شأن نزول آیه

دانلود پایان نامه

از سخن این لغویان بزرگ استفاده می‌شود که مفاهیمی مانند یاور و دوست معانی حقیقی ولیّ نیستند بلکه گاهی در اینها استعمال می شود و می تواند چنین استعمالی مجازی باشد.
نتیجه این که با تفکر و تعمّق در کلمه کلمه و جمله جمله‌‌ی آیه ولایت و با صرف نظر از روایات فراوانی که در تفسیر آیه آورده شده است، معلوم شد که ولیّ در این آیه به معنای امام و پیشوا و سرپرست است و هر کس حکومت خدا و رسول و «الذین آمنو» را با آن شرایطی که در آیه آمده بپذیرد پیروز و منصور خواهد بود.
3-2-2-5-4- شأن نزول آیه ولایت
(ابن المغازلی شافعی در کتاب خود «مناقب» در تفسیر آیه إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَهُمْ رَاکِعُونَ بسندی از مجاهد روایت نموده که ابن عباس گفته: آیه فوق در شأن مولای متقیان امیرمومنان علی نازل شده است.
ثعلبی در تفسیر خود تصریح نموده که این آیه در شأن حضرت علی بن ابی طالب نازل شده و روایت نموده: شنیدم از منصور جمشادی گفت: شنیدم از محمد بن عبدالله حافظ از ابی الحسن علی بن الحسن از ابی حامد محمد بن هارون خضومی از محمد بن منصور طوسی از احمد بن حنبل شنیدم که علی بن ابیطالب افضل فضلای صحابه است، زیرا آنچه او را حاصل شد از فضائل و کمالات، هیچ کس را از مهاجر و انصار حاصل نشده. و از جمله عبادت مالی و بدنی در یک وقت از او صادر گردید و جامع این دو صفت عظیم در حالت واحد، علی بن ابیطالب است.
انس بن مالک می‌گوید: روزی در خدمت پیغمبر بودم که آن حضرت از خانه متوجه مسجد، و علی را دید در نماز مستحب. ناگاه سائلی چیزی طلب نمود و در گدایی تضرع بسیار نمود. حضرت امیرالمومنین کلام فقیر را شنید، پس اشاره به دست راست از جانب پشت نمود فقیر دریافت، خاتم به او بخشید. بیامد و انگشتر را از دست مبارک آن حضرت بیرون کرد و بسیار خوشحال شد. حق تعالی به جهت تکریم شاه اولیاء آیه نازل فرمود. بعد از فراغت از نماز، حضرت متوجه منزل شد و به حجره طاهره داخل گردید. حضرت پیغمبر او را احضار کرد، و فرمود: امروز چه عملی از تو در راه خدا صادر شده؟ حضرت واقعه را به عرض رسانید. پیغمبر فرمود: گوارا و مبارک باد تو را یا علی، خوشدل و مسرور باش که خدای عزوجل در حق تو آیه ای نازل و تو را به تعظیم و تمجید فرموده (انما ولیکم الله و رسوله).
کلبی نقل می‌کند که این آیه در شأن علی بن ابی طالب است، زیرا آن حضرت انگشتر را در حال رکوع به فقیر عطا فرمود).
3-2-2-5-5- استدلال به آیه
با توجه به آن که مشخص شد «إنّما» دلالت بر حصر می‌کند و «ولیّ» به معنای سرپرستی و ولایت است و در نتیجه فقط این سه دسته یعنی خدا و پیامبر و مومنانی که در حال نماز و رکوع زکات می‌دهند ولیّ و سرپرست و صاحب اختیار مومنان هستند، و از آنجا که معلوم شد شأن نزول آیه نیز درباره علی بن ابیطالب بوده و جز ایشان احدی در حال رکوع زکات نداده است، معلوم می‌گردد که علی بن ابیطالب ولیّ و صاحب اختیار مومنان است و اطاعت از او در ردیف اطاعت از خدا و پیامبر می‌باشد و لذا جانشین بلافصل پیامبر می‌باشد. اگر سوال کنند که علی بن ابیطالب یک نفر است در حالی که آیه می‌فرماید «آمنوا» و لذا مراد یک نفر نیست در پاسخ می‌گویم: «آمنوا» را به همان دلیل جمع آورده که حضرت ابراهیم را به تنهای «ملّت» معرفی نموده است در حالی که حضرت ابراهیم یک نفر بیشتر نبود. ضمن آنکه آیه دقیقاً مطابق است با عقیده شیعه که دوازده نفر از فرزندان رسول خدا را امام می‌داند. شیعه معتقد است جمع آمدن «آمنوا» به همین دلیل است و اشاره به دوازده امام دارد و در منابع شیعه آمده است که همه آنها موفق شدند در حال رکوع زکات بدهند.
3-2-2-6- آیه تطهیر
إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمُ‏ْ تَطْهِیرًا
آیه تطهیر یکی دیگر از آیات مربوط به ولایت امیرالمومنین و دیگر ائمه معصومین می‌باشد. این آیه که کلمه به کلمه آن قابل مطالعه و تعمق و تفکر است دلالت بر عصمت ائمه اطهار نیز دارد.
3-2-2-6-1- «إنّما» مفیر حصر
کلمه «إنّما» چنانکه در تفسیر آیه ولایت یادآور شدیم، بر اساس تصریح علمای لغت و ادب دلالت بر حصر دارد. از این کلمه معلوم می‌شود که «پلیدی» که در این آیه از آن سخن گفته شده، از همه بر طرف نشده بلکه از افراد خاصی که در آیه آمده بر طرف گردیده است
3-2-2-6-2- «یُریدُ اللهُ؛ خداوند اراده می‌کند»
اراده‌ای که در آیه مطرح شده، اراده تکوینی است نه تشریعی؛ زیرا اولاً دستور به پاکی و تقوا مخصوص اهل بیت نیست، در حالی که مقتضای «انّما» این است که چیز تازه‌ای به اهل بیت اختصاص داده شده که شامل همه مسلمانان نمی‌شود. ثانیاً اراده در آیه کریمه به اذهاب رجس و دور ساختن پلیدی فعل الهی به شمار می‌آید علاوه بر این احادیث بسیاری وجود دارد که این مطلب را تأیید می‌کند. مثلاً بیهقی در کتاب «الدلائل» و نیز سیوطی در «در المنثور» از ابن عباس روایت کرده‌اند که پیامبر فرمود:
وأخرج الحکیم الترمذی والطبرانی وابن مردویه وأبو نعیم والبیهقی معا فی الدلائل عن ابن عباس رضی الله عنهما قال قال رسول الله صلى الله علیه وسلم ان الله قسم الخلق قسمین فجعلنی فی خیرهما قسما فذلک قوله وأصحاب الیمین وأصحاب الشمال فانا من أصحاب الیمین وأنا خیر أصحاب الیمین ثم جعل القسمین أثلاثا فجعلنی فی خیرها ثلثا فذلک قوله وأصحاب المیمنه ما أصحاب المیمنه وأصحاب المشأمه والسابقون السابقون فانا من السابقین وأنا خیر السابقین ثم جعل الا ثلاث قبائل فجعلنی فی خیرها قبیله وذلک قوله وجعلناکم شعوبا وقبائل لتعارفوا ان أکرمکم عند الله أتقاکم وانا اتقى ولد آدم وأکرمهم على الله تعالى ولا فخر ثم جعل القبائل بیوتا فجعلنی فی خیرها بیتا فذلک قوله انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت ویطهرکم تطهیرا فانا وأهل بیتی مطهرون من الذنوب
خداوند خلایق را به دو بخش تقسیم کرد و مرا در بخش برتر قرار داد و این است قول خداوند: «وَأَصْحَابُ الْیَمِینِ…» «وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ…» و من از اصحاب یمین و بهترین آنان هستم، سپس دو قسم مذکور (اصحاب یمین و اصحاب شمال) را به سه بخش و مرا در بهترین آنان قرار داد و این است قول خداوند:«فَأَصْحَابُ الْمَیْمَنَهِ مَا أَصْحَابُ الْمَیْمَنَهِ وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَهِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَهِ وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» و من از سابقین و بهترین آنان هستم سپس این سه گروه را قبیله‌هایی چند قرار داد چنان که فرمود: «وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ» شما را شعبه ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. همانا گرامی ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شما است و من پرهیزکارترین فرزندان آدم و گرامی ترین آنان نزد خداوند هستم و فخر نمی‌کنم. سپس قبیله ها را خانه ها و مرا در بهترین آنها قرار داد و فرمود:«إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمُ‏ْ تَطْهِیرًا» جز این نیست که خداوند می‌خواهد پلیدی را از شما اهل بیت دور و شما را به گونه‌ای ویژه پاک قرار دهد پس من و اهل بیتم از(پلیدی) گناهان پاک قرار داده شدیم.
3-2-2-6-3- الرجس
رجس نیز در آیه مطلق است. لذا هم شامل رجس معنوی می‌شود و هم رجس مادی، بنابراین اهل بیت از هر دو پاک می‌باشند.
3-2-2-6-4- اهل بیت کیانند؟

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.