تعاریف خلاقیت و نوآوری

صاحبنظران، تعریف های متعددی از خلاقیت و نوآوری به عمل آورده اند. در اینجا برخی از تعاریف مهم را ذکر می‌کنیم.

رضائیان(1374): “خلاقیت به کار گیری تواناییهای ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید است. “نوآوری بکارگیری اندیشه های جدید ناشی از خلاقیت است که می‌تواند به صورت یک محصول جدید، خدمت جدید یا راه حل جدید انجام کارها باشد”.

البرشت[1](1987)، خلاقیت و نوآوری و وجه تمایز آنان را به این صورت مطرح کرده است که خلاقیت یک فعالیت ذهنی و عقلانی برای بوجود آوردن اندیشه جدید و بدیع است. نوآوری تبدیل خلاقیت اندیشه نو به عمل ویا نتیجه (سود) است. شاید به جرات بتوان گفت که جامع ترین تعریف خلاقیت توسط گیلفورد، دانشمند آمریکایی، عرضه شده است. او خلاقیت را با تفکر واگرا (دست یافتن به رهیافتهای جدید برای مسایل) در مقابل تفکر همگرا (دست یافتن به پاسخ) مترادف دانسته است (غلام پور، 1378).

“راجرز[2]” خلاقیت را “اظهار وجود و استقلال طلبی و حفظ شخصیت انسان می‌داند”. پاپالیا[3] نیز خلاقیت را توانایی دیدن چیزها با یک نظر نو و غیر معمولی و دیدن مشکلاتی می‌داند که هیچ کس دیگر، وجود آنها را تشخیص نمی دهد و سپس ارائه رهیافت های جدید، غیر معمولی و اثربخش را ذکر می‌کند (حق شناس، 1378).

 

2-3-3- فرایند خلاقیت

به طور کلی خلاقیت فرآیندی است که دارای پنج مرحله به شرح زیر است (حقیقی، 1382).

1– مرحله آمادگی[4]: آمادگی شامل توجه دقیق و متمرکز بر روی مسأله تحت بررسی و شاخص‌های مختلف آن به منظور حل مسأله است.

2- مرحله نهفتگی[5] (خواب بر روی مسأله)[6]: عبارت است از زمان تفکر و واکنش به طور کلی یک دوره‌ای است که توجه ضمیر خودآگاه از تمرکز بر روی مسأله مورد نظر دور می‌شود.

3- مرحله اصرار و پافشاری[7]: در این مرحله جهت دستیابی به خلاقیت، تلاش بیشتر می‌شود، اطلاعات جدید افزوده می‌گردد و نیاز به جسارت و پشتکار بیشتر و افزونتر است.

4– مرحله بینش و بصیرت[8] : بینش و بصیرت حاصل تلاشهای بی وقفه در جهت یافتن راه حل منحصر به فرد برای مسأله است و به عنوان نقطه واقعی حل مسأله، نتیجه مرحله آمادگی و نهفتگی می‌باشد.

5- مرحله وارسی و تحقیق[9]: این مرحله یک مرحله حیاتی است زیرا بینش و ایده جدید برای اطمینان از اینکه معتبر و مناسب است مورد آزمون قرار می‌گیرد.

 

2-3-4- موانع خلاقیت افراد

«ترز ام بیلا» عواملی که به عنوان موانع خلاقیت افراد هستند را به شرح زیر ذکر کرده است. (حقیقی،1382)

ارزیابی افراد بر مبنای انتظارات: افراد خلاق به خاطر ترس از ارزیابی عملکرد خود به راحتی نمی‌توانند فعالیت کنند.

نظارت و مراقبت: افراد اگر احساس کنند که در هنگام فعالیت، مراقب آنها هستند، کمتر خلاق خواهند بود.

پاداش: افراد خلاق بیشتر بدنبال رضایت درونی هستند تا پاداش‌های معمولی و مادی.

رقابت: افرادی که در کارشان با دیگران در حال رقابت ناسالم هستند خلاقیت کمتری خواهند داشت.

انتخاب محدود: افرادی که در انتخاب چگونگی انجام کار محدود هستند کمتر خلاق می‌باشند.

گرایش به پاداشهای بیرونی: افرادی که به جای اهمیت دادن به محرک‌های درونی به محرکهای بیرونی همانند: پست و مقام، ارتقاء، پول و… فکر می‌کنند خلاقیت کمتری خواهند داشت.

[1]-Alberesht

[2]-Rogers

[3]-Papalia

[4]-Preparation

[5]-Incubation

[6]-Sleeping over problem

[7]-Persistence

[8]-Insight

[9]-Verification

[10]-Amabil, T.M.

Written by