت و اطمینان مصرف کنندگان و هم برای رقابت عادلانه تولید کنندگان و تسهیل در تجارت ضروری می باشند.
ب) پیشینه‌ی پژوهش
۲-۱ تنش خشکی
۲-۱-۱ تاثیر تنش خشکی بر رشد گیاه ذرت
تنش خشکی از طریق ایجاد تغییرات آناتومیک، مرفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی بر جنبه‌های مختلف رشد و نمو گیاه تأثیر می‌گذارد که شدت خسارت خشکی بستگی به طول مدت تنش و مرحله رشد گیاه که تنش اتفاق می‌افتد ، متفاوت است (علیزاده و همکاران، ۱۳۸۶).
تأخیر در ظهور گل تاجی و کاکل دهی بلال و همچنین شروع رشد خطی دانه در حالت تنش رطوبت قبل ازمرحله گرده افشانی نیز توسط گرانت و همکاران۱۸ (۱۹۸۹)، نسمیت و ریچی۱۹ (۱۹۹۲)، هال و همکاران۲۰ (۱۹۸۱) و هرور و جانسون۲۱ (۱۹۸۱)گزارش شده است. ه
ررو و جانسون (۱۹۸۱) معتقدند که بیشترین حساسیت به تنش خشکی در چرخه زندگی گیاه ذرت در مرحله نمو گلچه ها و باروری گلچه می‌باشد به طوری که تنش خشکی در طول گلدهی باعث غیرهمزمان شدن پیدایش اندام نر و ماده ذرت خواهد شد. تأثیر تنش خشکی در زمان ظهور گل تاجی نه فقط مانع از توانایی گیاه برای گلدهی و پخش دانه گردیده است بلکه بر روی حیات دانه گرده به خصوص زمانی که همراه با دمای بالا باشد، مؤثر است (کوچکی و همکاران ، ۱۹۹۳). تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه باعث کاهش تجمع ماده خشک در دانه می‌گردد و این تأثیر در نتیجه کوتاه شدن دوره رشدمؤثر دانه صورت می‌گیرد (نسمیت و ریچی، ۱۹۹۲).
ریتچی و همکاران۲۲ (۱۹۹۲) گزارش کردند که سرعت رشد ذرت در مرحله ۱۰ برگی افزایش می‌یابد و کمبود آب در این مدت باعث کاهش اندازه بر گها می‌شود.
۲-۱-۲ تاثیر تنش خشکی بر محتوای رطوبت نسبی
محتوای رطوبت نسبی یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های بیلان آبی گیاه است. محتوای رطوبت نسبی نقش مهمی در تنظیم هدایت روزنه‌ای و در نتیجه سرعت فتوسنتزی گیاه دارد. برخی مطالعات حاکی از قابل اطمینان بودن RWC با شاخص تحمل به خشکی می‌باشد (سین کلیر و لودلو۲۳، ۱۹۸۵)، زیرا بین میزان سرعت تعرق ارتباط وجود دارد و لذا این مؤلفه در موارد زیادی، جهت تعیین اختلاف ارقام از نظر تحمل به خشکی استفاده می‌شود (حسینی و نصیری محلاتی۱۳۷۲). شونفلد و همکاران۲۴ (۱۹۸۸) بیان کردند که با افزایش تنش رطوبتی، برگ‌های گندم کاهش پیدا می‌کند که علت کاهش محتوای RWC نسبی آب، کاهش پتانسیل آب برگ و کاهش جذب آب از ریشه‌ها در شرایط خشک می‌باشد. مون و آلگری۲۵ (۱۹۹۹)، سیدیکو و همکاران۲۶، (۲۰۰۰)، با بررسی اثر شبنم و تنش خشکی بر روی بادرنجبویه نتیجه گرفتند که تنش خشکی موجب کاهش ۳ مگاپاسکالی پتانسیل آب گیاه، کاهش ۳۴ درصدی محتوای آب برگ، بسته شدن روزنه‌ها و در نتیجه سبب پایین آمدن جذب دی اکسیدکربن، کاهش میزان فتوسنتز و عملکرد گردید. بنابراین کاهش RWC در اثر تنش رطوبتی تأثیراتی منفی، در فتوسنتز به دنبال دارد (سیدیکو و همکاران،۲۰۰۰).
سانچز رودریگز و همکاران۲۷، (۲۰۱۰) بیان داشته‌اند که محتوای نسبی آب برگ ممکن است تعادل بین آب تأمین شده برای برگ و سرعت تعرق را بهتر از سایر اجزاء روابط آبی منعکس کند، لذا آن را شاخص مناسبی برای نشان دادن وضعیت آبی برگ دانسته‌اند. کاستریلو و تروجیلو۲۸، (۱۹۹۴) نیز همبستگی مثبتی بین محتوای نسبی آب برگ و غلظت کلروفیل، پروتئین و فعالیت رابیسکو مشاهده کردند. با توجه به نقش پروتئین و کلروفیل در حفظ فتوسنتز و مقاومت به خشکی، می‌توان از محتوای نسبی آب برگ به عنوان یک شاخص در جهت مقاومت به خشکی استفاده کرد.
۲-۱-۳ تاثیر تنش خشکی بر میزان پایداری غشاء
غشاهای بیولوژیک اولین هدف تنش‌های غیر زنده در گیاهان است (بایجی و همکاران۲۹، ۲۰۰۲). در شرایط تنش خشکی در همان زمان که حداکثر تابش وجود دارد بسته شدن روزنه‌ها در واکنش به تنش آب یا درجه حرارت منجر به کاهش تثبیت دی اکسید کربن خواهد شد. در حالی که واکنش نوری و انتقال الکترون در مقادیر طبیعی صورت خواهد گرفت. در چنین شرایطی، مقدار محدودی NADP+ برای پذیرش الکترون وجود خواهد داشت، بنابراین اکسیژن می‌تواند به عنوان یک گیرنده الکترون جایگزین عمل نماید (اگنیوس و همکاران۳۰، ۱۹۷۵). این موضوع منجر به تجمع گونه‌های سمی اکسیژن نظیر رادیکال‌های سوپر اکسید (O2 – )، هیدروژن پراکسید (H2O2) و رادیکال هیدروکسیل (OH) می‌شود (فویر و همکاران۳۱،۱۹۹۴، اینزه و همکاران۳۲، ۱۹۹۵). تولید و تجمع گونه‌های سمی اکسیژن در شرایط تنش خشکی (فویر و همکاران، ۱۹۹۴) به بسیاری از ترکیبات سلولی نظیر چربی‌ها، پروتئین‌ها، کربوهیدرات‌ها و اسیدهای نوکلوئیک صدمه می‌زند (جیانگ و هانگ۳۳،۲۰۰۱) و در اثر پراکسیداسیون چربی‌ها (لیانگ و همکاران۳۴، ۲۰۰۳) غشاهای سلولی آسیب می‌بیند.
تحت تنش خشکی و گرما، غشاء سلولی پایداری خود را از دست داده و در صورت قرار گرفتن برگ در یک محیط آبی مواد محلول از سلول‌های آن تراوش می‌یابد، لذا پایداری غشاء به وسیله ارزیابی تراوش یون ها از آن تعیین می‌شود (سانچز رودریگز و همکاران،۲۰۱۰). میزان هدایت الکتریکی در محیط آبی خسارت تنش خشکی و یا تنش گرمایی را به غشاء سلولی نشان می‌دهد و میزان پایداری غشاء سلولی به خوبی با تحمل سایر فرآیندهای گیاهی به تنش از جمله فتوسنتز مرتبط است و به عنوان شاخصی از تحمل به تنش ارائه شده است (سانچز رودریگز و همکاران، ۲۰۱۰). به نظر می‌رسد که پایداری غشاء سلولی در تنش‌ها با سنتز پروتئین‌های شوک گرمایی و ویژگی‌های سیستم فتوسنتزی، از جمله آنزیم‌های کلیدی و غشاهای تیلاکوئیدی مرتبط است و غشاء سلولی که پایداری خود را در طی تنش حفظ می‌کند، نقش محوری در تحمل به خشکی و گرما دارد (بیلی۳۵، ۱۹۷۹).
۲-۱-۴ تاثیر تنش خشکی بر میزان کلروفیل
غلظت کلروفیل به عنوان یک شاخص برای ارزیابی قدرت منبع شناخته می‌شود، زیرا غلظت کلروفیل برگ‌ها یکی از عوامل کلیدی در تعیین سرعت فتوسنتز و تولید ماده خشک می‌باشد (قوش و همکاران۳۶، ۲۰۰۴)، لذا کاهش آن در شرایط تنش خشکی می‌تواند به عنوان یک عامل محدود کننده غیرروزنه ای در فتوسنتز به حساب آید (هاشم و همکاران۳۷، ۱۹۹۸). رنگیزه های موجود در کلروپلاست نیز از خشکی تأثیر می‌پذیرند و تنش خشکی سبب b و a هیدرولیز پروتئین‌های تیلاکوئیدی و کاهش مقدار کلروفیل می‌گردد
محتوای کلروفیل برگ هایکی
از عوامل کلیدی در تعیین سرعت فتوسنتز و تولید ماده خشک می‌باشد (قوش و همکاران، ۲۰۰۴). تنش خشکی باعث کاهش معنی دار مقدار کلروفیلa در مراحل خوشه رفتن و ۲۰ روز پس از گلدهی در گندم می‌شود، اما تأثیر آن بر مقدار کلروفیلb فقط در مرحله اول معنی دار است (احمدی و سی وسه مرده، ۱۳۸۳).

۲-۱-۵ تاثیر تنش خشکی بر تجمع ماده خشک کل
آزمایشات تولنار و دویر۳۸ (۱۹۹۹) نشان داد که تجمع ماده خشک در ذرت به کل تابش ورودی و توزیع آن، شاخص سطح برگ، ساختار پوشش گیاهی و سرعت فتوسنتز برگ وابسته می‌باشد. پاندی و همکاران۳۹ (۲۰۰۰) کم آبیاری را در مراحل مختلف رشد ذرت اعمال و گزارش کردند که کمبود شدید آب منجر به کاهش سطح برگ و کاهش رشد و ماده خشک گیاه می‌گردد. آن‌ها اعتقاد دارند که کم آبیاری در اوایل رشد رویشی تولید ماده خشک را به میزان کمی کاهش می‌دهد اما در اواخر رشد و در مرحله رشد زایشی، این شاخص رشد را به شدت کاهش می‌دهد.
۲-۱-۶ تاثیر تنش خشکی بر شاخص سطح برگ
رشد برگ اولین فرآیندی است که به کمبود آب واکنش نشان داده و کاهش می‌یابد. تنش در طول دوره رشد رویشی منجر به کوچک شدن برگ‌ها گردیده و شاخص سطح برگ و میزان جذب نور توسط گیاه را کاهش می‌دهد (اری۴۰، ۱۹۸۷). برگ‌ها با وجودی که اصلی‌ترین اندام فتوسنتزکننده در گیاه محسوب می‌شوند ولی در عین حال بیش‌ترین هدررفت آب از سطح این اندام به صورت تبخیر و تعرق صورت می‌گیرد . به طوری که در شاخص سطح برگ بالاتر از ۳، میزان تعرق دارای رابطه خطی با سطح برگ گیاه می‌باشد )ریچاردز۴۱،۱۹۸۳). علی‏رغم نقش کلیدی تعرق در برخی تنظیمات گیاهی، لاویس و دیوس۴۲ (۲۰۰۴) گزارش نمودند که بخش اعظمی از هدررفت آبی گیاه از طریق روزنه‌ها بوده در حالی که آن از نظر کارکردی برای گیاه ضروری نبوده و این میزان آب را می‌توان از طریق دست کاری روزنه‌ها ذخیره نمود. علاوه بر آن با وجودی که گیاه گندم تحت شرایط تنش قادر است با کاهش سطح برگ از اثرات تنش بکاهد ولی احتمالاً این حالت پس از بروز صدمات فیزیولوژیکی صورت می‌گیرد (لویی‌ات۴۳،۱۹۸۰). اهمیت ذخیره آب برای مراحل انتهایی از آنجا ناشی می شود که میزان و نسبت آب مورد استفاده در مراخل بعد از گرده افشانی در مقایسه با کل آب مورد استفاده توسط گیاه در سایر مراحل تاثیر بیشتری بر عملکرد دارد (یانگ و زانگ۴۴، ۲۰۰۶).
چاکر۴۵ (۲۰۰۴) گزارش کرد که کمبود رطوبت از طریق کاهش تولید و رشد و افزایش پیری برگ‌ها، شاخص سطح برگ را کاهش می‌دهد. ولف و همکاران۴۶ (۱۹۸۸) عقیده دارند که وجود تنش‌های مختلف محیطی، پیری برگ‌ها را تشدید کرده و در نهایت به کاهش سطح برگ ذرت منجر می‌شود.
ثابت شده است که در گیاه ذرت با اعمال تنش، ن

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید