خودکارآمدی از طریق تأثیر بر انواع فعالیتها و محیطهایی که افراد انتخاب میکنند، میتواند زندگی آنها را شکل دهد. افراد از طریق انتخاب هایی که انجام میدهند، قابلیتها، علائق و ارتباطات اجتماعی را که تعیین کننده ی جریان زندگی آنهاست، پرورش میدهند. هر عاملی که بر رفتار انتخابی تأثیر می گذارد، ؛ می تواند عمیقاً در جهت رشد فردی نقش داشته باشد.
به عبارتی افراد همواره با محیط در ارتباط هستند لذا باورهای کارآمدی شخص می تواند از طریق تاثیر بر محیط و انتخاب فعالیتهای گوناگون زندگی او را شکل دهد. به این ترتیب خودکارآمدی ادراک شده می تواند بین محیط، هدف و پیامدهای انگیزشی ارتباط ایجاد کند.
(سلیمانی، هویدا ،1392).

2-2-6. خودکارآمدی و عملکرد تحصیلی
خودکارآمدی تحصیلی به معنای ادراک فرد از توانمندی خود در یادگیری، حل مسایل تحصیلی و دستیابی به موفقیت های تحصیلی است (شکری، طولابی، غنایی، تقوایی نیا، کاکابرایی، فولادوند، 1390) خودکار آمدی تحصیلی نوعی از خودکارآمدی است که در برگیرنده توانایی افراد برای رسیدن به موفقیت در حیطه خاص و پیگیری آموزشی است و اشاره به توانایی و باور فراگیر نسبت به خود، جهت انجام موفقیت آمیز تکالیف درسی دارد (لواسانی، آذرنییاد، مهمان پذیر ، رضائیان، 1392) خودکارآمدی به عنوان ساختار کلیدی برای بهبود یادگیری و پیشرفت تحصیلی می باشد. (نوحی و همکاران، 1392) باورهای خودکارآمدی تحصیلی بیانگر اطمینان فرد به توانایی خود در انجام موفقیت آمیز تکالیف تحصیلی، در یک طراز مشخص می باشد (شکری وهمکاران ، 1390)
خودکارآمدی تحصیلی در ارتباط با احساس توانایی فرد در اداره ی فعالیتهای یادگیری، احاطه بر موضوعات درسی و برآورده کردن انتظارات تحصیلی است (موریس31، 2001) بندورا معتقد است که باورها و قضاوتهای افراد از توانایی هایشان در انجام تکالیف مربوط به موقعیتهای تحصیلی را خودکارآمدی تحصیلی گویند (داوری ، لواسانی ، اژه ای،1391)
بندورا ابراز داشته است که خودکارآمدی زمانی که به تکلیف معین اختصاص داشته باشد، یعنی شامل قضاوتهای فرد در مورد توانایی خود در مورد یک تکلیف معین باشد پیش بین بهتر و دقیق تری برای پیشرفت تحصیلی است.
خودکارآمدی تحصیلی به طور خاص به معنی اطمینان در انجام وظایف تحصیلی مانند خواندن کتاب، پاسخ به سوالات در کلاس و آمادگی جهت آزمون است. سطوح بالای خودکارآمدی تحصیلی منجر به میانگین نمرات بالاتر و پایداری برای تکمیل تکالیف می شود (جمالی، نوروزی، طهماسبی، 1392).
خودکارآمدی تحصیلی به قضاوت فرد راجع به توانایی اش برای سازمان و انجام تکالیف آموزشی طرح شده گفته می شود. دانشآموزانی که از خود انتظار بهتر و قضاوت مثبت دارند از عملکرد بهتری برخوردارند و برعکس افرادی که انتظار عملکرد پایین و قضاوت منفی از خود دارند عملکرد آنها ضعیف است دانشآموزان با خودکارآمدی تحصیلی بالا در مقایسه با دانشآموزان دارای خودکارآمدی تحصیلی پایین تر اطمینان بیشتری دارند که بتوانند تکالیف آموزشی را انجام دهند. از سوی دیگر، کارآمدی تحصیلی، به افراد در موقعیتهای استرس زا کمک می کند افراد با خودکارآمدی تحصیلی بالاتر مشکلات سازگاری و اضطراب کمتری دارند و قادر به مواجهه موثرتر با استرس زاهای تحصیلی هستند (بندورا 1997).
باورهای خودکارآمدی قوی در دانش آموزان به عنوان داوری و قضاوت آنان در مورد توانایی های خود جهت انجام تکالیف و یادگیری مواد آموزشی مورد نیاز جهت اکتساب نمرات خوب ارجاع داده می شود. این افراد ممکن است در موضوع خاصی باورهای قوی نسبت به خود داشته باشند و در مورد موضوع دیگر نداشته باشند. کلیه باورهای خودکارآمدی می توانند در موقعیتهای مختلف متنوع باشند. دانش آموزان با خودکارآمدی قوی در جهت تکالیف مدرسه سعی بیشتری نموده و مدت زمان طولانی تری را صرف آنان می نمایند تا بتوانند نمرات خوبی را کسب نمایند (اعرابیان، خداپناهی، حیدری، صدق پور، 1383).
این باورها موجب تاثیر گذاری بر شیوه ی تفکر، احساس، انگیزش یا رفتار فرد نیز میگردند. احساس قوی خودکارآمدی موجب بهبود دیدگاههای مثبت فردی و مشارکت بهتر فرد در انجام فعالیتها، تنظیم اهداف و تعهدکاری میگردد (استروبل، توماسجان، اسپورلی32،2011)
بندورا (1997) عنوان می کند که دانشآموزانی که احساس کارآمدیشان بالاست اهداف بالاتری برای خود تعیین می کنند، در هنگام جستجوی راه حل ها انعطاف پذیری راهبردی بیشتری نشان می دهند، به عملکردهای هوشی بالاتری دست یافته و در ارزیابی کیفیت عملکردهایشان از دانشآموزان با توانایی شناختی برابر دقیق ترند. خودکارآمدی بالا با انگیزش درونی بالا ، توانایی حفظ انگیزش و رفتارهای معطوف به پیشرفت، پایداری در هنگام رویارویی با مشکلات وحل بهتر مسائل همراه است. دانشآموزان با احساس کارآمدی بالا کمتر احتمال دارد که نیاز به کمک خود را در نتیجه کمبود توانایی تفسیر کنند و تمایل دارند که به دفعات بیشتری کمک بخواهند. همچنین وی بیان میکند که خودکارآمدی یکی از عوامل انگیزشی است که با استفاده از راهبردهای شناختی و فراشناختی در موقعیت های یادگیری مرتبط است (لواسانی و همکاران، 1392).
ظاهراً تجارب موفق یا ناموفق قبلی در زندگی فرد میتواند احساسی نسبتا پایدار ، وابسته به موقعیت، قابل تعمیم و قابل اندازه گیری را در زمینه ی خودکارآمدی پدید آورد که میتواند پیش بینی کننده ی خوبی برای عملکرد تحصیلی محسوب گردد. (صفاری، سنایی نسب، رشیدی
جهان ، پورتقی، پاکپور، 1393) تحقیقات زیادی حاکی از آن است که باورهای خودکارآمدی فرآیندهای خودتنظیمی را سخت تحت تاثیر قرار داده و بر کاربرد شناختی و فراشناختی موثر می باشد و از این راه موجب پیشرفت تحصیلی می گردد بنابراین خودکارآمدی را یک پیش بینی کننده قوی برای موفقیت تحصیلی دانسته اند (طیموری فرد ، فولادچنگ ، 1391)
اگر چه منابع اولیه خودکارآمدی متمرکز در خانه است، اما مدرسه نیز از روشهای مختلف می تواند بر خودکارآمدی دانشآموزان تاثیر گذارد. (ظهره وند، 1389) بندورا بر اساس پژوهشهای انجام شده دریافت که عوامل مختلفی چون رقابت های وسیع در مدرسه، ارزشیابیهای هنجار مرجع، توجه کمتر معلم به پیشرفت دانشآموزان و فشارهای روانی مرتبط با فعالیت مدرسه می توانند توجیه کننده کاهش خودکارآمدی دانشآموزان باشند (بندورا 1997)

2-3. انگیزه تحصیلی
انگیزش از جمله مفاهیم رایج در مسائل آموزشی است. که آن را کلید یادگیری دانشآموزان میدانند. روانشناسان و معلمان نیز انگیزش را یکی از مفاهیم کلیدی میدانند که برای توضیح سطوح مختلف عملکرد به کارمی رود. انگیزه به عنوان مجموعه عواملی تعریف شده است که انسان را به سوی فعالیت و هدف به حرکت وا می دارد ، آن را هدایت می کند و سبب تداوم آن می شود (هافمن33، 2006) لین و دولی34 (1996) انگیزه را به موتور یا فرمان اتومبیل تشبیه می کنند که شخص را برای رسیدن به هدف خاصی وادار به فعالیت می کند. لفرانسو در1997 انگیزه را علت و دلیل رفتار می داند دلیل اینکه چرا ما بعضی رفتارها را انجام می دهیم ولی بعضی دیگر را انجام نمی دهیم انگیزه های ما هستند (گیج و برلاینز (1376):ترجمه علی اکبرسیف)
لوین در1985 انگیزش را عالی ترین شاهراه یادگیری دانسته است. بدین معنی که هر چه انگیزه فرد برای آموختن و تحصیل بیشتر باشد، فعالیت و رنج و زحمت بیشتری برای رسیدن به هدف نهایی متحمل خواهد شد. اگر یادگیرنده دارای انگیزه پیشرفت تحصیلی بالایی باشد، برای یادگیری، مهارت های لازم و راهکارهای مناسب را می یابد. به تکالیف درس به خوبی توجه می کند، تکالیف درسی را جدی می گیرد و علاوه بر آن سعی می کند اطلاعاتی بیش از آنچه در کلاس درس به او می آموزند، یاد بگیرد (ظهیری ناو ، رجبی،1388) . بدیهی است موفقیت در یادگیری سبب احساس توانمندی بیشتر و افزایش علاقه به موضوع یادگیری می شود. کاملاً آشکار است دانشآموزانی که انگیزه کافی نداشته باشند تلاش زیادی برای موفقیت نخواهند کرد.
انگیزه با ایجاد فرصتهایی برای خود- رهبری و بازخورد مثبت تقویت می شود ولی با تنبیه، تحمیل و تعیین اهداف، تعیین ضرب الاجل، کاهش می بابد (رضاخانی، 1386)
انگیزه به عنوان یک وسیله برای آمادگی ذهنی یا رفتارهای ورودی پیش نیاز یادگیری بحساب می آید و یادگیری نیز خود میتواند علتی بر پیدایش انگیزه یا افت آن شود، یادگیری های عمیق و موفق باعث ایجاد انگیزه بیشتر دانشآموز برای مطالعه و پژوهش می شود و عملکرد تحصیلی بالایی در پی خواهد داشت (پیری، قبادی، 1392).

2-3-1. تعریف انگیزه تحصیلی
عوامل زیادی بر عملکرد دانشآموزان درمدارس مؤثر است اما یکی از مؤثرترین آنها انگیزه تحصیلی می باشد. این مفهوم تفاوت میزان تلاش برای انجام تکالیف درسی را بازگو میکند (رشید، ذاکری ، سلحشوری ، کرد نوقابی، 1391). سازه انگیزش تحصیلی35 در محیط های آموزشی به رفتارهایی که برای یادگیری و پیشرفت در تحصیل مربوط است، اطلاق میشود (پینتریچ 2004 و دسی ورایان 2002). انگیزه تحصیلی را تمایل یادگیرنده به مشغول و درگیر شدن در فعالیت یادگیری و تلاش مستمر درانجام دادن و به پایان رساندن آن فعالیت می دانند (طالبی، 1391) .
انگیزه تحصیلی شامل هدفی با ارزش بالا برای دانشآموزان می باشد و به اندازه ای درونی شده است که در درون آنها شوق و هیجان و کشش ایجاد میکند تا با انجام رفتارهای خاص، به اهداف نزدیک شوند (روحانی ، تاری، 1390).
به طور کلی انگیزه تحصیلی به عنوان یکی از انگیزه های پیشرفت، نیرویی درونی است که یادگیرنده را به ارزیابی همه جانبه عملکرد خود با توجه به عالی ترین معیارها، تلاش برای موفقیت در عملکرد و برخورداری از لذتی که با موفقیت در عملکرد همراه است، سوق می دهد (سیف، 1381) انگیزهی تحصیلی یکی از ملزومات یادگیری به حساب می آید و چیزی است که به رفتار شدت و جهت می بخشد و در حفظ و تداوم آن به یادگیرنده کمک میکند. در واقع انگیزه آن چیزی است که به یادگیرنده انرژی می دهد و فعالیت های او را هدایت می کند ( ساعتچی، 1382)
در کاربرد های آموزشی انگیزش به تعبیرهای مختلفی از قبیل انگیزش دانشآموز، انگیزش یادگیری و انگیزش تحصیلی بر می خوریم که با وجود نزدیکی این مفاهیم به یکدیگر، برخی کوشیده اند آنها را از هم متمایز کنند. و منبع آن را گاهی درونی و گاهی بیرونی میدانند.
انگیزش دانشآموز به طور طبیعی باید با علاقه او به مشارکت در فرآیند یادگیری سرو کار داشته باشد ولی به دلایل و اهداف زمینه ساز این درگیری یا عدم درگیرشدن با فعالیت آموزشی هم توجه دارد. هرچند ممکن است دانشآموزان بطور یکسان، برای انجام یک تکلیف برانگیخته باشند، اما منبع انگیزش می تواند متفاوت باشد. دانشآموزی که از درون برانگیخته شده و فعالیتی را قبول می کند برای خود آن فعالیت و یا برای لذت بردن ناشی از آن، یادگیری ناشی از آن و یا احساس کمال گرایی حاصل از آن. دانشآموزی که از بیرون برانگیخته شده، برای این کارمیکند که پاداشی کسب کند یا از تنبیهات خارج از خود فعالیت دوری گزیند،
مانند کسب نمره، برچسب ها و تایید معلم .
زمانی که فعالیتها به چالش متوسطی نیاز دارند و فرد احساس میکند که از عهده آن بر میآید و از انجام آن لذت می برد انگیزه درونی بروز میکند. به عبارتی وقتی صرف انجام یک فعالیت به دور از نتایج آن مدنظر باشد، انگیزه درونی و زمانی که فرد فعالیتی را برای دریافت پاداش، بازخورد مثبت و اجتناب از تنبیه انجام می دهد انگیزه بیرونی مطرح است. انگیزه درونی از عوامل کلیدی انگیزه تحصیلی بشمار می رود. افراد دارای انگیزش درونی خود را با کفایت ، شایسته و دارای مهارت خود کنترلی تلقی میکنند، بیشتر در پی کسب اطلاعات هستند. یافته های بسیاری از پژوهشها حاکی از آن است که در فرآیند یادگیری انگیزه درونی بیش از انگیزه بیرونی اهمیت دارد و پیشرفت تحصیلی یادگیرنده به انگیزش درونی وی مربوط می شود (رضاخانی، 1386).
انگیزش تحصیلی یک مفهوم پیچیده است و به علل و عوامل گوناگون وابسته است. محققان زیادی انگیزش تحصیلی را تنها عامل دارای اثر مستقیم در موفقیت تحصیلی

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید