جرم چیه؟ طبق قانونِ مجازاتِ اسلامی، به هر رفتاری مثل فعل یا ترک فعل که در قانون واسه اون مجازات تعیین شده، جرم می گویند.

سه عنصر مشترک در هر جرم

  • قانونی؛ یعنی وصف مجرمانه به تعیین قانون باشه.
  • الهی؛ یعنی جرم باید با قصد و قصد مجرمانه باشه.
  • مادی؛ یعنی جرم به شکل عمل فیزیکی انجام شده باشه.

در قانون مجازات اسلامی، ارتکاب جرم عمدی یا غیرعمدیه. عمدی یا غیرعمدی بودن جرم ناظر به عنصر معنویه.

جرم عمدی

جرم عمدی حالتی که فرد هم قصد فعل و هم قصد نتیجه حاصل از اونو داره.

جرائم عمدی طبق قانون مجازات اسلامی جدید پذیرفته شده سال ۱۳۹۲

الف. هروقت انجام دهنده با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی مشخص یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع رو داشته باشه و در عمل هم جنایت مقصود یا مثل اون واقع شه، خواه کار اجرایی موجب اتفاق اون جنایت یا مثل اون بشه، خواه نشه.

ب. هروقت انجام دهنده، عمدا کاری بکنه که موجب جنایت هستش یا مثل اون، می شه، گرچه قصد ارتکاب اون جنایت و مثل اونو نداشته باشه ولی آگاه و متوجه بوده که اون کار موجب اون جنایت یا مثل اون می شه.

پ. هروقت انجام دهنده قصد ارتکاب جنایت هستش یا مثل اونو نداشته و کاری رو هم که انجام داده، نسبت به افراد معمولی موجب جنایت هستش یا مثل اون، نمی شه لکن درخصوص مجنی علیه، به دلیل مریضی، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به دلیل وضعیت خاص مکانی یا زمانی موجب اون جنایت یا مثل اون می شه مشروط بر اون که انجام دهنده به وضعیت نامتعارف مجنی علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشه.

ت. هروقت انجام دهنده قصد ایراد جنایت هستش یا مثل اونو داشته باشه، بی اونکه فرد یا جمع معینی مقصود اون باشه، و در عمل هم جنایت مقصود یا مثل اون، واقع شه، مثل اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کنه.

تبصره ۱: در بند (ب) نبود آگاهی و توجه انجام دهنده باید اثبات شه و در صورت نبود اثبات، جنایت عمدیه مگه جنایت هستش فقط به دلیل حساسیت زیاد موضع آسیب، هستش باشه و حساسیت زیاد موضع آسیب هم بیشترً شناخته شده نباشه که در این صورت آگاهی و توجه انجام دهنده باید اثبات شه و در صورت نبود اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شه.

تبصره ۲: در بند (پ) باید آگاهی و توجه انجام دهنده به اینکه کار نسبت به مجنی علیه، موجب جنایت هستش یا مثل اون می شه ثابت شه و درصورت نبود اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شه.

جرم جز عمدی

جرم غیر عمدی یعنی فرد قصد فعل رو داشته ولی نتیجه اتفاق افتاده، نتیجه مورد توجه اون نبوده. جرم غیر عمدی می تونه شبه عمد باشه یا خطای محض که در مورد گذشته فرد نه قصد فعل داره و نه قصد نتیجه؛ مثل فعل در حال خواب.

موارد قانونی جرم شبه عمد

الف. هروقت انجام دهنده نسبت به مجنی علیه قصد رفتاری رو داشته لکن قصد جنایت هستش یا مثل اونو نداشته باشه و از مواردی که مشمول تعریف جنایات عمدی می شه، نباشه.

ب. هروقت انجام دهنده، جهل به موضوع داشته باشه مثل اونکه جنایتی رو با باور به اینکه موضوع رفتار اون وسیله یا حیوان و یا افراد مشمول ماده (۳۰۲) این قانونه به مجنی علیه وارد کنه، بعد خلاف اون معلوم شه.

پ. هروقت جنایت به باعث تقصیر انجام دهنده واقع شه، مشروط بر اینکه جنایت هستش مشمول تعریف جنایت عمدی نباشه.

موارد قانونی خطای محض

الف. در حال خواب و بیهوشی و مثل اونا واقع شه.

ب. به وسیله صغیر و مجنون ارتکاب یابد.

پ. جنایتی که در اون انجام دهنده نه قصد جنایت بر مجنی علیه رو داشته باشه و نه قصد ایراد فعل هستش بر اونو، مثل اونکه تیری به قصد شکار آزاد کنه و به فردی برخورد کنه. تبصره- در مورد بندهای الف و پ هروقت انجام دهنده آگاه و متوجه باشه که اقدام اون موجب جنایت بر دیگری می شه، جنایت عمدی حساب می شه.

بعضی وقتا فرد می تونه انجام دهنده تقصیر جزایی شه. همونجوریکه قانون گذار در تبصره ماده فوق اشاره کرده:

«تحقق جرائم غیر عمدی، به شرط گرفتن تقصیر مرتکبه. در جنایات غیرعمدی مثل شبه عمدی و خطای محض مقررات کتاب قصاص و دیات اعمال می شه.

تبصره- تقصیر مثل بی احتیاطی و بی مبالاتیه. مسامحه، غفلت، نبود مهارت و نبود رعایت نظامات دولتی و مثل اونا، طبق مورد، از مصادیق بی احتیاطی یا بی مبالاتی حساب می شه.»

تقصیر جزایی در مواردی مثل رانندگی و پزشکی فت و فراوون پیدا می شه.

جرم مادی صرف

ارتکاب اعمال در موارد اشاره شده ناظر به اثبات سوءِ قصد مجرم و استثنائاتی بود که اشاره شد. اما جرایمی هستن که به محض ارتکاب، سوءِقصد در اونا فرض. این جرایم مادی صرف هستن، مثل ارسال چک پرداخت نشدنی و تخلفات راهنمایی و رانندگی.

شروع به جرم

شروع عملیات اجرایی جرم رو می گویند که به دلیل دلیلی خارجی به نتیجه نرسه. شروع به جرم آنجایی اهمیت داره که قانون واسه اون مجازات قبل بینی کرده باشه.

«هرکی قصد ارتکاب جرمی کرده و شروع به اجرای اون کنه، لکن به دلیل ی عامل خارج از اراده اون قصدش آویزون بمونه، به توضیح زیر مجازات می شه:

الف. در جرائمی که مجازات قانونی اونا سلب زندگی، حبس دائم یا حبس تعزیری درجه یک تا سهه به حبس تعزیری درجه چار

ب. در جرائمی که مجازات قانونی اونا قطع عضو یا حبس تعزیری درجه چهاره به حبس تعزیری درجه پنج

پ. در جرائمی که مجازات قانونی اونا شلاق حدی یا حبس تعزیری درجه پنجه به حبس تعزیری یا شلاق یا جزای نقدی درجه شش»

شروع جرم از توقف ارادی انجام جرم به وسیله مرتکب متفاوته.

شروع به جرم همچنین نباید با جرمای عقیم و محال اشتباه گرفته شه. این جرائم هم به دلایل مخصوص به خود در مرحله اجرایی متوقف می شن اما نه به وسیله ی عامل خارجی ای که مانع اونا شه.

مثلا، در جرائم کلاهبرداری، جعل، قتل و… اگه فرد قبل از رسیدن به نتیجه ی مطلوب و در عملیات اجرایی دستگیر شه، به مجازات شروع به جرمِ این عناوین محکوم میشه.

اما بعضی وقتا فرد امکان به نتیجه رسیدن رو نداره یا نتوانسته به اون برسه. مثل تیراندازی به کسی که کشته شده یا تیراندازی به شخص زنده با نیت قتل و به خطا رفتن تیر.

مجازات چیست؟

مجازات واکنش جامعه و سیستم حقوقی به انجام عملی مخالف با قانونه.

اصول حاکم بر مجازات

۱. باید قانونی باشن.

۲. شخصی باشن (یعنی فقط انجام دهنده، مجازات شه). مگه استثنا مسئولیت عاقله (مسؤلیت به دلیل فعل غیر) که تعریف مختصری ارائه می کنیم؛ مسئولیت عاقله حکم قراردادی اجتماعی رو در بین قبایل پیش از اسلام داشته که پس از اسلام هم ابقا شده. به این معنا که اقوام و قبیله فرد هم مسئول اعمال و جرایم اون هستن که مثل اینکه در دنیای امروز نیاز به کمی تجدیدنظر داره. این مسئولیت در جنایات خطای محض و قتل مطرح می شه. مثلا:

«… درصورتی که انجام دهنده پولی نداشته باشه در مورد قتل عمد، ولی دم می تونه دیه رو از عاقله بگیره…»

البته این مسئولیت در عناوینی محدود شده که به شکل جداگونه در قانون اومده.

۳. فردی باشن (یعنی متناسب با خصوصیات انجام دهنده باشه).

۴. مساوی باشن؛ در قبال هرکی که انجام دهنده جرم مشابهی شده.

در قانون مجازات اسلامی، ۴ نوع مجازات داریم: حدود، قصاص، دیات، و تعزیرات.

حدود، قصاص، دیات، تعزیرات

  • حدود: مجازاتی هستن که موجب، نوع، میزان و کیفیت اجرای اون در شرع اومده.
  • قصاص: که مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس، اعضا و منافعه.
  • دیات: که مالیه که در شرع واسه جنایات غیرعمدی بر نفس، اعضا و منافع یا جنایات عمدی در صورتی که به قصاص نینجامد.
  • تعزیرات: که مجازاتیه غیر از موارد بالا، هروقت فرد انجام دهنده خلاف شرع یا مقررات حکومتی شه.

در مورد مجازاتای تعزیری دادگاها می تونن تا حدودی متفاوت عمل کنن. به این معنا که می تونن انگیزه ی انجام دهنده و وضعیت ذهنی اون، روش ارتکاب جرم، سوابق فرد یا اقدامات اون پس از جنایت رو در مجازات اون دخالت دن و به تناسب مجازات رو مخفف یا مشدد کنه.

مجازات جرایم تعزیری در قانون پذیرفته شده ۹۲ به ۸ درجه، از شدید تا کم، تقسیم بندی شدن. به این معنا که درجه اول مجازات؛ حبس بیشتر از ۲۵ سال، جزای نقدی بیشتر از ۱ میلیارد ریال، مصادره ی کل اموال و انحلال شخص حقوقیه. این شدیدترین درجه.

ار طرف دیگر درجه هشتم شامل حبس تا سه ماه، جزای نقدی تا ده میلیون ریال و شلاق تا ده ضربه.

مجازاتی که تا به اینجا از اونا صحبت شد، مجازات اصلی جرم هستن. جرم می تونه مجازات تکمیلی (تتمیمی) و تبعی هم داشته باشه.

که به تعریف مختصری از اونا اشاره می شه.

مجازات تکمیلی: مجازاتیه که علاوه بر مجازات اصلی بر مجرم بار می شه. این مجازات حتما باید در حکم اشاره شن اما می تونه اختیاری باشه یا حتی اجباری مثل ضبط اشیای تحصیل شده از جرم.

مجازات تبعی: به عنوان اثریه که بر محکومیت گناهکار بار می شه. یعنی اول اینکه در حکم اشاره نمی شه و دوم اینکه پس از اجرای حکم و گذشت زمانی که مورد توجه قانون گذاره مجرم می تونه اعاده ی آبرو کنه. در صورت پیش بینی در قانون، قاضی مجبور به اعمال اینه.

شخص حقوقی

همه موارد گفته شده در مورد افراد حقیقی یعنی افراد بود، اما در سال ٩٢ جرائم و مجازات افراد حقوقی هم قبل بینی شده. شخص حقوقی به شرکتا، مؤسسات، نهادها و … گفته می شه که جدا طرف حق قرار می گیرن و دارای مسئولیت می شن.

مجازات شخص حقوقی می تونه به شکل انحلال اون، مصادره ی کل اموال اون، ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی، ممنوعیت از دعوت عمومی واسه افزایش سرمایه، ممنوعیت از اصدار بعضی اسناد تجاری، جزای نقدی یا پخش حکم محکومیت به وسیله ی رسانه ها باشه.

پس کلا مجازاتا طبق موضوع، به بدنی، سلب یا محدودکننده ی آزادی، پولی، ممنوع بودن از اشتغال، سالب حق، سالب آبرو و محرومیت از خدمات عمومی تقسیم می شن.

مجازاتا بعضی وقتا به دلیل ی عفو، گذشت شاکی، نسخ قانونی، مرور زمان، توبه ی مجرم، قانون درأ یا فوت محکوم سقوط می کنن.


1

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید