روابط شهر و روستا، روش نمونهگیری

دانلود پایان نامه

مشکلاتی از جمله نبود امکانات نگهداری، اصناف و تشکلها مواجهاند . در این بین دلالان شهری با پیش خرید این محصول به صورت نارس و سپس با بسته بندی و انتقال آن به سردخانهها داخل شهر با قیمت بسیار بالاتر به فروش میرسانند در این میان روستائیان که تولید کننده هستند بیشترین ضرر را متحمل میشوند چرا که به بازار دسترسی ندارند و محصول را با قیمت ارزان میفروشند. با ادامه این روند یعنی تولید(خرما) در روستاهای ناحیه زابلی و خارج شدن قسمت اعظم سرمایه از نظام تولیدی و انتقال به شهر، منجر به رشد شهر زابلی و واپس ماندن روستاهای پیرامونی میشود.
۲-۱- سؤالات تحقیق
۱-بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی) از بعد اقتصادی چه نوع روابطی حاکم است؟
۲-عوامل و نیروهایی که بر شکل گیری این روابط اثرگذار هستند، کدامند؟
۳-۱-فرضیات تحقیق
پاسخهایی که به عنوان فرضیه به سوالات تحقیق حاضر صورت بندی شده، دو فرضیه به قرار زیر میباشند:
۱-بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی) یک رابطه یک سویه به صورت سلطه شهر بر حوزه پیرامونی آن حاکم شده است.
۲-مناسبات تولید، شیوه انتقال و مبادله تولید مبتنی بر واسطه گری، ضعف وجود خدمات پشتیبان تولید سبب شکل گیری این رابطه شده است.
۴-۱-اهداف تحقیق
در پژوهش حاضر به دنبال اهداف زیر هستیم:
۱-شناخت نوع و دامنه روابط بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی)؛
۲-تبیین عوامل اثرگذار بر شکل گیری نوع و دامنه روابط بین شهر زابلی و حوزه پیرامونی(روستایی)؛
۳-ارائه راه حل علمی در زمینه بازاریابی محصول خرما.
۵-۱-روش تحقیق
۱-۵-۱- جامعه آماری و روش نمونهگیری
۱-۱-۵-۱ جامعه آماری
جامعه مجموعه اعضای حقیقی یا فرضی است که نتایج پژوهش به انتقال داده میشود(دلاور،۱۳۹۱، ۸۹). جامعه آماری مورد مطالعه در این تحقیق ۱۶۹ روستای بخش مرکزی شهرستان مهرستان میباشد. این ۱۶۹ روستا ۸۳۵۳ خانوار و ۳۴۷۸۸ نفر جمعیت دارند.
۲-۱-۵-۱- روش نمونه گیری و حجم نمونه
در نمونهگیری با توجه به اهداف و فرضیات تحقیق از روش طبقهای استفاده شده است. نمونهگیری طبقهای به دو منظور اصلی مورد استفاده قرار میگیرد. اولا، وقتی پژوهشگر میخواهد مطمئن شود مقوله خاصی از جمعیت در نمونه حضور دارند آن هم با همان نسبتی که در جمعیت دارند. برای انجام دادن این کار باید بتوان عناصر جمعیت را بر حسب خصوصیات مورد نظر شناسایی کرد(بلیکی، ۱۳۹۲، ۲۶۰). در پژوهش حاضر با استفاده از روش نمونهگیری طبقهای معیار فاصله نقاط روستایی از شهر زابلی برای انتخاب روستاها مورد توجه قرار گرفتهاند. با توجه به این معیار انتخاب روستاها به شرح ذیل انجام گرفت:
الف- روستاها بر مبنای فاصله به پنج گروه تقسیم شدند،
جدول شماره ۱-۱: طبقهبندی نقاط روستایی بخش مرکزی بر اساس فاصله از شهر زابلی
طبقه بندی، فاصله از شهر(کیلومتر)
تعداد روستا
فراوانی(درصد)
تعداد روستای نمونه
۱۹-۸/۳
۴۴
۰۶/۲۶
۵
۳۹-۲۰
۶۲
۶۸/۳۶
۷
۵۹-۴۰
۴۶
۲۱/۲۷
۶
۷۹-۶۰
۱۴
۲۸/۸
۲
بالای ۸۰
۳
۷۷/۱
۰
مجموع
۱۶۹
۱۰۰
۲۰
ماخذ: محاسبات محقق بر روی نقشه ۱:۱۰۰۰۰۰، سازمان مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵
ب- بر اساس سهم هر طبقه تعداد روستاهای نمونه به صورت تصادفی انتخاب شد.
برای تعیین حجم نمونه روستاها از روش برآورد تخمینی استفاده شده است. در پژوهش حاضر با بررسی پژوهشهای مرتبط و حجم نمونه آنها، با منظور نمودن حدودا ۱۲ درصد جامعه آماری، تعداد ۲۰ روستا به عنوان حجم نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. دلایل منظور نمودن ۱۲ درصد جامعه وجود شرایط سخت اقلیمی، فاصله زیاد روستاها از هم، تشابه روستاها با توجه به ماهیت مسئله مورد بررسی و محدودیت امکانات و زمان بوده است. در مرحله بعدی برای تعیین نمونه در سطح خانوار از فرمول کوکران استفاده شده است. با توجه به این فرمول حجم نمونه در سطح خانوار برابر با ۳۸۰ خانوار تعیین گردیده است(جدول شماره ۲-۱و شکل شماره ۱-۱).

جدول شماره ۲-۱: وضعیت پراکندگی تعداد روستای مورد بررسی و خانوارهای نمونه
تعداد خانوار نمونه
فاصله از شهر زابلی(کیلومتر)
تعداد خانوار
نام آبادی
۱۰۲
۳.۸-۱۹
۵۰۰
کوران
۴

۲۰
کلاکوهم
۲۶

۱۲۸
پرکن
۱۰

۵۱
گورابک
۳۷

۱۸۲
چگرد
۱۴
۲۰-۳۹
۶۷
کهن کهور
۲۵

۱۲۳
کهن جان محمد
۲۸

۱۳۷
دهی
۹

۴۵
منظوری
۱۹

۹۵
کتوکان
۱۳

۶۴
چدپایین
۶

۳۰
گلمی
۲۶
۴۰-۵۹
۱۲۷
سرنجدانی
۴

۱۸
گیتوک
۷

۳۴
پوزک
۱۲

۶۱
شیراباد
۱

۵
چشمه سلیم
۴

۱۹
کله گوش
۲۳
۶۰-۷۹
۱۱۳
گوندان
۱۰

۳۷
دراجین دن
۳۸۰
۳.۸-۸۰
۱۸۵۶
مجموع
ماخذ: سرشماری نفوس و مسکن ۱۳۹۰، محاسبات محقق بر روی نقشه ۱۰۰۰۰۰/۱مرکز آمار ایران ۱۳۸۵

نقشه ۱-۱: پراکندگی روستاهای نمونه بخش مرکزی شهرستان مهرستان

ماخذ: مرکز آمار ایران و محاسبات محقق

۳-۵-۱- روش تحقیق
پژوهش حاضر از نوع مطالعات توصیفی-تحلیلی میباشد و منطق تحقیقاتی در این پژوهش مبتنی بر منطق قیاسی است . بدین معنی که محقق به دنبال آزمون نظریه سرمایهداری بهرهبری در بخش مرکزی شهرستان مهرستان است. با توجه به واقعیت موجود د
ر زمینه روابط شهر و روستا در ناحیه مورد مطالعه و با توجه به فرضیه و مدل تحلیلی تحقیق، اصول نظریه مذکور قابل تعمیم به این ناحیه است.
۶-۱- روش جمعآوری دادهها
برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز از دو روش اسنادی و میدانی به شرح زیر استفاده شده است:
* اسنادی: در این روش ابتدا منابع مرتبط با روابط شهر روستا شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفتند و از آمار سازمانهای مختلف همچون منابع طبیعی، مرکزآمار ایران، جهاد کشاورزی، بنیاد مسکن و سازمان هواشناسی..استفاده شده است.
* میدانی: شامل مشاهده مستقیم، تکمیل پرسشنامه و مصاحبه با اهالی روستا میباشد. پس از جمعآوری دادههای مورد نیاز برای تحلیل دادهها از نرم افزارهایی همچون Exel و Spss مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین برای تحلیلهای فضایی و ترسیم نقشه از نرم افزار Arc Gis استفاده میگردد.
۷-۱- فرایند انجام تحقیق
۱- انتخاب، تبیین وتحلیل مسئله تحقیق
۲- انتخاب، طراحی وتشریح روش های تحقیق
۳- گردآوری اطلاعات وداده ها
۴- طبقه بندی، تجزیه وتحلیل وتفسیرداده ها
۵- تدوین گزارش تحقیق (شکل شماره ۱-۱).

شکل ۱-۱: فرایند انجام تحقیق

ماخذ: تهیه و تنظیم توسط نگارنده

۸-۱- تعریف مفاهیم و کلید واژههای تحقیق
۱-۸-۱- مفهوم روستا
فضایی اجتماعی با قلمرو مشخص عرفی/حقوقی و با جمعیتی کم یا زیاد که در آن نوع خاصی از فعالیتهای اقتصادی-عمدتا فعالیتهای بخش اول اقتصادی-بر اساس روابط مکانی-فضایی و اجتماعی-اقتصادی به انجام میرسد(سعیدی، ۱۳۸۸، ۲۱). روستا از نظر مفهوم و تعریف پیوسته در مقایسه با شهر مورد بررسی قرار میدهند. البته همیشه نمیتوان به سادگی مرز مشخصی میان روستا و شهر قائل شد و با ارائه تعریفی کوتاه، این دو گونه واحد سکونتگاهی را از یکدیگر مجزا ساخت. برای تفکیک روستا از شهر نیز شاخصهایی در نظر گرفته میشودعمدهترین این شاخصها عبارتاند از:
الف) وسعت؛
ب) وضعیت و نوع فعالیت اقتصادی؛
ج) درجه اشتغال، قشربندی اجتماعی؛
د) درجه پیچیدگی روابط و مناسبات؛
ه) چگونگی بهرهگیری از نهادهای اجتماعی، فرهنگی، و اقتصادی و سیاسی؛
و) میزان و ترکیب جمعیت که رایجتر از موارد دیگر و معمولا معیاری تعیین کننده است(سعیدی، ۱۳۹۰، ۱۸-۱۹).
۲-۸-۱- مفهوم روابط شهر و روستا
روابط شهر و روستا مجموعه روابط کالبدی-فضایی، اجتماعی-اقتصادی و حقوقی سیاسی سکونتگاههای روستایی با کانونهای کوچک و بزرگ شهری را شامل میشود(دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، ۱۳۸۷، ۳۹۵). سرآغاز بحثهای جدی و علمی درمورد روابط شهر و روستا توسط جغرافیدانان عمدتا به دهه ۱۹۴۰ میلادی باز میگردد. یکی از پیشتازان این مبحث، هانس بوبک، جغرافیدان اتریشی است که نخستین بار در قالب روندهای تکاملی..در سال ۱۹۴۸ کوشید تا برای نخستین بار این مقوله را درچهارچوبی نظری مطرح سازد. کاربرد مفاهیمی همچون حوزه بلافصل یا حومه و حوزه نفوذ از ابزار اولیه این مبحث بود(سعیدی، ۱۳۹۰، ۷۸). هانس بوبک بیشتر از سال ۱۹۳۸ تا اواخر ۱۹۷۰ به تئورسازی در بیان رابطه شهر و روستا در چهارچوب جغرافیای بورژوازی و بر اساس مطالعات جامع خود در ایران و سایر نقاط جهان بکار علمی پرداخت و نظریه “سرمایهداری بهرهبری” را مشخصا در مقاله ” مراحل اساس شکوفایی اجتماع و اقتصاد از دید جغرافیا” به سال ۱۹۵۹ وضع کرد و گسترش داد( مومنی، ۱۳۷۷، ۱۳۵).

۴-۸-۱- مفهوم سلطه
در این بررسی منظور از سلطه، روابط نابرابر بین شهر و روستا است. بدین معنی که این روابط به تحمیل نوعی ویژه از روابط سلطه با ماهیت استثماری از سوی شهرها بر محیطهای روستایی استوار است. در این ارتباط هانس بوبک در نوشتههای پیشتاز خود در زمینه روابط شهرها و حوزههای پیرامونی(روستایی) در کشورهای شرق اسلامی، بویژه ایران، این گونه روابط سلطه را در قالب نظریه سرمایهداری بهرهبری و مناسبات انگلی شهری-روستایی مطرح ساخته است(سعیدی، ۱۳۹۰، ۷۹). ). اکارت اهلرس (۱۳۸۰) در بررسی خود درباره روند تکوین شهرهای سنتی و ما قبل سرمایهداری، جمعبندی جامع و گویایی از نقطه نظرات بوبک پیرامون سرمایهداری، به دست داده است. در این جمعبندی ویژگیهای اساسی این نوع صورتبندی این چنین معرفی شدهاند:
– شهرها نه تنها شالوده و اساس اولیه پرپایی خود را مدیون حوزه روستایی پیرامونی هستند، بلکه این حوزه از طریق مازاد تولید، اساس تغذیه جمعیت شهری را فراهم میسازد و در عین حال، حوزه بازاری تولیدات نهایی و نیم تمام شهری به شمار میآید؛
– شهرهای محل اصلی اقامت زمینداران بزرگ (مالکان غائب) است؛ از این رو،
– مازاد تولید روستاها به مراکز شهری انتقال مییابد و در واقع، شهرها اینگونه عواید را غصب میکنند؛ بدینسان،
– روستاها مراکز تولید و شهرها کانونهای بازاری و تجارت متکی بر تولیدات عرصههای روستایی به شمار میروند؛ به این ترتیب،
– شهرهای سنتی بر مبنای حومه روستایی پیرامون خود و به خاطر آن دوام و بقا مییابند؛ نتیجتا،
– روند تکوین اجتماعی-اقتصادی با پویش ناچیز خود، منجر به رشد شهرها و واپس ماندن محیطهای روستایی میگردد(همان، ۸۰).
۹-۱- پیشینه تحقیق
بررسی پیشینه تحقیق محقق را با مطالعات و تحقیقات دیگران در زمینه مسأله مورد نظر آشنا و باعث می شود مرزها و قلمروی تحقیق خود را بهتر پیش بینی نماید.
۱-۹-۱- کتابها:
– اهلرس ، اکارت۲ در کتاب شهر – روستا – عشایر (مجموعه مقالات) ترجمه عباس سعیدی(۱۳۸۰) با اختصاص دادن مطالب
ی به مباحث روابط و مناسبات شهر و روستا نشان میدهد که دو شهر دزفول و طبس با حوزه پیرامونی خود رابطهای نابرابر به صورت سلطه این دو شهر بر حوزه پیرامونی دارند و نظریات بوبک را در ارتباط با روابط شهر و روستا در ایران تایید میکند.
– سعیدی، عباس در کتاب روابط و پیوندهای روستایی -شهری در ایران(۱۳۹۰) مطالبی را در اتباط با روابط سنتی شهر و روستا و نیز پیوندهای روستایی- شهری مطرح میکند و ضمن تفکیک این دو، نشان میدهد که روابط و پیوندهای روستایی-شهری چگونه سکونتگاههای شهری و روستایی را تحت تاثیر قرار میدهد.
– لینچ، کنت۳ ترجمه محمد رضا رضوانی در کتاب روابط متقابل شهر و روستا در کشورهای در حال توسعه(۱۳۸۶)، بر جریانهای موجود بین نواحی شهری و روستایی تاکید میکند و در آن جریان کالاها ، مردم و ایدهها …را در روابط متقابل بین شهرها و نواحی روستایی بررسی میکند و ضمن دور شدن از مطالعه مناسبات فیزیکی بین شهر و روستا بر روابط متقابل بین آنها تمرکز میکند.
– سعیدی ، عباس در کتاب سطح بندی روستاهای کشور که در سال ۱۳۸۸توسط بنیاد مسکن انقلاب اسلامی منتشر شد،تلاش نموده تا به ارائه الگوهایی برای خدمات رسانی به سکونت گاههای روستایی بپردازد .در حال حاضر نیز این مطالعه به عنوان اساس مطالعات کالبدی -فضایی در کشور مورد استفاده قرار می گیرد.
۲-۹-۱- مقالات:
* قدیمی ترین پژوهش انجام گرفته در رابطه با چارچوب نظری پیرامون روابط شهر و روستا؛ مربوط به نظریه سرمایه داری بهره بری هانس بوبک۴ (۱۹۵۹م) استاز دیدگاه وی نظام متمرکز کشورهای شرقی نقش اساسی در شکل گیری روابطی داشته است که بیشتر به نفع شهر صورت بندی می شده است.
* پل وارد انگلش۵ جغرافیدان آمریکایی به عنوان یکی از پیشگامان مطالعات روابط شهر و روستا در ایران در پی تحقیقات خود در سالهای ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۲ در کرمان با عنوان ” بهره و ده در ایران : سکونت واقتصاد در حوضه کرمان ” روابط شهر کرمان با روستاهای پیرامونش را در زمینه بافت قالی و قالیچه،تولید خشکبار و پرورش دام را مورد بررسی قرار می دهد و نتیجه تحقیقات وی نشان از وحدت و همبستگی شهر کرمان با روستاهای اطرافش داردوی در بررسیهای خود چارچوب حاکم بر روابط ناحیه را در یک قالب استعماری ذکر می کند که روستاهای ایرانی تحت سلطه شهرها قرار گرفته اند.
* مارسل بازن۶ (۱۹۷۳) از جمله محققانی است که در چارچوب روابط شهر و روستا بررسیهای فراوانی انجام داده است. وی با بررسی منطقه قم با تأیید نظریه انگلش در راستای نقش و کارکرد شهر در برابر روستا به پدیده استعماری شهر بر روستا تأکید دارد. از نظر او عامل اصلی این رابطه تولید و توزیع قالی است که باعث همبستگی اقتصادی- اجتماعی و سیطره رابطه شهر بر سکونتگاههای رو ستایی بویژه بعد از اصلاحات ارضی و تکیه بر تولید قالی شده است. وی این رابطه را بسیار پیچیده می داند و در این میان نفوذ گسترده تجاری شهر را به همراه سرمایه گذاری و سرمایه داران شهری د

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید