شأن نزول آیه

دانلود پایان نامه

این نظریه نیز درست نیست چون آیه دلالت دارد که در آن روز دین کامل شده و نعمت الهی تمام شده است و در فتح مکه که در سال هشتم از هجرت واقع شد، دین خدا کامل نگردیده بود. بسیاری از واجبات و فرایض بعد از فتح مکه نازل و چه بسیار از حلال و حرام که بعد از آن روز تشریع شد. علاوه، در آن روز کافران هم از تحریف و ابطال دین کاملاً مأیوس نشده بودند. از این‌ها گذشته این احتمال را شأن نزول آیه و روایاتی که در تفسیر آن به دستمان رسیده تایید نمی‌کند.
سیوطی نوشته است:
از جمله آیاتی که در سفر حج بر رسول الله نازل شده آیه (الیوم اکلمت…) بود و روایت صحیح از عمر وارد است که در شب روز عرفه در سنه حجه الوداع نازل شده و طریق این روایت به عمر بسیار است ولیکن ابن مردویه از ابوسعید خدری نقل کرده است که این آیه در روز غدیر خم نازل شده است.
وی در جای دیگر در رابطه با همین آیه آورده:
بعضی از اهل کتاب به عمر گفتند: در قرآن آیه‌ای است که اگر بر ما جماعت یهود نازل شده بود آن را عید می‌گرفتیم و آن آیه «الیوم اکملت لکم دینکم …» است. عمر گفت: سوگند به خدا من می دانم روزی که نازل شده روز عرفه از حجه الوداع است.
درپاسخ این نظریه باید گفت:
اولاً آیه «إکمال» دلالت دارد بر اینکه دین کامل شده و تمامی احکام و دستور‌های آن ابلاغ شده است. اگر مراد از روز اکمال همان روز عرفه باشد، پس تکلیف احکام و آیاتی که بعد از روز عرفه نازل شده مثل آیه ربا، ارث کلاله و به طور کلی آیاتی که در سوره مائده بین روز عرفه و روز غدیر نازل شده، چه می شود؟ و این چه گونه با اکمال دین سازگار است؟
ثانیاً می‌توان میان نظری که نزول آیه را در روز عرفه می‌داند با نظری که نزول آن را روز غدیر خم می‌داند جمع کرد. علامه در این باره گفته است:
تدبر و دقت در دو آیه شریفه «اکمال» و «تبلیغ» و دقت در احادیث رسیده از شیعه و اهل سنت در تفسیر این دو آیه و نیز در روایات متواتر غدیر و نیز دقت و تدبر در اوضاع داخلی مجتمع اسلامی در اواخر عمر رسول خدا برای کنجکاوی در تاریخ، حدیث و تفسیر، قطع و یقین ایجاد می کند که امر ولایت و وجوب تشریع آن قبل از روز غدیر به فاصله چند روز بوده است ولیکن پیامبر در اظهار آن از مردم در خوف و نگرانی بود و می‌ترسید که آن را قبول نکنند و امر دعوت اختلال پیدا کند. از این رو تبلیغ آن را از این روز به آن روز محوّل می‌کرد تا روز غدیر آیه (یا ایها الرسول) نازل شد و مهلت را قطع کرد. بنابراین ممکن است که خداوند قسمتی از سوره مائده و آیه مورد بحث را با ضمیمه امر ولایت و تشریع آن، در روز عرفه نازل فرموده باشد و پیامبر تبلیغ آن را برای مردم تا روز غدیر به تأخیر انداخته باشد و آیه إکمال را در روز عرفه برای مردم تلاوت کرده باشد. اما اشتمال بعضی از روایات بر این که آیه اکمال درروز غدیر نازل شده، بعید نیست که مراد، تلاوت این آیه مقارن با تبلیغ امر ولایت توسط رسول الله باشد؛ زیرا آیه اکمال در شأن ولایت نازل شده است. به این صورت می‌توان تنافی ظاهری این دو دسته از روایات را حل و میان این دو دسته جمع کرد و گفت آیه اکمال در روز عرفه نازل شده و در روز غدیر توسط پیامبر بر مردم تلاوت شده است.
شاهد بر این جمع، روایتی است که عیاشی در تفسیر خود از جعفر بن محمد بن خزاعی از پدرش روایت می‌کند
– مراد از «الیوم» روز غدیر است:
