یکی از سه آتشکده بزرگ زرتشتی در خراسان بود .در دوران ساسانیان مذهب مانی در منطقه خراسان رواج گرفته وسپس به ترکستان وچین وتبت سرایت کرد .در این دوره بعضی مذاهب خارجی مانند مذهب بودایی به خراسان وارد شد وآثار وجود مذهب بودایی در نواحی خاوری ایران عهد ساسانی در بلخ کشف شده ودیر نوبهار که توسط چینی ها برای مسافرانی که به هند سفر می کرده اند در این ناحیه احداث شد،اخیرا کشف شده است .این دیر به وسیله اجداد برامکه اداره می شد که فرزندان آنها مدتها قلمرو حکومت اسلام را اداره می کردند .ظهور مانی موسس مذهب مانیکانیسم در زمان شاپور اول ساسانی در منطقه اتفاق افتاد .
مزدک که یکی از روحنیون زرتشتی بود،مذهب وآیین جدیدی را در این منطقه اظهار نموده ورواج داد وقباد ساسانی به مذهب وی گروید .
در زمان انوشیروان ساسانی اغماض وتسامح مذهبی نسبت به مسیحیان این خطه معمول گشت ونستوریان که از نظر عیسویان فرقه ضاله وانشعابی محسوب شده ومورد تعقیب قرار گرفته بودند ومورد حمایت واقع شدند وانوشیروان از نظر سیاسی در برابر مسیحیت رومیان از آن ها حمایت می کرد .کلیساهای آنها که کلیسای ایرانی نامیده می شد در شهرهای هرات ومرو و سمرقند دایر شد .
المقنع پیامبر نقابدار بین سالهای ۱۵۲-۱۵۶ در این منطقه ادعای نبوت نمود و۴ سال آسیای مرکزی از جمله خراسان را در تصرف داشت ولی عاقبت در محاصره افتاد .
فرقه دیگری نیز در همین دوران در خراسان وباختر ایران وعراق ظهور کردند که به زندیق ها معروف شدند .اسلام از سال ۱۴ تا ۳۱ ه.ش در منطقه خراسان توسعه یافت و در زمان حضرت امام رضا (ع) دین اسلام در این منطقه تسلط کامل پیدا کرد .
۴-۳ . جغرافیای طبیعی منطقه۱۱۱
این استان از مناطق خشک ونیمه خشک کشور به شمار می آید ولی تحت تاثیر عوامل جغرافیایی مختلف،از تنوع اقلیمی برخوردار است .نواحی مرتفع،زمستان های سرد وتابستان متعدل ونواحی کم ارتفاع زمستان های نسبتا سرد وتابستان های گرم وخشک دارند .
مهمترین عوامل موثر دراقلیم منطقه عبارت است از توده های هوای موثر درمنطقه،عرض جغرافیایی ،ارتفاعات وجهت قرارگیری آنها،وجود دریای خزر وکویرها می باشد. مهمترین جریان های ورودی به منطقه عبارت اند از :
۱.جریان های هوای پرفشار سیبری که در اوخر فصل پاییز تا اوایل بهار از طریق شمال شرق وارد منطقه می شوند وتا حدودی شمال خراسان را تحت تاثیر قرار می دهند .
۲.جریان های کم فشار مدیترانه ای که ابتدا برروی اقیانوس اطلس شکل می گیرد وبا هوای گرم ومرطوب مدیترانه ای با تلفیق توده های هوای مرطوب دریای خزر با افزایش رطوبت به طرف منطقه حرکت می کند وبارش های زمستانی را به دنبال دارد .این توده های هوا در نواحی بیابانی رطوبت خود را از دست می دهند .
۳.توده های کم فشار حرارتی بیابانی که منشا آن عربستان و کویرهای مرکزی وصحرای قراقوم است .این توده های هوا در افزایش دما تاثیر فراوان دارد وبه دلیل رسوبت بسیار اندک فاقد باران زایی ومعمولا با گردوغبارهمراه است .
به طورکلی درجه هوا دراستان از سمت شمال وشمال غرب به سمت جنوب وجنوب شرق افزایش می یابد که با بارندگی نسبتی عکس دارد .
۵-۳-۱ . ناهمواری ها
«بلند ترین نقطه ارتفاعی استان در کوههای بینالود، واقع در شمال نیشابور،با ارتفاع ۳۲۱۱ متر و پست ترین نقطه در شمال سرخس در حاشیه مرز ایران وترکمنستان با ارتفاع ۳۰۰ متر ازسطح دریا واقع شده است .ارتفاع متوسط استان خراسان از سطح آب های آزاد ۱۷۵۵ متر است .مهمترین ارتفاعات در قسمت شمالی استان،کوههای الله واکبر وهزارمسجد وکپه داغ ،آلاداغ و بینالود است. کوههای هزارمسجد در شرق به دره تجن منتهی می گردد، در این کوهها ستون های مرتفعی به دلیل فرسایش به وجود آمده اند که به همین دلیل نام هزار مسجد برآن نهاده اند .کوههای منفرد دیگر منطقه مانند کوههای شمالی کوه جغتای،چهل تن ویک تن در جهت شمال غربی به جنوب شرقی قرار گرفته اند .
ارتفاعات فوق قسمتی از رشته کوههای البرز وجزئی ازرشته های ارتفاعی آلپ-هندوکش است که در تنوع آب وهوایی منطفه خراسان نقش به سزایی دارد .»(طرح ناحیه مشهد،۱۳۸۳ :۴۴- ۴۵)
ارتفاعات کپه داغ – هزارمسجد :
کوههای کپه داغ از طرف شمال تا ترکمنستان گسترده شده اند ودر قسمت جنوبی آن کوههای بینالود قرار گرفته است .این کوهها از طرف شرق به ناحیه مرزی سرخس منتهی می شود .ارتفاعات کپه داغ-هزار مسجد خود یک واحد مستقل ساختمانی است که در طول گسلهای متعدد فرونشینی کرده است مهمترین ویژگی های این ارتفاعات عبارتند از :
وجود طاقدیس ها ،فقدان رواندگی ها ،عدم وجود فعالیت های آتشفشانی ،وجود سنگ های متخلخل وپوشیده از سنگهای غرقابل نفوذ که زمینه بسیار خوبی را برای ایجاد ذخائر نفت وگاز در این مجموعه بوجود آورده است .از ویژگی های دیگر این کوهها ،تشکیلات آهکی ودولومیتی است که به دلیل وجود لایه های غیرقابل نفوذ در زیر این تشکیلات از نظر تشکیل سفره های آبدار زیرزمینی واجد اهمیت است.
ارتفاعات آلاداغ-بینالود
دومین رشته کوه استان که طولی معادل ۳۶۰ کیلومتر دارد واین رشته کوه از جنوب بجنوردآغاز شده و تاشمال نیشابور ادامه می یابد .جهت این رشته کوه شمال غربی به جنوب شرقی است وهمانند ارتفاعات کپه داغ فرسایش آبها دره های گود وعمیق متعددی را در آن به وجود آورده است. این رشته
کوه سرچشمه رودهای متعددی است که آب مورد نیاز شهرهای مشهد ونیشابور را تامین می کند .
ارتفاعات مرکزی
این کوهها در حد فاصل کوههای شمالی وجنوبی استان واقع شده اند، پهنه وسیعی رادر برمی گیرند که از کوهای شمال سبزوار آغاز شده وتا کوههای جام در مرزایران افغانستان ادامه می یابد. قدیمیترین سنگ های این مجموعه کوهستانهای مربوط به دوره پرکامبرین می باشد که در ارتفاعات شمال شرقی خواف به چشم می خورد. همچنین سنگ های آتشفشانی نیز در سطح قابل توجهی در این منطقه دیده می شوند .
۴- ۳- ۲ . ترکیب تیپ اراضی منطقه
جدول شماره ۴-۲ : مساحت ودرصد تیپ اراضی در کل منطقه مورد مطالعه
تیپ اراضی
طبقه بندی
مساحت (هکتار)
درصد
کوهها ۱
کوه و تپه
۱۵۸۴۱۰۸.۲۵
۳۸.۰۴
تپه ها ۲
فلات ها وتراسهای فوقانی ۳
فلات ها وتراسهای فوقانی
۵۶۸۶۵۹.۶۲
۱۳.۶۵
دشت های دامنه ای ۴
دشت ها
۱۱۳۹۷۳۳.۶۰
۲۷.۳۷
دشت های سیلابی ۷
اراضی پست وشور ۶
اراضی پست وشور وکویر
۷۹۱۵۸.۷۰
۱.۹
واریزه های بادبزنی شکل ۸
واریزه
۳۹۰۴۸۴.۲۷
۹.۳۶
اراضی مخلوط C
مخلوط و متفرقه
۴۰۲۰۵۳.۳۳
۹.۶۶
اراضی متفرقه X
ماخذ : سازمان آبخیزداری،جنگل ها ومراتع
چنانکه از ارقام جدول بر می آید دشت ها۲۷% کوه وتپه ۳۸% وفلات ها بیش از ۱۳% از سطح منطقه را به خود اختصاص دادند .
