شگفت انگیز

دانلود پایان نامه

شاید برخى چنین بپندارند که با تألیف «مجمع البحرین», آخرین نیاز علم غریب الحدیث هم برطرف شده و عصر تدوین کتابهاى غریب الحدیث, پایان گرفته است; امّا با توجّه به آنچه در مقدمه مقاله آمد و نیز نسبى بودن مفهوم «غریب», این گمانْ تضعیف مى گردد; چرا که هرچه پیشتر مى رویم, انس و آشنایى با واژه هاى پیشین, کمتر مى شود و هرچه کاربرد حدیثْ گسترده تر شود و در جامعه هاى گوناگون بشرى, جا باز کند و پرسش هاى بیشترى درباره آن مطرح گردد, نیاز به کاوش هاى لغوى افزون خواهد شد. به دیگر سخن, واژه جدیدى به وجود نمى آید; امّا ممکن است واژه اى که در گذشته واضح و آشکار بوده است, اندک اندک, غبار غربت بگیرد و ناآشنا گردد. اگر به ساعت زبانى معتقد باشیم, حتّى تفسیرها و شرحهاى واژه اى غریب, خود در گذر زمان, نیازمند شرح و بسط مى گردند و ترجمه زمانى آنها لازم مى نماید; و آخر اینکه براى پاسدارى از مقصود اصلى صاحبْ سخن و نیل به درک صحیح و فهم درست گفته ها و نوشته هاى او و عدم تأثّر از پیش فرضها و انگاره هاى ذهنى قبلى, باید معناى واژه را در همان ساختمان معنایى یى یافت که از آن واژه براى بنیاد نهادن آن, سود جسته اند و این, یعنى جدیدترین شیوه غریب نگارى که جسته و گریخته به وسیله غریب نگاران پیشین نیز به کار رفته است و اخیراً در کتاب جدید «غریب حدیث بحارالأنوار» به کار بسته شده و کوشش هاى علامه مجلسى را در این زمینه, سامان داده است. علامه مجلسى در جریان تدوین «بحارالأنوار» و شرح جوامع روایى شیعه,واژه هاى بسیارى را تفسیر نموده است و با استفاده از تسلّط شگفت انگیز خود بر لغت و کتابهاى غریب الحدیث و نیز موارد استعمال آن واژه در احادیث دیگر, توانسته است تفسیر حدیث با حدیثْ به دست دهد. گردآورى همه این واژه ها و ترتیب الفبایى آنها و نمودنِ نشانى هاى منابع مورد استفاده علامه مجلسى, مى تواند غریبِ حدیث شیعه را از غربتْ بیرون آورد و بیانهاى پراکنده «بحارالأنوار» را جانى دوباره بخشد. کار دیگرِ بر زمین مانده اى که بى ارتباط با موضوع مقاله نیست, شرح و تفسیر اصطلاحات معناییِ موجود در حدیث است. امامان معصوم(ع) مانند همه رهبران و رهنمایان, با ایجاد خرده فرهنگ و توسعه آن, درصدد تغییر و دگرگونى ارزشى و زیربنایى جامعه بشرى بوده اند. آنان در این راه, گاه واژه هایى ساده را با هم ترکیب نموده, معنایى جدید خلق مى کردند و گاه با سنجش ظرفیت مخاطب, پرده از رازهاى خلقت بر مى گرفتند و رابطه هاى نهانى را آشکار مى ساختند. کاربرد متکرّر این اصطلاحها و ترکیبها, ما را متوجّه این نکته مى سازد که گاه, بار معنایى نهفته در یک اصطلاح ثابت, بیش از حدّ یک ترجمه تحت اللفظى است و در صورت تحقیق بیشتر, دریچه اى نو بر ما مى گشاید. امید که پیشگامان پژوهش در معارف اهل بیت(ع), گام پیش نهند و گوشه اى از این اسرار را بر دل و جان ما فرو ریزند. در پایان مقاله, نامهاى مؤلفان غریب الحدیثْ به ترتیبِ تاریخ فوت آنان مى آید؛ همچنین برخى توضیحات مربوط به کتاب و یا نویسنده که از منابع متعددى گردآورى شده است, عرضه مى گردد. این اطّلاعات از مقدمه هاى کتب غریب الحدیث و بویژه مقدمه ابن اثیر بر اثر بزرگش «النهایه» و مقدّمه هاى «الفهرست» ابن ندیم و «کشف الظنون» به دست آمده است.
5. 3. 1. مؤلفان غریب الحدیث
۱ . أبوالحسن نضر بن شُمَیل خرشه المازنی (۲۰۳ه)
۲ . محمّد بن المستنیر (قطرب) (۲۰۶ه)
۳ . أبوعمرو إسحاق بن مرار الشیبانی (۲۰۶ و یا ۲۱۰ه )
۴ . أبوعبیده معمر بن المثنّى (۲۱۰ه )
۵ . أبوعدنان عبدالرحمن بن عبدالأعلى معاصر ابو عبیده (۲۱۰ه)
۶ . عبدالملک بن قُرَیب الأصمعی (۲۱۳ یا ۲۱۶ه )
۷ . أبوزید سعید بن أوس بن ثابت الأنصاری (۲۱۵ه )
۸ . أبوعلی الحسن بن محبوب السرّاد (زرّاد) (۲۲۴ه )
۹ . أبوعبید القاسم بن سلّام الهروی (۲۲۴ه )
۱۰ . سلمه بن عاصم الکوفی شاگرد فرّاء (۲۰۷ه)
۱۱ . محمّد بن زیاد (ابن الأعرابی) (۲۳۱ه )
۱۲ . عمرو بن أبی عمرو الشیبانی (۲۳۱ه )
۱۳ . علی بن المغیره الأثرم (۲۳۲ه )
۱۴ . أبومروان عبدالملک بن حبیب الالبیری (۲۳۸ یا ۲۳۹ه )
۱۵ . أبوجعفر محمّد بن حبیب البغدادی النحوی (۲۴۵ه )
۱۶ . أبوجعفر محمّد بن عبداللّه بن قادم (۲۵۱ه )
۱۷ . شَمِر بن حمدویه الهروی (۲۵۱ه )
۱۸ . ثابت بن أبی ثابت (ثابت بن عبدالعزیز) (۲۱۳ یا ۲۲۳ه )
۱۹ . أبومحمّد عبداللّه بن مسلم (ابن قتیبه) (۲۷۶ه )
۲۰ . أبو إسحاق إبراهیم بن إسحاق الحربی (۲۸۵ه )
۲۱ . أبوالعباس محمّد بن یزید (المبرّد) (۲۸۵ یا ۲۸۶ه )
۲۲ . محمّد بن عبدالسلام الخُشَنی (۲۸۶ه )
۲۳ . أبوالعباس أحمد بن یحیى (ثعلب) (۲۹۱ه )
۲۴ . محمّد بن أحمد بن إبراهیم (ابن کیسان) (۲۹۹ه یا ۳۲۰ )
۲۵ . قاسم بن ثابت السَّرقُسْطی ۱ (۳۰۲ه )

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.