تمامی مفسران شیعه و بسیاری از مفسران اهل سنت این نظریه را تایید کرده‌اند. در بالا نیز با توجه به گفته فخر رازی معلوم کردیم که «الیوم» روز غدیر باید باشد نه روز عرفه. روایات متعددی هم که در شأن نزول آیه نقل شده این مدعا را تایید می‌کند. این نظر با محتوای آیه نیز کاملا سازگار است. برای روشن شد مطلب به شواهد و قراین موجود در آیه و نیز شأن نزول هایی که شیعه و سنی نقل کرده‌اند اشاره خواهیم کرد.
3-2-2-4-2- شأن نزول آیه
حاکم حسکانی با سند متصل خود از (ابی هارون عبدی) از (ابی سعید خدری) روایت کرده است:
چون آیه «الیوم اکملت لکم دینکم…» بر رسول خدا نازل شد پیامبر فرمود: «الله اکبر بر کامل شدن دین و تمام نمودن نعمت و رضایت پروردگار به رسالت من و به ولایت علی بن ابی طالب پس ازمن» سپس افزود: «کسی که من ولایت او را دارم علی ولایت او را دارد. بار پروردگارا آن کسی که ولایت علی را دارد تو نیز دوستش بدار و دشمن باش با کسی که علی را دشمن دارد و یاری کن آن که علی را یاری کند و خوار کن آن کس که علی را خوار کند.
خطیب بغدادی یکی دیگر از علمای اهل سنت که در قرن پنجم می زیست در کتاب خویش تاریخ بغداد به نقل از ابوهریره چنین روایت می‌کند:
عن أبی هریره قال من صام یوم ثمان عشره من ذی الحجه کتب له صیام ستین شهرا وهو یوم غدیر خم لما أخذ النبی صلى الله علیه و سلم بید علی بن أبی طالب فقال ألست ولی المؤمنین قالوا بلى یا رسول الله قال من کنت مولاه فعلی مولاه فقال عمر بن الخطاب بخ بخ لک یا بن أبی طالب أصبحت مولای ومولى کل مسلم فأنز الله الیوم أکملت لکم دینکم
ابی هریره گفت: «کسی که روز هیجدهم ذی الحجه را روزه بگیرد معادل روزه شصت ماه برایش ثواب می نویسند.» و این روز مصادف با روز غدیر خم است که پیامبر دست علی بن ابی طالب را گرفت و سپس از مردم پرسید :«آیا من نسبت به مومنان و مسلمانان از خودشان اولی نیستم؟» همه درجواب گفتند بله، پیامبر (پس از این که این اقرار را از مسلمانان گرفت) فرمود: «هر که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست» عمر بن خطاب (برای عرض تبریک خدمت امیر المومنین رسید و ) گفت: ای فرزند ابوطالب این فضلیت و مقام بر تو مبارک باشد تو مولی و سرپرست من و تمام مسلمانان گشتی سپس خداوند آیه شریفه «الیوم اکملت لکم دنیکم…» را نازل کرد.
همچنین (حافظ ابونعیم اصفهانی) در کتاب «ما نزل من القرآن فی علی» از صحابی معروف پیامبر ابو‌سعید خدری، نقل کرده:
پیامبر اکرم در عید غدیر خم علی را به عنوان ولی و خلیفه به مردم معرفی کرد، هنوز مردم متفرق نشده بودند که آیه «الیوم اکملت لکم دینکم …» نازل شد، در این موقوع پیامبر فرمود: الله اکبر بر تکمیل دین و اتمام نعمت پروردگار و خشنودی خداوند ازرسالت من و ولایت علی بعد از من سپس فرمودند هر کس من مولای اویم علی مولای او است خداوندا آن کس که او را دوست بدارد دوست بدار و آن کس که او را دشمن دارد، دشمن بدار، هر کس او را یاری کند، یاری اش کن و هر کس دست از یاری اش بردارد، دست از او بردار.
نتیجه این که، از روایاتی که ذکر شد و روایاتی فراوانی که جهت رعایت اختصار ذکر نشد به روشنی استفاده می‌شود که آیه شریفه اکمال دین، پیرامون حادثه غدیر نازل شده و گواه واضح و روشنی بر امامت و ولایت و خلافت امیرمومنان است

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.