پایان نامه درمورد کتابداران، اشتراک منابع، خدمات مرجع

دانلود پایان نامه

آغاز شد تا تولید کنندگان نرم افزار و جامعه کتابشناختی را نسبت به پذیرش و منظور کردن پروتکل در زمره نظام‌های امانت بین کتابخانه‌ای تشویق نمایند.
پروتکل امانت بین کتابخانه‌ای چهار جنبه از ارتباطات امانت بین کتابخانه‌ای را به طور رسمی استاندارد می‌کند:
1- تعداد و نوع پیام‌هایی که در هر داد و گرفت امانت بین کتابخانه‌ای مبادله می‌شود؛
2- عناصر و اجزاء داده‌هایی که در این پیام‌ها وجود دارند؛
3- توالی صحیح برای ارتباط پیام‌های پروتکل؛
4- ترکیب انتقال داده‌ها (سوین وتالیم، 1371،73)35.
بنابراین با پروتکل امانت بین کتابخانه‌ای مبادله منابع و اطلاعات به شکل رسمی و منظم صورت می‌گیرد استانداردهایی که در این رابطه تهیه و تدوین شده به طور همزمان در بین کتابخانه‌ها اجرا می‌شود.
2-11. تأثیر نظام‌های رایانه‌ای بر خدمات امانت بین کتابخانه‌ای
از آنجا که پایگاه‌های رایانه‌ای، اطلاعات کتابشناختی را با سرعت بیشتری در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهند، نظام امانت بین کتابخانه‌ای نیز با استفاده از فناوری نوین از دقت و سرعت بیش‌تری برخوردار خواهد شد. ارائه موفق خدمات امانت بین کتابخانه‌ای بستگی به چهار مورد زیر دارد:
1- شناخت نیاز مراجعه کننده؛ در این مرحله با استفاده از منابع مختلف مثل نمایه‌ها و فهرستگان‌ها، مشخصات کتابشناختی منبع مورد نیاز تعیین می‌شود. استفاده از فهرستگان درون خطی، صحت انجام این امر را تضمین، و جستجوی اطلاعات را آسان می‌کند.
2- تعیین محل مورد نیاز؛ تا قبل از استفاده از فهرست‌های رایانه‌ای، تعیین محل منابع با دقت زیاد صورت نمی‌گرفت. براساس تحقیقی که “تامسن” (1967) انجام داد، 40% فرم‌های امانت بین کتابخانه‌ای که اطلاعات لازم برای تعیین محل نداشته‌اند، به همین دلیل به مرکز ارسال شده‌اند که فاقد منبع مورد نظر بوده‌اند. در حاضر با استفاده از فهرست‌های رایانه‌ای این اشکال رفع گردیده است.
3- ارسال تقاضا؛ در برخی از کتابخانه‌ها ارسال تقاضای امانت بین کتابخانه‌ای از طریق پست انجام انجام می‌گردد، که این کار باعث اختلال در سیستم و صرف وقت طولانی می‌شود. استفاده از فاکس و پست الکترونیکی باعث صحت، سرعت و دقت بیش‌تری خواهد شد.
4- حصول اطمینان از وجود منبع؛ در حال حاضر حصول اطمینان از وجود منبع، زمانی میسر می‌گردد که این مقصد بعد از دریافت تقاضا، پاسخ را به کتابخانه مبدأ ارسال نماید و این کار زمان زیادی می‌برد. نظام‌های رایانه‌ای امانت کتاب این زمان را تا حدود زیادی کاهش می‌دهد. “نیتکی”36(1970)، اظهار می‌دارد که با استفاده از سیستم تعاونی رایانه‌ای در نظام امانت بین کتابخانه‌ای، گردش کار با سرعت بیشتری انجام می‌پذیرد و وضعیت کتاب‌هایی که به امانت رفته یا به امانت داده نمی‌شوند، سریعاً مشخص می‌گردد(فرزین و احمدی لاری، 1376، 6-5).
می‌توان گفت رایانه در کتابخانه‌ها باعث ایجاد تحولات بسیاری شده است. به طوری که در کتابخانه‌هایی که از رایانه استفاده نمی‌کنند با مشکلات بیشتری نسبت به کتابخانه‌های دیگر روبرو می‌شوند. از جمله ثبت کتاب‌ها و منابع که به صورت دستی و در دفتر ثبت کتاب نوشته می‌شود و مستلزم صرف وقت است. بازیابی اطلاعات با استفاده از برگه‌دان صورت می‌گیرد و ممکن است در بعضی مواقع امکان تهیه برگه‌های فهرست‌نویسی برای کتاب‌ها وجود نداشته باشد که در این گونه موارد باید تک تک قفسه‌های کتابخانه مورد جستجو قرار گیرد تا منبع مورد نظر مراجعه کننده یافت شود. و مورد دیگری که وجود دارد این است که در موقع امانت کتاب‌ها چون رایانه‌ای وجود ندارد تا اطلاعات مربوط به امانت کتاب ثبت شود، بنابراین در انتهای هر کتاب‌ پاکت مخصوص برگه امانت تعبیه می‌شود تا اطلاعات مربوط به کتاب و فرد امانت گیرنده در آن محل نوشته شود. که باز هم مستلزم صرف زمان و هزینه می‌باشد. در اینجا نکته‌ای که در مورد امانت بین کتابخانه‌ای وجود دارد این است که در نظام امانت بین کتابخانه‌ای به صورت رایانه‌ای می‌شود مشکلات مربوط به این دسته از کتابخانه‌ها را مرتفع نمود تا آنان نیز بتوانند در اثر امانت بین کتابخانه‌ای به مراجعان خود خدمات با مشکلات کمتری را ارائه نمایند.
2-12. امانت بین کتابخانه‌ای در ایران
طرح امانت بین کتابخانه‌ای در ایران برای نخستین بار در بیستم آذر ماه 1348 در جلسه‌ای با حضور جمعی از نمایندگان کتابخانه‌های کشور در قالب آیین نامه‌ای پیشنهاد شد و اجرای آن در همان سال توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران آغاز گردید. در این جلسه مقرر شد که این طرح به مدت یک سال به‌طور آزمایشی بین تعداد محدودی از کتابخانه‌ها به اجرا درآید. گسترش این طرح، در جلسه فوق پیش‌بینی شده بود و در طی یک سال دوره آزمایشی نیز مواردی پیش آمد که مشارکت کتابخانه‌های شرکت‌کننده در طرح، پاسخ‌گوی نیازها نبود و می‌بایست از کمک سایر کتابخانه‌ها نیز استفاده می‌شد. طبق آیین نامه، این طرح که توسط مرکز اسناد و مدارک علمی ایران تنظیم شده بود، این مرکز به عنوان مرکز رابط بین کتابخانه‌ها عمل می‌کرد (امین پور، 1387، 28).
طرح امانت بین کتابخانهای با عنوان “طرح امین” از نیمه دوم سال 1379 به اجرا درآمد. با عضویت در این طرح، کتابخانهها میتوانند منابع موجود در دیگر کتابخانهها را به امانت گیرند و یا از آنها تصویر تهیه کرده و در ازای خدماتی که از دیگر کت
ابخانهها دریافت میدارند، هزینه پرداخت کنند. بدین شکل، علاوه بر اینکه کتابخانه درخواستکننده موفق به تأمین نیاز اطلاعاتی خود میشود، بخشی از انگیزههای لازم برای همکاری کتابخانه ارائه کننده خدمات نیز فراهم میآید. به منظور بالا بردن اطمینان از جایگزینی مدارک گم شده و خسارت دیده، کتابخانهها وجهضمانتی را به صورت سپرده نزد مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران میسپارند. بر اساس این آییننامه کلیه کتابخانههای دانشگاهها و مراکز آموزش عالی و پژوهشی سراسر کشور میتوانند در این طرح شرکت کنند و در این صورت موظفند بر اساس مقررات و ضوابطی که توسط این مرکز تعیین میشود، عمل کنند. در این آییننامه، از دو نوع کتابخانه رابط و وابسته، یک مرکز هماهنگ‌کننده و هم‌چنین بهامهر نام برده شده ست.
کتابخانه رابط: کتابخانهای است که وظیفه درخواست و تهیه اصل یا تصویر مدارک را از دیگر کتابخانه‌های رابط برای کتابخانههای وابسته از سوی دیگر کتابخانههای رابط را عهدهدار است.
کتابخانه وابسته: کتابخانهای است که از طریق کتابخانه رابط خود به درخواستهای متقاضیان خود و درخواستهای رسیده از سایر کتابخانهها پاسخ میدهد.
بهامهر: برگی است بهادار برای پرداخت هزینه خدمات امانت بین کتابخانهها که توسط مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران منتشر میشود. و تنها کتابخانههای رابط عضو طرح میتوانند در چارچوب مقررات طرح از آن خریداری کرده و یا به آن بفروشند(همان، 30).
2-13. امانت بین کتابخانه‌ای در سایر کشورها
2-13-1. ایالات متحد? آمریکا
نظام امانت بین کتابخانه‌ای به شیوه‌ی جدید، با پیشرفت حرفه‌ی کتابداری در آمریکا در اواخر قرن نوزدهم شکل عملی به خود گرفت. در سال 1876، ساموئل گرین در برنامه‌ای به سردبیر مجله‌ی کتابداری، پیشنهادی مبنی بر اتکای کتابخانه‌ها به یکدیگر در برآوردن نیاز مراجعان ارائه داد که بر اساس آن کتاب‌های یک کتابخانه برای مدت کوتاهی می‌تواند به مراجعان کتابخانه‌ی دیگر امانت داده شود. دهه‌ی 1890، شاهد آغاز برنامه‌های عمد? همکاری بین کتابخانه‌ها در سطح آمریکا بود. در سال 1898 انجمن کتابداری آمریکا شروع به انتشار کارت‌های تحلیلی به عنوان یک برنام? مشترک فهرست‌نویسی و نمایه‌سازی نمود. در سال 1899، طرح ایجاد یک کتابخانه‌ی امانت دهنده به سایر کتابخانه‌ها مطرح و کتابخانه‌ی کنگره با یک کتابخانه مستقل برای این منظور پیشنهاد گردید. در سال 1913، انجمن کتابداران آمریکا همایشی در زمینه خدمات امانت بین کتابخانه‌ای برگزار کرد که منجر به تصویب قانون امانت بین کتابخانه‌ای در سال 1916 گردید. در حال حاضر، کتابخانه‌های ایالات متحده طیفی غنی و متنوع از خدمات و مجموعه‌ها را عرضه می‌کنند. هر چند این کتابخانه‌ها اغلب به لحاظ حوزه‌ی عمل با یکدیگر تفاوت دارند، لیکن همه‌ی آنها از نظر مهم شمردن دسترسی مراجعان خود به منابع مورد نیاز و هزینه‌های مربوط به آن اتفاق نظر دارند. این کتابخانه‌ها دارای سابقه عمیق در اشتراک منابع هستند که اغلب در قالب هم‌سرمایگان کتابخانه‌ای مطرح می‌شود. در بیشتر موارد، عوامل جغرافیایی در شکل گیری کنسرسیوم‌ یا همان هم‌سرمایگی نقش مهمی دارد. در برخی از کنسرسیوم‌ها، ارائه خدمات امانت به دیگر کتابخانه‌های عضو کاملاً محدود شده و تنها اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی را در بر می‌گرفت و حتی در پاره‌ای از موارد، امانت گرفتن مواد از این هم محدودتر می‌شد(همان، 33).
2-13-1-1. کد امانت برای ایالات متحده، توسط کمیته امانت بین کتابخانه‌ای
انجمن کتابخانه‌های آمریکا که در سال 1994 خدمات مرجع را تصویب نموده بود، مجدداً در سال 2001 توسط هیئت مدیران مورد تجدید نظر قرار داد. تصویب این کد یکی از اهداف کتابخانه‌های آمریکا بود که زمینه امانت بین کتابخانه‌ای را بوجود آورد. با این کد می‌خواهد بیان نماید که اشتراک گذاری مواد کتابخانه‌ای، یک عنصر جدایی ناپذیر در ارائه خدمات امانت بین کتابخانه‌ای است. و معتقد است چنین تبادلی به تشویق عمومی منجر می‌شود. در ارائه خدمات با کیفیت، کتابخانه‌ها وظیفه دارند برای بدست آوردن مواد و نیازهای اطلاعاتی کاربران، پاسخگو باشند. امانت بین کتابخانه‌ای به صورت الکترونیکی برای بدست آوردن مواد از تمام کتابخانه‌ها ضروری است. در این بین، اثر بخشی سامانه امانت بین کتابخانه‌ای ملی بستگی به مشارکت کتابخانه‌ها در انواع مختلف دارد. این کد جهت ایجاد اصولی است که درخواست مواد از کتابخانه را به صورت امانت آسان می‌نماید. در این کد “مواد” شامل کتاب، مواد سمعی و بصری و دیگر اقلام برگشت پذیر و هم‌چنین، کپی از مقالات مجلات می‌باشد. تعریفی که در این اثر از امانت بین کتابخانه‌ای شده است: امانت بین کتابخانه‌ای روند درخواست منابع از دیگر کتابخانه است که برای بدست آوردن مواد از کتابخانه‌ای که امکان دسترسی به منابع اطلاعاتی موجود نیست، را بتوان فراهم آورد. اصول و راهبردهای این روش، انجام معاملات امانت بین کتابخانه‌ای با کتابخانه‌های خارج از ایالات متحده است که توسط فدراسیون بین المللی انجمن‌های کتابداری و مؤسسات بین المللی اداره می‌شود. که این اصول عبارتند از:
– سیاست قرض گرفتن در کتابخانه جهت حفظ و در دسترس قرار دادن منابع برای کاربران است؛
– مسئولیت کتابخانه در اطمینان دادن به کاربر از محرمانه بودن درخواستش است؛
– به طور مستقیم کتابخانه‌ها به عرضه آی. ال. ال
برخی از کتابخانه‌ها در اجازه درخواست به کاربران برای شروع درخواست‌ها از کتابخانه توسط آنان آغاز می‌شود؛
– مواد درخواست شده به طور کامل و با دقت بوسیله کتاب‌شناختی دنبال می‌شود؛
– درخواست کتابخانه‌ها باید با سیاست‌های بالقوه کتابخانه‌ها تأمین شوند؛
– درخواست امانت بین کتابخانه‌ای به صورت الکترونیکی منتقل می‌شود؛
– درخواست خدمات کپی، از کتابخانه باید مطابق با قانون حق مؤلف ایالات متحده (با عنوان 17 کد ایالات متحده) و رهنمودهای آن همراه باشد (انجمن کتابداران آمریکا، 2001، 9)37.
2-13-1-2. پروژ? امانت بین کتابخانه‌ها و تحویل مدرک در آمریکای شمالی
امانت بین کتابخانه‌ها بوسیله انجمن کتابخانه‌های تحقیقاتی حمایت می‌شوند، و در جستجوی راه‌هایی برای افزایش کیفیت و سرعت امانت بین کتابخانه‌ها هستند. کتابخانه‌های تحقیقاتی مسئولیت نگهداری و تأمین مجموعه “هسته” که نیازهای فوری را با تأکید ویژه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی پاسخ می‌دهند را بر عهده دارند و در همین زمان سایر کتابخانه‌ها مسئولیت گسترش مجموعه‌های “پیرامون” در محیط‌های انتخاب شده را عهده‌دار می‌باشند. این

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید