مالیات بر درآمد، مالیات بر ارزش افزوده

دانلود پایان نامه

مالیاتی کشور امری است لازم و ضروری اما نیازمند شناختی همه جانبه و کامل است. دگرگون کردن یک سیستم که مدت زمان زیادی اجرا شده و بسیاری از پدیده های مرتبط را بر اساس همین روش با خود هماهنگ کرده امری است بسیار مشکل و در عین حال بسیار باظرافت و پیچیده. در این مختصر ما قصد داریم نگاهی اجمالی و گذرا داشته باشیم به سیستم مالیاتی کشور و پیچیدگی سیستم مالیاتی وچگونگی اندازیگیری پیچیدگی سیستم مالیاتی
۲-۲ تعریف مالیات
مالیات (tax) قسمتی ازدرآمد یا دارایی افراد است که به منظور پرداخت مخارج عمومی و اجرای سیاست‌های مالی درراستای حفظ منافع اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی کشور به موجب قوانین و به‌وسیله‌ی اهرم‌های اداری و اجرایی دولت وصول می‌شود. عده‌ای از صاحب‌نظران مالیات را مبلغی می‌دانند که دولت از اشخاص ، شرکت‌ها و مؤسسات برطبق قانون برای تقویت عمومی حکومت و تأمین مخارج عامه می‌گیرد ، پس مالیات برای پرداخت مخارج عمومی و اجرای سیاست‌گذاری مالی لازم است. البته قانون گذار در متن قانون مالیات‌های کشور ما اشاره ای به هدف توزیع عادلانه‌ی ثروت نکرده است.(ابوطالب ،۱۳۸۲)
اصول بنیادی در سیستم مالیاتی آدام اسمیت در کتاب «ثروت ملل» چهار اصل برای هر سیستم مالیاتی معرفی می کند و معتقد است که این اصول باید پایه و اساس طراحی هر سیستم مالیاتی باشد.
۲-۲ -۱اصل عدالت
از افراد باید به اندازه توان پرداختشان مالیات گرفته شود. این اصل متضمن دو اصل دیگر است که یکی در مورد کالاها و خدمات عمومی و دیگری در مورد فعالیتهای شخصی به کار می رود:
الف- اصل بهای خدمات: بر اساس این اصل هزینه خدمات عمومی دولت باید بین افراد به نسبت استفاده ای که از آن می برند تقسیم گردد. این اصل در مورد خدمات عمومی مانند امنیت ، قضاء ، راه و ترابری ، روشنایی معابر عمومی ، محیطهای تفریحی عمومی و غیره بکار می رود.باید توجه داشت که این اصل در برخی بخشها مانند آموزش و پرورش و قضاء تا حدودی قابل تأمل است زیرا در قوانین بسیاری از کشورها ، آموزش عمومی و همچنین بهره برداری از سیستم قضایی رایگان است و این با عدالت سازگارتر است.
ب- اصل توان پرداخت: بر اساس این اصل هرکس باید به اندازه توان مالی خود مالیات بپردازد. بدین ترتیب صاحبان ثروت باید مالیات بیشتری بپردازند. این اصل مالیات تصاعدی را پیشنهاد می کند و در مالیات بر درآمد و املاک و ارث کاربرد دارد.
۲-۲-۲ اصل سهولت وصول
وصول مالیات باید با سهولت هرچه بیشتری انجام گیرد. مالیاتها باید در مساعدترین زمان و بهترین شرایط و سهل ترین روشها وصول شود.
۲-۲-۳ اصل اطمینان (اطلاعات کامل)
مؤدیان (کسانی که مالیات می پردازند) باید اطلاعات کافی در مورد مبلغ مالیاتی که باید بپردازند ، زمان پرداخت و نحوه پرداخت داشته باشند.
۲-۲-۴ اصل صرفه جویی
جمع آوری مالیات باید مستلزم صرف کمترین هزینه ها باشد.(نورانی ،۱۳۸۷)

۲-۳ انواع مالیاتها
۲-۳-۱مالیات بر ارزش
این مالیات به صورت درصدی قیمت خرده فروشی یا عمده فروشی و یا قیمت کارخانه وضع می شود. معمولاً مالیات بر ارزش افزوده نیز جزو این مالیات است (مالیات بر ارزش افزوده آن است که در هر مرحله از تبدیل یک کالا به کالای دیگر مقداری مالیات بر اضافه ارزش ایجاد شده وضع می شود. این مالیات در اروپا و آمریکا متداول است). مزیت این مالیات در این است که از همه افراد به صورت یکسان اخذ می شود اما باید دانست که معمولاً تمام این مالیات به مصرف کننده منتقل می شود.
۲-۳-۲ مالیات بر دارایی
این مالیات بیشتر در مورد تعدیل ثروت و ایجاد عدالت اجتماعی و پر کردن شکاف طبقاتی وضع می شود. برخی معتقدند در کشورهایی که شکاف طبقاتی زیاد است (منجمله در کشورهای در حال توسعه) باید این نوع مالیات به صورت تصاعدی أخذ شود. برای این کار بهترین روش اعمال مالیات بر جمع دارایی است ، منتها وضع مالیات بر جمع دارایی مستلزم داشتن سیستم قوی اطلاعات مالیاتی است.
۲-۳-۳مالیات بر درآمد
این نوع مالیات متداول ترین نوع مالیات در همه کشورهاست. مالیات بر درآمد معمولاً تصاعدی است و تصاعدی بودن آن به منظور تعدیل ثروت است. تصاعدی بودن این مالیات امروزه مورد مناقشه است زیرا با بالا رفتن نرخ مالیات رغبت افراد برای افزایش فعالیت کم خواهد شد. میزان وصول این مالیات در دوره های رونق و رکود نوسان دارد و مشکلاتی را پدید می آورد. 
۲-۳-۴ مالیات بر کالاهای لوکس
این نوع مالیات نیز برای تعدیل ثروت است زیرا مصرف کنندگان این نوع کالاها توان مالی بیشتری دارند.

۲-۳-۵ مالیات تورّمی
در جوامعی که دولتها نقش زیادی در اقتدار دارند گاهی دولتها برای تأمین مخارج خود به جای افزایش مالیات متوسل به یک سیاست تورّمی می شوند. با بوجود آمدن  تورّم، آن بخش از قدرت خرید مردم که بدین ترتیب به دولت انتقال می یابد حکم مالیات را دارد. به عنوان مثال اگر نصف کارخانجات روغن نباتی در اختیار دولت باشد، با افزایش قیمت روغن درآمد زیادی عاید دولت خواهد شد. در مورد کالاهای عمومی نیز وضع به همین صورت است.(وکیلی فرد ،۱۳۸۸)
۲-۳-۶ مالیات بر ارزش افزوده
در این نوع مالیات گیری در هر مرحله ای از تولید یک کالای خاص، از ارزش اضافی ایجاد شده در آن مرحله مالیات أخذ می شود و سپس این مالیات بر قیمت اضافه شده و از مصرف کننده أخذ می شود. این مالیات هم اکنون در اروپا و آمریکا گرفته می شود.
۲-۳-۷ مالیات پیگو
این مالیات بر فعالی
تهای بوجود آورنده اثرات برونی وضع می شود تا هزینه اجتماعی ایجاد شده از آن را بتوان تا حدودی جبران کرد. به عنوان مثال اگر کارخانه ای اثرات زیانباری بر محیط زیست می گذارد و به همین خاطر مقداری مالیات از آن أخذ می شود. این نوع مالیات معمولاً در جوامع شهرنشین و شهرهای صنعتی معمول است.

۲-۳-۸ مالیات بر درآمد اتفاقی
این نوع مالیات از درآمدهایی که نه به طور مستمر بلکه به صورت اتفاقی حاصل می شود أخذ می گردد. مثلاً صلح و هبه مال تحت شرایطی مشمول این مالیات می شوند. همچنین صلح معوّض و هبه معوّفی نیز مشمول این مالیات می شوند. اگر به این مالیات توجه خاص شود و جایگاه واقعی آن مشخص شود در ایجاد عدالت اجتماعی کارکرد بسیار خوبی خواهد داشت. درآمد اتفاقی تنها موارد فوق نیستند بلکه شامل هر درآمدی باید باشد که بدون تلاش بدست آمده باشد. در بسیاری از کشورها ، درآمدهای اتفاقی مشمول بالاترین مالیاتها می شوند. مثلاً اگر کسی زمینی داشت که جاده ای از پهلوی آن کشیده شود و قیمت زمین به این واسطه بالا رفته باشد ، دولت سهم زیادی از این اضافه ارزش را به صورت مالیات أخذ می کند. همچنین اگر کسی جنسی خریده باشد که پس از مدتی قیمت آن گران شده باشد ، درصد بالایی از افزایش قیمت به صورت مالیات أخذ می شود. این رویّه خصوصاً در دوران تورّمی موجب خواهد شد که افراد به دنبال دلّالی اجناس و احتکار آن نروند أخذ این مالیات مستلزم وجود نظم و انضباط فراوان در تجارت داخلی و ثبت و ضبط شدن تمام معاملات و فعالیتهای اقتصادی است. این مالیات کمک خواهد کرد تا سرمایه ها از بخش خدمات به بخشهای تولیدی منتقل شوند.  «مالیات بر سود فروش سرمایه» را می توان جزیی از این مالیات دانست.(همان منبع )
۲-۳-۹ مالیات سرانه
این نوع مالیات به طور سرانه از همه جمعیت کشورأخذ می شود. امروزه این نوع مالیات رواج ندارد اما در قدیم توسط کشورهای اروپایی از مستعمراتشان دریافت می شد.  
۲-۴ انواع روشهای مالیات بندی
۲-۴-۱ مالیات مستقیم
مالیاتی است که بر اساس میزان درآمد یا ثروت اشخاص از آنها أخذ می شود. این مالیات مستقیماً از افراد أخذ می شود و معمولاً مالیات بر درآمد، مالیات بر ثروت و مالیات بر سود از این نوع مالیاتها هستند. بنابرسیاستهای مالیاتی، این مالیات به صورت نرخهای ثابت و یا به صورت تصاعدی أخذ می شود.

۲-۴-۲ مالیات غیرمستقیم
مالیاتی است که دولتها از مصرف کنندگان کالاهای خاص توسط تولیدکنندگان یا فروشندگان أخذ میشود. مالیات بر واحد، مالیات بر ارزش افزوده از جمله این مالیاتها هستند. این مالیات گاهی مالیات پنهان نیز گفته می شود.
۲-۴-۳ مالیات تصاعدی
مالیاتی است که میزان آن با افزایش درآمد یا ثروت اشخاص، افزایش می یابد. اغلب نظامهای مالیاتی کشورهای جهان بر اساس مالیات تصاعدی بنا نهاده شده است. أخذ مالیات تصاعدی برای تعدیل ثروت است.(دولتی ،۱۳۷۹)
۲-۴-۴ مالیات تناسبی (ثابت)
مالیاتی است که میزان آن با ازدیاد درآمد ثابت می ماند. این نوع مالیات در مقابل مالیات تصاعدی قرار دارد. عده ای اقتصاد دانان معتقدند که وضع مالیات تصاعدی انگیزه افراد را برای افزایش فعالیت کم می کند اما اگر مالیات به صورت تناسبی (نرخ ثابت) باشد ، اشخاص همیشه برای فعالیت بیشتر انگیزه خواهند داشت.
۲-۴-۵ مالیات نزولی
مالیاتی است که میزان آن همزمان با افزایش درآمد، کاهش می یابد. مالیات نزولی اغلب از مقایسه کردن درآمد مصرف کننده نسبت به مالیات بدست می آید. مثلاً هر گاه یک نوع مالیات، سهم بیشتری از درآمد افراد کم درآمد را در مقایسه با افراد پردرآمد جذب کند، آن را مالیات نزولی گویند. مالیات بر فروش و مالیات بر واحد را می توان از این نوع مالیات به حساب آورد. مثلاً وقتی بر سیگار مالیات وضع می شود، این مالیات نسبت به درآمد افراد کم درآمد در مقایسه با افراد پردرآمد سهم بیشتری را می یابد و لذا نزولی است.(همان منبع ،ص۶۳)
۲-۴-۶مالیات تکلیفی
مالیاتی است که دولت به شیوه های مختلف ، وصول آن را بر عهده برخی از اشخاص حقیقی و حقوقی واگذار می کند. برخی مالیاتهای مستقیم مانند مالیات حقوق، مالیات علی الحساب پیمانکاری و مالیات بر درآمد مستغلات بدین روش وصول می شود.
۲-۵ انواع مالیاتها در ایران
۲-۵-۱ مالیاتهای مستقیم
مالیاتهای مستقیم، مالیاتهایی هستند که مستقیماً بر منبع در آمد وضع می شوند این نوع از مالیاتها و متناسب با در آمد اشخاص حقیقی و حقوقی وصول می شود.
اشخاص مشمول مالیات ازنظر کلی اشخاص مشمول مالیات کسانی ( حقوقی، حقیقی) هستند که به نص قانون ملزم به پرداخت مالیات می باشند. ماده یک قانون مالیاتهای مستقیم اشخاص زیر را مشمول پرداخت مالیات میداند.
۱-  کلیه مالکین اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی نسبت به اموال یا املاک خودواقع در ایران طبق مقررات.
۲-  هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران نسبت به کلیه درآمدهائی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید.
۳-  هرشخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران نسبت به کلیه درآمدهائی که در ایرن تحصیل می کند.
۴-  هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به کلیه درآمدهائی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید.
۵-   هر شخص غیر ایرانی( اعم از حقیقی یا حقوقی) نسبت به درآمدهائی که در ایران تحصیل می نماید وهمچین نسبت به درآمدهائی که بابت واگذاری امتیازات یا سایر حقوق خود و یا دادن تعلیمات و کمک های فنی و یا واگذاری فیلم های سینمائی از ایران تحصیل می کند.
(دوانی ،۱۳۹۰؛ص۲۱۹)
انواع مالیات مستقیم
الف) مالیات بر در آمد
۱- الف – مالیات بر در آمد شرکتها ( در آمد اشخاص حقوقی)
۲- الف-مالیات بر در آمد حقوق
۳- الف- مالیات بر درآمد مشاغل
۴- الف- مالیات بر درآمد کشاورزی
۵- الف- مالیات بر درآمد اجاره املاک (مستغلات)
۶- الف- مالیات بر در آمد اتفاقی
۷- الف- مالیاتی بر جمع در آمدهای ناشی از منابع مختلف
ب) مالیات بر ثروت (دارایی):
۱- ب- مالیات سالانه املاک
۲- ب- مالیات مستغلات مسکونی خالی
۳- ب- مالیات بر اراضی بایر
۴- ب- مالیات بر ارث
۵- ب- حق تمبر
۶- ب- متفرقه

۲ماده دو قانون مزبور اشخاص زیر را مشمول پرداخت مالیاتهای موضوع این قانون نمی داند:
۱-   وزارتخانه ها و موسسات دولتی ودستگاههائی که بودجه آنها به وسیله دولت تامین می شود شهرداریها و موسسات وابسته به دولت.
۲-   جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران ، سازمان تامین اجتماعی ، صندوقهای پس انداز بازنشستگی ، مدارس علوم اسلامی ونهادهای انقلاب اسلامی و صندوق عمران موقوفات کشور مادام که در آمد صندوق مزبور صرف امور عمران موقوفات و تأمین هزینه های سازمان اوقاف و امور خیریه شود و آن قسمت از در آمد اشخاص که از محل وجوه بریه ولی وفقیه، خمس و زکات عاید آنها می شود. تشخیص مدارس علوم اسلامی به عهده شواری مدیریت حوزه علمیه قم و تشخیص نهادهای انقلاب اسلامی با هیات وزیران است.
۳-   موقوفات عام که در آمد آنها طبق موازین شرعی به مصرف اموری از قبیل تبلیغات اسلامی، تحقیقات فرهنگی، علمی، دینی ، فنی ،  تحقیقاتی، اختراعات، اکتشافات، تعلیم و تربیت ، بهداشت ، بنا وتعمیر ونگهداری مساجدف مصلی ها و مدارس علوم اسلامی، مراسم تعزیه و اطعام، تعمیر آثار باستانی، امور عمرانی و آبادانی، هزینه یا وام تحصیلی دانشجویان و دانش آموزان، کمک به مستضعفین و آسیب دیدگان حوادث ناشی از سیل، زلزله، آتش سوزی، جنگ و حوادث غیر مترقبه دیگر و نذورات بقاع .متبرکه می رسد، مشروط بر اینکه درآمد و هزینه مزبور مورد گواهی سازمان اوقاف و امور خیریه باشد.
۴-   موسسات عام المنفعه که به ثبت رسیده و در آمد آنها به موجب اساسنامه به مصرف امور مذکور در بند ۳ فوق برسد وهمچنین مجامع حرفه ای که به موجب قوانین خاص تشکیل شده اند به تشخیص هیات وزیران مشروط بر اینکه درآمد و هزینه های موسسات و مجامع مذکور از طرف وزارت امو راقتصادی و دارایی نظات شود.
۵-   انجمن ها یا هیاتهای مذهبی مربوط به اقلیت های دینی مذکور درقانون اساسی، مشروط بر اینکه رسمیت آنها به تصویب وزارت کشور رسیده و هزینه آنها توسط سازمان اوقاف و امور خیریه تایید شده باشد.
تبصره: ۱- شرکت هایی که تمام یا قسمتی از سرمایه آنها متعلق به اشخا

این نوشته در علمی _ آموزشی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید