منبع پایان نامه ارشد درباره اشتراک منابع، منابع محدود، خدمات مرجع

دانلود پایان نامه

کاری وجود داشته باشد، چنانچه عوامل دیگری چون سازماندهی درست و فراهم آوردن امکان دستیابی به منابع نباشد طبیعی است که کار مثبتی انجام نخواهد گرفت. سالهاست که مسأله همکاری بین کتابخانه‌ها به منظور کاهش سرعت رشد کتابخانه‌های بزرگ و غنی‌تر کردن مجموعه کتابخانه‌های کوچک در اثر انجام این فرآیند، مطرح است و حتی برنامه‌هایی با عنوان‌های متفاوت در سراسر جهان در حال اجراست که هر چند روش‌ها متفاوت است اما همگی می‌کوشند امکان استفاده از منابع موجود در کتابخانه‌های عضو این همکاری را برای آحاد جامعه فراهم آورند. در ایران نیز فعالیت‌های چند در این راستا انجام گرفته که همگی ناکام مانده‌اند که از آن جمله می‌توان به طرح امانت بین کتابخانه‌ای (شروع 1348) که در واقع به خدمات فتوکپی خلاصه می‌شود، اشاره کرد. طرح دیگر تعمیم خدمات کتابخانه‌های تخصصی به افراد غیر عضو است که آن هم با مشکلات بسیاری روبه‌روست از جمله نارضایتی کتابداران کتابخانه‌های عضو طرح. از آنجایی که هیچ کتابخانه‌ای قادر نیست کلیه آثار منتشره حتی در یک رشته را در سطح بین المللی فراهم آورد و حتی اگر امکان چنین کاری وجود داشته باشد، چنانچه عوامل دیگری چون سازماندهی درست و فراهم آوردن امکان دستیابی دخالت نداشته باشند، طبیعی است که کار مثبتی انجام نخواهد گرفت (رضایی خجسته، 1379، 27).
اگر به صورت جدی اجرای برنامه‌ی همکاری و اشتراک منابع را دنبال کنیم، لازمه آن بوجود آوردن سازمان‌هایی برای به اجرا درآمدن برنامه‌های جامعی به منظور همکاری و اشتراک منابع می‌باشد. اگر این امر همان‌طور که در بالا اشاره شد در بین کتابخانه‌های کوچک شروع شود، بهتر است زیرا به این وسیله می‌توان تجربه‌های بسیاری را کسب نمود و برای راه اندازی طرح‌های همکاری در کتابخانه‌های بزرگ و دارای منابع عظیم بکار برد. در این بین سازمان‌ها، جهت تحقق اهداف طرح‌های همکاری، با ایجاد پایگاه‌های مناسب در مناطق مختلف در جهت تحقق اهداف طرح‌های همکاری پیش بینی‌های لازم را می‌کنند تا در بین راه دچار مشکل نشود.
2-9. همکاری بین کتابخانه‌ها درمان نه پیشگیری
“همکاری بین کتابخانه‌ها” مفهومی است که در اواخر قرن بیستم در عالم کتابداری مطرح شده است. در واقع در هر شماره از نشریات کتابداری مطلبی درباره همکاری کتابخانه‌ها ذکر می‌شود. ما در تلاش‌های خود در جهت غلبه بر بسیاری از موانعی که با آنها مواجه هستیم به همکاری کتابخانه‌ها به عنوان یک نوش‌دارو نگاه می‌کنیم. در بیشتر موارد بخش ویژه‌ای را به منظور انجام مسئولیت‌های کاری این گونه طرح‌ها بوجود آورده‌اند. نمونه اخیر، فعالیت آموزش عالی آمریکاست که به درستی می‌توان آن را در حوزه “همکاری کتابخانه‌ای” جای داد. این فعالیت در یک مجموعه گزارش سه گانه که توسط انجمن دانشگاه‌های آمریکا منتشر شد منعکس گردیده است. این سازمان تقریباً از 60 دانشگاه بزرگ و معتبر در کشور تشکیل شده است. تقریباً از سه سال پیش، سه وظیفه را جهت مقابله با مسائلی که کتابخانه‌های تحقیقاتی آمریکا با آن روبه رو هستند، مطرح کردند. یکی از آن وظایف عبارت است از: تلاش‌های همکارانه‌ای که هدفش تأمین دسترسی به اطلاعاتی است که برای فعالیت‌های مؤثر و کارآمد دانشگاه‌ها ضروری است. همکاری کتابخانه‌ها در سطح وسیع‌ترین مفهوم خود عبارت است از: کار مشترک بین دو یا چند کتابخانه به منظور تهیه و تدارک خدمات بهتر برای مراجعه‌کنندگان. با توجه به یک موافقت‌نامه مشترک اقدام به مجموعه‌سازی برای کتابخانه‌های کودکان می‌نماید. اکثر اوقات کتابخانه‌ها به این دیل اقدام به همکاری می‌کنند که پول کافی ندارند تا به تنهایی کار خود را پیش ببرند. “وقتی عضو یک کتابخانه‌ی تعاونی یا یکی از اعضای طرح همکاری میشوید صاحب کتابخانه‌ای هستید که هرگز همان نخواهد ماند”. منظور این است که شرکت در یک تشکل تعاونی ایجاب می‌کند که هر یک از مؤسسات عضو نسبت به روش‌ها و ساختار داخلی خود تجدید نظر کنند و روش‌ها را به دقت تغییر دهند. یا حداقل اگر تمام ساختارش را تغییر نمی‌دهند آن بخشی را که با دیگر اعضاء مشترک هستند و همکاری دارند مورد تجدید نظر و اصلاح قرار دهد. همچنین تعهد دیگری که وجود دارد این است که هر یک از شرکاء توافق کنند چه مواردی را امانت بدهند. به منظور تأمین این تعهدات است که همه اعضاء باید روش‌های داخلی و سیاست‌هایشان را مرور کنند. پیش از هر چیز کتابخانه‌ها باید تصمیم بگیرند که کدام منابع مجاز برای امانت به سایر کتابخانه‌هاست و یا کدام یک از مجموعه‌های ویژه (تخصصی) می‌تواند به سایر مؤسسات ارسال گردد؟ در مورد نسخ خطی کم اهمیت‌تر چه تضمینی را باید اتخاذ نمود؟ حتی ممکن است لازم باشد که به منظور تأمین نیروی انسانی بیشتر، بودجه محلی را مورد تجدید نظر قراردهند یا وجوهات ویژه‌ای برای آن منظور کنند. به عبارت دیگر سرعت و دقت در این امر بستگی به طرح‌ریزی و سیاست‌هایی دارد که از قبل تعیین شده است.
در حوزه اشتراک منابع توفیق ما به کارآیی سیستم‌های تحویل متکی خواهد بود. در حالی که بعضی از مراجعین راضی هستند که برای دسترسی به منابع خود به مدت نامحدودی انتظار بکشند. اکثر آنها هنوز می‌خواهند حتی الامکان به منابع زود دسترسی پیدا کنند. گاهی اوقات سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رود، به هدف خود می‌رسند.
هم‌چنان‌که به سوی ایجاد تعاونی‌های کتابخانه‌ای حرکت می‌کنیم
باید به دقت فکر کنیم، به خاطر بسپاریم: “هنگامی که یک همکاری کتابخانه‌ای ایجاد می‌گردد هرگز نباید متوقف شود.” ما باید برای آنچه که می خواهیم تأسیس کنیم دقیق باشیم و به خاطر بسپاریم که همکاری کتابخانه‌ای فراتر از آن است که ما آن را پیموده‌ایم. مدیران در حوزه فعالیت خود، دانشگاه ها، جوامع و مدارس همیشه در جستجوی راه‌هایی هستند که هزینه‌های خود را کاهش دهند. در مقابلِ قدرت تولید و خدمات تأثیر نامطلوبی از این قضیه نگرفته‌اند. معمولاً نگرش بهتر، صحبت کردن درباره خدمات در حال گسترش، بوجود آمدن اطلاعات بیشتر با همان قیمت سابق و قابل دسترس بودن اطلاعات است، تا سخن گفتن در مورد صرفه‌جویی‌هایی که ممکن است تحقق یابد. “بالاخره به خاطر داشته باشید که وقتی همه چیز گفته شد و انجام گردید، خود شاهدی بر اجراهستند”. مسئله این نیست که چگونه طرح‌های خود را ارائه دهیم، چگونه آنها را توصیف کنیم، بلکه مسئله این است که بتوانیم آنها را که گفتیم تحقق بخشیم و بتوانیم ادعا کنیم که موفق هستیم. در جهانی با منابع محدود، ضرورتاً کتابخانه‌ها ناچار به از خود گذشتگی هستند. همه باید آرزوهای خود را تا آنجا که واقعیت‌های اجتماعی زندگی را منعکس سازد تعدیل کنیم. حتی همانطور که بیشتر به سمت جامعه اطلاعاتی حرکت می کنیم، باید این حقیقت را بپذیریم که هیچ یک از مؤسسات ما نمی‌توانند به طور مستقل وجود داشته باشند. به طوری که ناچار خواهیم بود روش‌های همکاری را توسعه دهیم، تا نیازهای اطلاعاتی جامعه‌ی “استفاده کننده” را تأمین کنیم. همان گونه که به این سو حرکت می کنیم نباید عقب بمانیم. باید راهی راکه در آن قدم گذاشته‌ایم، بفهمیم و واقعیت‌های وضعیت در حال اقدام را درک کنیم(بوآسه، 1374، 347-334)29.
چنانچه همکاری بین کتابخانه‌ها همانگونه که در نوشته بالا به آن پرداخته شده، اگر به شکل درمان نگاه شود نه به عنوان پیشگیری، راه حل خوبی خواهد برای اینکه به صورت فعال و جدی به این امر پرداخته شود. تا بتوان برای توسعه همه جانبه کتابخانه‌ها که سرمایه‌های اصلی علم و دانش در آن وجود دارد تلاش‌های درخور و شایسته انجام داد.
2-10. امانت بین کتابخانه‌ای
با استفاده از خدمات امانت بین کتابخانه‌ای سیاست مجموعه سازی کتابخانه‌ها بهتر پایه‌ریزی می‌شود و گسترش مجموعه آنها منطقی‌تر خواهد شد. هر کتابخانه مجموعه‌ای را که از آن انتظار می‌رود گردآوری می‌نماید و از امانت بین کتابخانه‌ای به عنوان ابزاری برای تقویت مجموعه خود استفاده خواهد کرد. البته این امر نباید موجب آن شود که کتابخانه‌ای برای پاسخگویی به نیازهای عمومی مراجعان خود به سایر کتابخانه‌ها وابسته شود. همچنین خدمات مرجع کتابخانه‌ها گسترش یافته و مراجعه کنندگان به دنیای دانش خارج از مجموعه کتابخانه راه می‌‌یابند. امکان پاسخگویی به سؤالات مرجع در سطحی گسترده با دستیابی به پایگاه‌های اطلاعاتی و منابع سایر کتابخانه‌ها فراهم می‌شود. در حقیقت امانت بین کتابخانه‌ای یک رگ حیاتی جهت دسترسی به دنیای دانش است. طبق قانون امانت بین کتابخانه‌ای 1993، کلیه امور مربوط به امانت بین کتابخانه‌ای از طریق شبکه‌های کتابخانه‌ها انجام می‌شود. نظیر ارسال درخواست‌ها، صورت حساب‌ها، پرداخت‌ها و حتی مدارک به صورت الکترونیکی می‌باشد. دامنه‌ی خدمات امانت بین کتابخانه‌ای بستگی به کتابخانه‌هایی دارد که در طرح امانت بین کتابخانه‌ای فعالیت دارند. ممکن است چندین کتابخانه در یک زمینه موضوعی خاص، یا کتابخانه‌های یک دانشگاه در یک شهر یا چندین شهر با یکدیگر مرتبط شوند و همکاری متقابل داشته باشند. این همکاری در چارچوب مقررات و ضوابط خاصی صورت می‌پذیرد که در سه سطح جغرافیایی محلی و منطقه‌ای، ملی و بین المللی تدوین می‌گردد. که به صورت مختصر اشاره‌ای به آنها می‌نماییم.
1- جغرافیایی محلی و منطقه‌ای: در یک سازمان بین چند سازمان با درونمایه یکسان در یک شهر یا منطقه خاص (استان)؛
2- ملی: مانند دانشگاه‌های یک کشور؛
3- بین المللی: نیازمند توافقات بین المللی است. پشتوانه مالی نیاز دارد. یکی از موانع در کشورها در رابطه با همکاری کتابخانه‌های غنی‌تر حاضر به همکاری با دیگر کتابخانه‌ها که بضاعت کمتری دارند نیستند. برای اینکه گردش اطلاعات در کتابخانه صورت پذیرد، ارزش آن به تغییر است. بهترین نوع یا شرایط همکاری در خارج از مرزها صورت می‌گیرد و باعث می‌شود گستردگی اطلاعات صورت گیرد.
در برنامه‌ریزی امانت بین کتابخانه‌ای مدت زمانی که مدارک در اختیار استفاده کنندگان قرار می‌گیرد، باید مشخص باشد. زمان ارسال درخواست‌های عادی/ سریع، زمان دریافت مدارک و استفاده از مدارک و تحویل آن باید محاسبه و در نظر گرفته شود. آگاهی از مدت زمان امانت بین کتابخانه‌ای برای استفاده کنندگان و بخش مربوطه در تنظیم درخواست‌ها، اولویت دادن به آنها و انجام مراحل مختلف کار بسیار مفید است. بازگشت مدارک در یک زمان معین موجب کنترل بیشتر مجموعه خواهد بود (اسحاق زاده، 1374، 16).
امانت بین کتابخانه‌ای یا همان ائتلاف کتابخانه‌ای که در سطح محلی، ملی و بین المللی سازمان می‌یابند، همان‌هایی هستند که زمانی از شبکه‌های اشتراک منابع صحبت به عمل می‌آوریم، به ذهن خطور می‌کنند. اهمیت و تأثیر ائتلاف‌های کتابخانه‌ای به منظور خدمات فهرست نویسی مشترک، امانت بین کتابخانه‌ای، تحویل مدرک و اجازه‌های مشترک الکترونیک
در حال افزایش است. با این وجود، جوامع کتابخانه‌ای نیز به راه‌های مختلفی به صورت رسمی یا غیر رسمی با یکدیگر همکاری می‌کنند که این همکاری‌ها یا فراتر از ائتلاف‌های کتابخانه‌ای است یا اساس آن را تشکیل می‌دهد. همانطور که خدمات جدید به پیشنهادات فروشندگان نظام‌های یکپارچه کتابخانه افزون می‌شوند، ائتلاف‌های کتابخانه‌ای موجود نیز در طیف وسیع‌تری از خدمات کتابخانه‌ای با یکدیگر سهیم می‌شوند. بدیهی است در مورد خدماتی چون تحویل مدرک مستقیم به کاربر و مرجع مجازی، چنانچه گروه گسترده‌تری از کتابخانه‌ها با یکدیگر همکاری کنند، از مزایای بیشتری برخوردار خواهند شد. اشتراک خدمات در میان کتابخانه‌ها سطحی از خدمات را میسر می‌سازد که از طریق یک کتابخانه به تنهایی میسر نخواهد شد (وبستر، 1385، 148)30.
احتمال می‌رود کتابخانه‌های دانشگاهی در اولین قدم، طرح امانت بین کتابخانه‌ای را صورت دهند. اولین مبنا ماهیت یکسان است که باعث می‌شود در دانشگاه‌ها همکاری صورت پذیرد. سخت‌ترین نوع همکاری بین سازمان‌هایی است که ماهیتاً با هم متفاوت باشند. و اینکه از راه‌هایی استفاده کنیم تا بحث نظام ملی اطلاعاتی برای پیوند زدن بین کتابخانه‌ها

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید