قانون مجازات اسلامی

دانلود پایان نامه

در این بخش برای بدست آوردن رویه قضایی در مورد نگرش و برداشتهای حقوقی نسبت به موارد پذیرش ادعای دفاع مشروع، ابتدا باید استنباطهای کلی نسبت به ملاکهای تناسب در دفاع و سپس ادله مورد استفاده دادگاهها برای تشخیص تحقق دفاع را مورد بررسی و تحلیل قرار میدهیم و برای سهولت درک این موضوعات آنها را در دو فصل تقسیم بندی و مورد مطالعه قرار خواهیم داد.
فصل اول
استنباطهای کلی نسبت به ملاکهای تناسب در دفاع مشروع
در این فصل استنباط کلی از ملاکهای تناسب دفاع و تجاوز از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار می گیرد یکی از موضوعاتی که در مورد ملاک تناسب بحث می شود ابزارهای مورد استفاده در دفاع در مقایسه با وسایل مورد استفاده مهاجم می باشد که در مبحث اول به آن پرداخته و در مبحث دوم به سایر ملاک های تناسب می پردازیم.
مبحث اول: ابزارهای مورد استفاده مدافع در مقایسه با وسایل مورد استفاده مهاجم
در این مبحث که شامل دو گفتار است نظریات هیات عمومی و شعب دیوان عالی کشور در مورد استفاده از وسیله دفاعی آورده می شود. در گفتار اول چند نمونه از آرای شعب دیوان عالی کشور قبل از انقلاب و در گفتار دوم چند نمونه از آرای شعب دیوان عالی کشور بعد از انقلاب ذکر شده و سپس به بررسی آنها
میپردازیم.
گفتار اول: چند نمونه از آراء قبل از انقلاب
1- رای شعبه سوم دیوانعالی کشور بشماره 1588-15/7/1328
«… دفاع در صورتی متناسب با حمله است که طرفین مسلح به سلاحی شبیه به یکدیگر باشند بدین معنی که هر دو چوب یا اسلحه یا آلت مشابه داشته باشند …»
این رای دیوان که قبل از انقلاب صادر شده وملاک و معیار تناسب در دفاع مشروع را عبارت تناسب میان دو وسیله به کار رفته توسط مهاجم و مدافع می داند مثال اگر مهاجم با چوب حمله کند مدافع الزاماً باید از چوب برای دفاع استفاده کندو اگر مهاجم با چاقو حمله کند مهاجم می تواند از چاقو یا وسیله ای خفیف تر و مانند آن استفاده کند و نمی تواند از شمشیر در برابر چاقو استفاده نماید والا دفاع متناسب نخواهد بود. فرض کنید که مدافع فقط شمشیر در اختیار داشته یا فقط شمشیر در اختیار داشته یا فقط سلاح گرم در اختیار داشته؛ آیا باید اجازه دهد که طرف با چاقو به او حمله کند و در هیچ حالتی حق استفاده از شمشیر و سلاح گرم را نخواهد داشت؟ به نظر می رسد ملاک تناسب نباید به صورت خشک و انعطاف ناپذیر تعریف شود بلکه امکانات موجود در دسترس مدافع نیز باید ملحوظ نظر قرار گیرد.
گفتار دوم – چند نمونه از آراء بعد از انقلاب
2- رای شعبه بیستم دیوانعالی کشور بشماره 710-1/7/1369
در این حکم، شعبه محترم دیوان چنین استدلال نموده که مرحوم مسلح به سلاح سرد ( چاقو) بوده و برادر متهم زیر دست و پای او دو ضربه چاقو خورده و خطر مرگ برادر متهم را تهدید می کرده و برای نجات جان برادرش از چاقو استفاده نموده متناسب تشخیص داده و آنرا دفاع مشروع اعلام نموده و رای دادگاه بدوی که حکم قصاص صادر نموده را نقض نموده است در اینجا شعبه دیوان ملاک تناسب دفاع را تشابه بین دو وسیله بکار رفته توسط مدافع و مهاجم مد نظر داشته است به نظر اینجانب بهتر بود که ملاک و معیار تناسب را در این پرونده تشابه دو وسیله بکار رفته در نظر نمیگرفت چرا که ضرورت دفاع مهمتر بود. چون متهم به خطر کشته شدن برادرش یقین حاصل نموده که اگر یک ضربه چاقوی دیگر به برادرش اصابت کند قطعا کشته می شود، در اینجا متهم در دفاع از جان برادرش ، مرتکب قتل گردیده و دفاع هم متوقف به قتل بوده و مطابق با بند الف ماده 629 و 61 قانون مجازات اسلامی متهم معاف از مجازات
میگردد.
3- رای شعبه سی و یکم دیوانعالی کشور بشماره 1927-12/12/1369
اجمالا در رد دفاع مشروع چنین استدلال نموده که بکار بردن کارد در مقابل چوب، دفاع متناسب محسوب نمیشود. لذا از این نظریه چنین استنباط می شود که ملاک و معیار تناسب در دفاع مشروع، اینست که مدافع الزاما باید از وسیله ای مشابه وسیله ای که مهاجم به کار برده ، برای دفاع استفاده نماید.
4- رای شعبه بیست و ششم دیوانعالی کشور به شماره 1334-5/6/1371
خلاصه پرونده: «از ملاحظه دیگر موارد معلوم می شود، مهاجم با نانچیکو شخص مقتول بوده که پس از وارد نمودن چند ضربه به متهم، متهم چاقو در آورده ، و در نتیجه مورد دفاع بوده ولی متهم در مقام دفاع باید جراحاتی شبیه آنچه از سوی مقتول واقع شده انجام می داد و با تعدی از آن باید دیه بپردازد در نتیجه رای دادگاه مبنی بر قصاص نقض می گردد…»
از این رای چنین استنباط می گردد که بعد از انقلاب شعب دیوانعالی کشور، نظریه دیگری درباره تناسب دفاع ارائه و اتخاذ نموده اند و ملاک تناسب را در شباهت در ضربات و جراحات وارده از سوی مهاجم قرار دادهاند و با همین دلیل که مدافع چون جراحات بیشتری به مهاجم وارد نموده و منجر به قتل وی میگردیده محکوم به پرداخت دیه می گردد.
با توجه با ارای مذکور چنانچه ملاک و معیار تناسب در دفاع مشروع، تناسب میان دو وسیله بکار رفته مهاجم و مدافع بدانیم، ممکن است وسیله ای که مهاجم مورد استفاده قرار می دهد، شبیه آن در دسترس مدافع نباشد، و در اثر ترس و اضطراب ، مدافع نتواند بدرستی خطر را ارزیابی کند و در انتخاب وسیله اشتباه کند در چنین شرایطی نمی توان مدافع را که ابزار مشابه به کار رفته توسط مهاجم ندارد وادار به تسلیم کرد ، چرا که هدف از دفاع مشروع دفع تجاوز است و منظور قانونگزار در بند ج ماده 627 ق.م.ا «هرگونه وسیله آسانتری برای نجات میسر نباشد.» عبارت وسیله آسانتر، تشابه میان دو وسیله نبوده ،بلکه دفع تجاوز با هر عملی که آسانتر باشد بعنوان مثال اگر دزدی با چاقو وارد منزل شده با فریاد زدن او را فراری بدهید دیگر نیاز به استفاده از چوب یا سلاحی شبیه چاقو توسط مدافع ندارد.
بنابراین اگر مدافع سلاحی مشابه آنچه مهاجم دارد نداشته باشد، می تواند از سلاحی شدیدتر و سنگین تر تا حدی که دفع تجاوز بشود استفاده نماید و این با قاعده فقهی الاسهل فالاسهل سازگارتر است .
بدین ترتیب مدافع در به کار بردن وسیله دفاعی آزاد است ولی مطابق بند 2 ماده 61 ق.م.ا عمل ارتکابی بیش از حد لازم نباشد با رعایت این شروط از سوی مدافع ملاک خوبی است که هم از نظر شرع و هم از نظر قانون مورد قبول قرار دارد و عادلانه به نظر می رسد.
در مورد نظریه ای که ملاک و معیار تناسب در دفاع را مشابهت در ایراد ضرب و جرح از سوی مهاجم توسط مهاجم می دانند خالی از اشکال نیست چرا که مدافع از حق خویش دفاع می نماید و عمل مدافع در واقع قصاص جنایت نیست تا مجنی علیه حق قصاص جرح به اندازه جرحی که به او وارد شده به جانی وارد نماید و حق دفاع با حق قصاص دو مقوله جدا از هم هستند گاهی عمل دفاعی اقتضا دارد بدون اینکه از ناحیه مهاجم صدمه ای وارد شود او را با ایراد ضرب دفع نموده ، بعنوان مثال اگر سارق با چاقو یا سلاحی دیگر وارد منزل شود در حالی که با فریاد زدن و استمداد نتوان او را فراری داد مدافع بصورت غافلگیرانه با چوب او را دفع نماید در اینجا از ناحیه سارق بر مدافع صدمه ای وارد نشده تا مشابهتی بین جراحات او و مدافع باشد از طرف دیگر چگونه می توان قصد و نیت متجاوز را فهمید تا کجا می خواهد پیش برود تا مشابه آنچه مهاجم صدمه وارد نموده ،مدافع هم همان صدمه را وارد نماید این ملاک در مورد تجاوز به عرض و ناموس هم موضوعیت ندارد.

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.