کنترل اجتماعی

دانلود پایان نامه

امام علی علیه السلام رعایت این حد وحدود را با نظر افکندن در احوال گذشتگان وعبرت پذیری به فرزندشان مطرح می کنند. بدین گونه که باید ازپیروی محض پرهیز کرد و ازهر امری گزیده اش را انتخاب نمود، «همچون صراف سره را از ناسره جدا سازد آنچه را از گذشتگان خوب است گزینش کند و ناخالصی را دور افکند.» بدین وسیله لغزش اش اندک شده و از گناه حفظ گرد، تا از سرنوشت بد دیگران دور ماند.
5-1-5-2. مسئولیت خطیر الگوها
کسانی که به عنوان الگو و فرهنگ ساز در جامعه مطرح هستند باید نسبت به مسئولیت خود حساسیت وآگاهی لازم را داشته باشند زیرا « مردم به زمامداران خود شبیه ترند تا به پدران خود.» توجه آنان به نقش فرهنگی و اجتماعی خود، سبب می شود امور جامعه سامان یابد وهنجارها ی مفید شکل گیرد.
بر این اساس طبق فرموده ی امیرالمؤمنین علیه السلام «آن که خود را پیشوای مردم سازد، پیش از تعلیم دیگری باید به ادب کردن خویش بپردازد.»به عبارتی نه تنها، الگوها باید به فکر آموزش افراد جامعه باشند، بلکه باید خود را به آداب وهنجارهای الهی مجهز کنند تا تأثیری چندین برابر داشته باشد:
5-1-5-2-1. ساده زیستی الگوها زمینه ی عمل به هنجارها
ساده زیستی بدین معنا که اگر الگوها در زندگی، رسالت خود را به درستی انجام دهند فقر و نداری افراد جامعه سبب انحرافات وناهنجاری های اجتماعی نمی شود. به همین دلیل حضرت می فرمایند : « خدای متعادل بر پیشوایان حق واجب کرده که خود را با مردم ناتوان همسو و برابرکنند تا فقر ونداری، تنگدست را به هیجان نیاورد، وبه طغیان نکشاند.» از این رو امیرالمؤمنین، عثمان بن حنیف استاندار بصره را به خاطر حضور در مجلس اشرافی سرزنش نمودند و از طرفی به ذکر ویژگی های خویش به عنوان رهبر جامعه و الگوی ساده زیستی می پردازند.
با توجه به سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام لازم به ذکر است که تأثیر ساده زیستی الگوها از تأثیر قدرت بیشتر است چراکه :
انبیاء به عنوان الگوهای برجسته، اگر تنها دارای قدرت بودند، کسی یارای مخالفت با سلطنت وشوکت آنان را نداشت، و پذیرش دعوت آنان به جهت ترسی که بر مردم مستولی می شد، بود، لذا در این حال انگیزه ی عمل به وجود نمی آمد.نیات خالص نمی گشت و حسنات اجر کمی داشت. یعنی” انگیزه های دوگانه ی مادی و معنوی” همراه با نوعی شرک در زندگی مردم وارد می شد.
بنابراین می توان گفت رابطه ی متقابلی بین ساده زیستی و عمل به هنجارها وجود دارد. لذا امامعلیه السلام در مورد زندگی شخصی خود، سیره ی فقیرانه را پیشه می کنند و سخت پاسدار ساده زیستی هستند.
5-1-5-2-2. هماهنگی گفتار وکردار در الگوها
اساس اندیشه و عمل مسئولان، بهترین مشوّق برای الگو پذیران، در رعایت ارزش ها و هنجارها می باشد. از آن جا که الگوها واقعیت های جامعه را انعکاس می دهند؛ لذا هیچ چیز مانند تضاد بین گفتار و کردار نمی تواند هنجارها و ارزشهای جامعه را نابود سازد، وسبب بی اعتمادی گردد.
حضرت علی علیه السلام به عنوان الگوی کامل، خواهان این هستند که اندیشه ها وگفتارها، تجلی عملی پیدا کنند.لذا مردم را به چیزی دعوت ننمودند، مگر اینکه خود سخت بدان پایبند بودند.و هرگز از چیزی دور نساختند مگر اینکه خود بیش از همه، از آن پرهیز داشتند. در غیر این صورت نتیجه ی معکوس می دهدو مورد لعن و نفرین واقع می شوند: «نفرین برآنان که امر به معروف می کنند وخود ترک می نمایند، ونهی از منکر دارند وخود مرتکب آن می شوند.»ابن میثم دراین باره می گوید:« اگر چنین کنی ننگی بزرگ بر خویش نهاده ای.»
بنابراین کسانی کهبه عنوان الگودرجامعه قلمداد می شوند باید به این مطلب واقف باشند که، دوگانگی ظاهر و باطن سبب فریب مردم، وگرفتاری درصفت نفاق می گردد.
5-2. نظارت در ابعاد مختلف زندگی
گاهی انگیزه ها، به دلیل تربیت نادرست و یا ضعف ایمان، منجر به بی تفاوتی نسبت به امور می گردد، در این صورت نه اراده دیگر کارساز است و نه دیگر در مقابل حوادث روزگار توان ایستادگی وجود دارد.
بنابراین لازم است به عنوان عاملی بازدارنده از انحراف و عقب‏ماندگى وتنظیمبرنامه‏ها و بازیابى نقاط قوت وضعف، نظارتی صورت گیرد تا جامعه از مسیر خود خارج نگردد. چنانکه در صدر اسلام به دلیل بی تفاوتی و عدم توجه به فریضه ی امر به معروف ونهی از منکر، مسیر حکومت و زمامداری از مسیر واقعی خود منحرف گشت وجامعه ای شقاوتمند را به همراه آورد.
لذا در اسلام، نظارت در ابعاد فردی و اجتماعی مطرح است. نظارت فردی یا ارزیابی و حسابرسی خویشتن که تحت عنوان نظارت درونی و خود کنترلی ومحاسبه ی نفس مطرح شده است، و برای هر مسلمان ضروری است.
نظارت اجتماعی نیز برای اجرای دقیق قوانین، هنجارها و مقررات اجتماعی، برای دستیابی قسط و عدالت اجتماعی صورت می گیرد. در هر صورت می توان گفت نظارت در مقابل چهار مرجع، خداوند، خود شخص، حاکم مسلمین و عموم مردم وجود دارد.و کار دین، تنظیم این چهار مرجع اثرگذار است. و دین از طریق تقویت ارزش ها و هنجارهای مهم، به کنترل اجتماعی فرد کمک می کند.
5-2-1.بازرسی، نظارت و کنترل اجتماعی اثرگذار
کنترل ونظارتی اثر گذار است که واقعا هنجارهای دینی و حدود و موازین الهی به جریان افتد.امیرالمؤمنین علیه السلام در یک جمله، به این مطلب اشاره فرمودند: «خدایا تو می دانی که جنگ و درگیری ما، برای به دست آوردن قدرت و حکومت و دنیا و ثروت نبود، بلکه می خواستیم نشانه های حق و دین تو را به جایگاه خویش باز گردانیم و در سرزمین های تو، اصلاح را ظاهر کنیم تا بندگان ستمدیده ات در امن و امان زندگی کنند و قوانین و مقررات فراموش شده ی تو بار دیگر اجرا گردد.»
لذا اثرگذار بودن نظارت و کنترل، جدی ترین دغدغه ی فرهنگ سازان در جامعه باید باشد، تا بر این اساس معیارها و ارزش ها و هنجارها در جامعه پایدار گردد.
امام علی علیه السلام در این خصوص، دو گروه اجتماعی سپاهیان وخراج گزاران را به وسیله گروه سومی از قضات و کارگزاران دولت، استحکام و قوام می بخشد. وجود محاکم عدل سبب می شود تخلف نکنند، از طرف محاکم تحت تعقیب قرارگیرند، وگرفتار مجازات شوند.
در اسلام موضوع بازرسی و نظارت و کنترل در همه ی بخشهای جامعه از بالای نظام اسلامی تا پایین ترین رده به عنوان یک اصل ضروری و لازم مورد توجه قرار گرفته است تا بدین وسیله جامعه سامان یابد. در زیر به عواملی که سبب نظارت مؤثر می گردد، اشاره می شود:
5-2-1-1. مقبولیت نظام کنترل و نظارت
بدون شک جامعه ای می تواند انسان را از هر آلودگی برهاند که خود منزه باشد، اگر در جامعه ای، فسق و فجور به فعلیت رسیده باشد و تقوا در حد استعداد باقی مانده باشد و زهد که همان روی آوردن و رغبت به تقواست، در آن جامعه حاکم نباشد، نظارت مورد قبول واقع نمی شود واثر گذار بودن آن محال است.
برقراری کنترل مؤثر افراد جامعه، مستلزم آن است که اهداف و مقاصد حکومت شناخته شده باشد و حمایت جدی بین مسئولان و مردم نیز وجود داشته باشد. این فرهنگ با هماهنگی و ارتباط مناسب و منطقی میان مردم و حکومت، می تواند در جهت اثرگذاری هنجارها مفید واقع شود. چنانکه حکومت مقبول در نظر امام علی علیه السلام، وسیله ی کسب سعادت است، که می تواند با نظارت دقیق در جامعه حقی را زنده و باطلی را بمیراند.
5-2-1-2. رعایت حداعتدال و میانه روی در نظارت

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.