کشورهای اسلامی

دانلود پایان نامه

در انبوه روایات به این مسأله اشاره شده که شهوات و هواهای نفسانی با تکامل و هدف خلقت انسان ناسازگار و در ستیز با حقیقت است و بزرگترین آسیبش این است که انسان را از جاده ی خدا دور می اندازد.
پس در مقابل امیال وهواهای نفسانی -یکی از دو عامل خطر ساز و ترس آورترین سبب های ضلالت- که رشته ی ارتباط انسان با خدا را می گسلد، باید سرسختانه ایستادگی نمود، و همچنین در قرآن تصریح شده است که اگر حق از هوس ها پیروی کند، آسمان ها و زمین و همه ی کسانی که در آن ها هستند تباه خواهند شد.
به طور مثال خوردن مال حرام و غیره راه نافرمانی را هموار می سازد،لذا امیرالمؤمنین علیه السلام تمرین ایستادگی دربرابر امیال را در دستور کار خود قرار می دهند، « تا آدمی بتواند در کارزارهای بیرونی راست و درست بایستد و تن به کجی و ناراستی نسپارد.»
نحوه ی مقاومت در برابر امیال، درسه روش دگرگونی رفتارهای ناپسند، تعصب در صفات نیکو ونیز غفلت زدایی با مداومت براعمال صالح در دستور کار امیرالمؤنین علیه السلام می باشد:
4-2-3-1-1. دگرگونی عادات و خوی های ناپسند
از عدالت است که انسان به تغییر عادات که سخت ترین سیاست ها است بپردازد و نفس خویش را تربیت کند؛ چرا که عادت، دشمنی است که می تواند بر انسان فرمانروایی کند. پس برای رسیدن به شریف ترین مقامات و جایگاه ها، باید بر عادات پیروز شد.
آنچه که هنجارآفرینان و مبلغان باید مد نظر قرار دهند، این است که عادت های بدی که به عنوان هنجار و مورد پذیرش همگان درآمده، شناسایی کنند و در از بین بردن آن ها، مقابله به مثل کنند یا از راه عادت سازی و عادت شکنی وارد گردند. برای مقابله یا بی اثر یا کم اثر شدن عادات،لازم است که از راه تفکر، تکرار و تلقین و قصد و اراده و تقلید (مکانیزم های شکل گیری عادات )، بر عادات منفی _ امیال نفسانی_غالب شد و دگرگونی ایجاد کرد.
به طور خلاصه امام علی علیه السلام روش مبارزه جدی با هوای نفس وعادت شکنی را در دو جمله ذکر می نمایند:
١- به خود بیش از اندازه آزادی ندهید، که شما را به ستمگری می کشاند،
٢- و با نفس سازشکاری و سستی روا مدارید، که ناگهان در درون گناه سقوط می کنید.
در این صورت می توان با تحمیل مناسب، بر نفس پیروز شد و در کسب حسنات به عنوان اصلی در دین بهره ای مفید از عادت برد.
4-2-3-1-2. تعصب در صفات شایسته
تعصبی که باعث گسترش باطل و تضییع حقوق فرد و یا افراد گردد، نامطلوب و مذموم است. اما اگر تعصب در مبارزه با امیال نفسانی باشد؛ به طوری که موجب دفاع از هنجارهای مفید مانند دین و موارد معقول گردد پسندیده، بلکه واجب نیز هست. لذا مولا علی علیه السلام موارد تعصب را برمی شمرد: « اگر در تعصب ورزیدن ناچارید، برای اخلاق پسندیده، افعال نیکو، وکارهای خوب تعصب داشته باشید.»
حضرت علی علیه السلام به تحریکرفتارهای پسندیده می پردازند و در ادامه خطبه 192، نمونه هایی از رفتارها که باید نسبت به آن ها تعصب ورزید را اشاره می کنند. که همه ی این ها، از نشانه های اهل ایمان وکسانی که قاطعانه در مقابل امیال خویش، حب وبغض ها، خود محوری ها و… ایستادگی کرده اند، است. لذا این تعصب ورزیدن های نیکو در مقابل تعصب های بی جای دور از از ایمان قرار گرفته است.
4-2-3-1-3. مداومت به عمل صالح
تداوم کار و عمل ارزشمند است زیرا «کار اندکی که ادامه یابد، از کار بسیاری که از آن به ستوه آیی امیدوار کننده تر است.» از جهتی که یکی از ویژگی های عمومی انسان ها، “فراموشی وغفلت” است که باعث ضعف و شکستن عزم می گردد، پس باید به او تذکر داد تا مبادا به سبب فراموشی، به کردار ناپسند روی آورد و به هلاکت برسد.
از جمله خصایص پرهیزگار نیز چنین است، یعنی آن چه را از ناحیه الهی به او تذکر داده شده را فراموش نمی کند و در خاطر دارد، لذا مدام در حال انجام عمل صالح است به گونه ای که با حاضر کردن آن دستورات در صفحه ی ذهن آن ها را حفظ می کند، گرچه برای او سهو رخ می دهد ولی نسیان به او دست نمی دهد، به طوری که دستورات الهی از حافظه او محو شود. گویی حافظه آن ها کتاب الهی است که دستورات الهی، در آن نقش بسته است و هر روز و هر شب به سراغ آنها می رود.انسان با ایمان از لحاظ فردی این چنین با مداومت و تذکر به خود، موجبات غفلت خویش را زدوده، بر خویش مراقب است و در مقابل امیال نفسانی با جدیت برخورد می کند، در نتیجه قلب متوجه یاد حق و دستورات حقه الهی شده، وموجب تقویت رفتارهای پسندیده می شود.
4-2-3-2. تأثیر گذاری در شرایط مختلف جامعه
در مبارزه علیه گناهان از لحاظ اجتماعی می توان گفت انسانِ مبتکر و خلاق باید در محیط اجتماعی خود تأثیر گذارد، این خصیصه از آن همه ی انسانهای صالح و ناصالح می باشد.که اگر افراد صالح سستی ورزند، بدون شک ناصالحان شرایط را آنچنان که می خواهند به نفع خویش تغییر می دهند.
باتوجه به اینکه انسان موجودی خلاق و مبتکر است، می تواند در محیط اجتماعی خود تأثیرگذارد.گرچه از شرایط محیطی و اجتماعی نیزتأثیر می پذیرد. البته « تأثیر پذیری انسان از شرایط به معنی اضطرار او در برابر آن نیست، بلکه این امکان در وی هست که در قبال فشار ایستادگی کند و رنگ نپذیرد و یا در حدی فراتر، بر شرایط اجتماعی تأثیر نیز بگذارد .»
بر این اساس و نیز با توجه به اختیاری که در انسان است، به او این امکان را می دهد که در مقابل شرایط ایستادگی کند. لذا بر صالحان لازم است با قاطعیت وصلابت، اثرات نامطلوب ناشی از محیط های آلوده را برطرف نمایند، تا ناصالحان از آنها سبقت نگیرند.گرچه این مقاومت ها با شدت و ضعف هایی همراه است.
رسولان الهی چنین رسالتی را بر عهده داشتند، هرگاه کسانی دست به طغیان می زدند، آنان برای مهار کردن طاغوتیان گسیل می شدند تا بر شرایط نامطلوب تأثیر بگذارند. « »
بنابراین روش امام در برخورد با ناهنجاری های اجتماعی، استفاده از روش های تأثیرگذار به گونه های مختلف می باشد، در این راستا امیرالمؤمنین علیه السلام سه ناحیه ی تأثیر گذار در جهت اصلاح جامعه را ، برمی شمرد که عبارتند از:
الف) رهبر : اجرای رفتار و هنجار و هم چنین عدم رعایت قوانین، به رهبر جامعه و میزان عمل او بستگی دارد، چرا که «حاکم اسلامی، پاسبان خدا (در جهت حفظ دین ) در زمین می باشد.»و مردم بیشتر از آنچه به پدران خود شبیه باشند به رهبران خود شبیه اند. امام علی علیه السلام در مورد تأثیر گذاری رهبر بر زیردستان می فرمایند : « همانا برترین روشنی چشم زمامداران، برقراری عدالت در شهرها و آشکار شدن محبت مردم نسبت به رهبر است.»
در واقع حمایت های رهبری و نوع حکومت داری او(بر مبنای عدالت یا ظلم)می تواند تأثیر گذار باشد. لذا اگر پیشوایان کشورهای اسلامی در این مسیر حرکت می نمودند یعنی خود و بستگان و اطرافیانشان پیش از دیگران به قوانین عمل می کردند، به یقین تأثیر و نفوذ سخنانشان در توده های مردم بسیار زیاد بود.
ب) ارتباطات اجتماعی : عموم انسانها بایستی در روابط اجتماعی خویش، تأثیرات صحیح و سالمی داشته باشند، در این معاشرت ها اگر انسان خود را میزان قرار دهد و با دیگران اعم از دوست و دشمن، موافق و مخالف آن چنان رفتار کند که انتظار دارد با خودش رفتار کنند، نه تنها صفات و رفتارهای نیک بر دیگران مؤثرواقع می شود، خود شخص بر صراط حق و عدل استوار می ماند،در این مسیر با تأثیرات مثبت می توان گناهان را نابود نمود.
ج)عوامل معنوی : عوامل معنوی هم چون دعا ودر خواست وتوبه می تواند بر قضا و قدر الهی تأثیر بگذارد. «بدان خدایی که گنج های آسمان و زمین در دست اوست به تو اجازه ی در خواست داد و اجابت آن را به عهده گرفت، به تو فرمان داده از او بخواهی تا عطا کند. درخواست رحمتی کنی تا ببخشاید … در کیفر تو شتاب نداشته، و در توبه و بازگشت، بر تو عیب نگرفته است.»

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.