۴- ۳- ۳ . ترکیب خاک در منطقه
خاک
طبقه بندی
مساحت (هکتار)
درصد
خاکهای بامحدودیت متوسط تا نسبتا زیاد زهکشی برای زراعت های آبی
خاک دارای محدودیت برای کشاورزی
۱۵۴۸۶۸۱.۳۲
۳۷.۱۹
خاک های بامحدودیت زیاد منابع آب برای کشاورزی
خاک های بامحدودیت نسبتازیاد تا زیاد شوری ویازهکشی برای زراعتهای آبی
خاک های بامحدودیت های بسیار زیادشوری وزه کشی برای کشاورزی،زراعت های آبی پراکنده درحواشی
خاک های بامحدودیت نسبتا زیاداقلیمی برای دیم کاری،بعضی قسمت ها مناسب برای مرتع
خاک های بامحدودیت های نسبتازیاد اقلیمی وپستی وبلندی برای دیم کاری وزراعت های آبی
خاک های با محدودیت زیاد اقلیمی برای مرتع
خاک دارای محدودیت برای مرتع
۱۷۵۶۲۵۸.۲۷
۴۲.۱۶
خاک های با محدودیت زیاد اقلیمی وعمق برای مرتع
Salt Flat
خاک فاقد پتانسیل
۵۵۵۴۹۲.۰۶
۱۳.۳۴
Bad Land
Dune Land
Rock Land
Playa
خاک های بدون محدودیت یا بامحدودیت متوسط برای مرتع
خاک مناسب برای مرتع
۳۰۴۰۱۷.۳۹
۷.۳۰
خاک های بامحدودیت شدید شیب وپستی بلندی برای هرنوع استفاده به جز جنگل کاری ومرتع که باید حفاظت شوند .
جدول شماره ۴-۳ : طبقه بندی و مساحت و درصد خاک در کل منطقه مورد مطالعه
ماخذ : موسسه تحقیقات آب و خاک
با توجه به داده های جدول مشاهده می کنیم که بیشتر سطح منطقه (نزدیک به ۸۰ %) را خاک دارای محدودیت برای کشاورزی ومراتع پوشانده است. همجواری منطقه با کویر مرکزی ایران این عامل را توجیه می کند .
۴- ۳-۴ . اقلیم منطقه
جدول شماره ۴- ۴: اقلیم در منطقه مورد مطالعه
اقلیم
بیابانی
زمستان
خنک
بیابانی
مساحت(هکتار)
درصد
سرد
۲۸۵۰۴۴۱.۱۱
۶۸.۳۱
تابستان
گرم
بسیار گرم
نیمه بیابانی
زمستان
خنک
نیمه بیابانی
۱۳۱۴۰۰۷.۹۳
۳۱.۵۵
سرد
تابستان
گرم
معتدل
ماخذ : سازمان برنامه ریزی و مدیریت کشور
همانطور که در ارتباط با عامل خاک توضیح داده شد مجاوریت منطقه با کویر مرکزی ایران اقلیم منطقه را نیز متاثر ساخته و چنانکه در جدول نیز مشاهده می شود بیشتر مساحت منطقه در اقلیم بیابانی واقع شده است .به طوریکه بیش از ۶۸% از منطقه در منطقه بیابانی و بیش از ۳۱% آن در منطقه نیمه بیابانی واقع شده است .
۴- ۳- ۵ . ترکیب پوشش اراضی منطقه
کاربری زمین
طبقه بندی
مساحت
درصد
اراضی زراعی آبی مخلوط زراعت وباغ
باغات و زراعت آبی
۱۱۳۶۹۴۲.۰۹
۲۷.۳۰
زراعت آبی با محدودیت شوری بدون محدودیت شوری
زراعت آبی بدون محدودیت شوری
تاکستان، مجتمع های درختی
اراضی زراعی دیم
اراضی زراعی دیم
۱۰۶۶۶۳.۱۴
۲.۵۶
مخلوط کاربری برای مرتع ودیم
پوشش نسبی کم تا نیمه متراکم ،مراتع ضعیف
مراتع ضعیف
۱۷۴۲۹۶۵.۸۳
۴۱.۸۵
اراضی به شدت فرسوده ونامرغوب
اراضی فاقد پتانسیل کشاورزی
۱۱۷۷۸۷۷.۹۶
۲۸.۲۷
اراضی مرطوب یا شور
اراضی سنگی بدون پوشش بیرون زدگی سنگی
مخلوط اراضی به شدت فرسوده،نامرغوب وضعیف
شنزارهای تپه شنی
جدول شماره ۴-۵ : مساحت ودرصد پوشش اراضی در منطقه مورد مطالعه
ماخذ : جاماب
همانطور که در جدول ملاحظه می شود بیشتر اراضی منطقه در دسته مراتع ضعیف قرار میگیرند و باغات وزراعت آبی ۲۷% از مساحت منطقه را به خود اختصاص داده اند. مساحت قابل توجهی از منطقه نیز به اراضی فاقد پتانسیل کشاورزی اختصاص یافته است. به علت کمبود بارش در منطقه مساحت اراضی دیم نیز بسیار ناچیز و کم می باشد .
۴- ۳-۶ . منابع آب
در طرح آمایش استان خراسان رضوی از آب به

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید