شده وتا اواخر فروردین ماه ادامه دارد. سرعت باد جهت باد با توجه به توپوگرافی منطقه وپدیده های جوی فرق می کند. بادهایی که از مناطق کوهستانی به سمت دشت می وزند دارای سرعت کم وملایم بوده ودر بعضی مواقع دارای سرعت بیشتری می باشند که همراه با گردوغبار از شرق به غرب می وزند وبادهایی که از دشت کویر به داخل این شهرستان می وزند جهت آن غربی شرقی است وسرعت آن زیاد است که در فصول خشک همراه با شن و ماسه می باشد.
توده های هوایی موثر برمنطقه
اکثرنزولات جوی استان خراسان توسط سیکلونهایی صورت می گیرد که از اقیانوس اطلس،اسکاندیناوی وشبه جزیره بالکان واز حواشی ردخانه ولگا یا سیبری مرکزی نشات گرفته واز طریق جریان های مختلف آب وهوایی تروپوسفر وارد استان خراسان می شود .
شهرستان کاشمر به علت قرار گرفتن در حاشیه کویرمرکزی ایران از میزان نزولات جوی کمتری بهره مند است وبه علت این همجواری ازتوده ها وجبهه های هوایی باران زا، کمتر باران دریافت می کند بیشتر باران ها دراثربرخورد توده های آب وهوایی بصورت بارش های محلی ظهورپیدا می کند وهرچه به طرف ارتفاعات در شمال غرب که دارای قله های مخروطی آتشفشان خاموش است وبه کوه سرخ شباهت دارد پیش می رویم مقداربارندگی افزایش یافته وتنوع پوشش گیاهی بیشتر می شود با توجه به شرایط آب وهوایی حاکم براین ناحیه شهرستان کاشمر از دومنطقه آب وهوای گرم وخشک(بیابانی)وآب وهوای سرد وخشک استپی برخوردار می باشد که این شرایط اقلیمی دربوجود آمدن خاک ،پوشش گیاهی،حیات وحش،کشاورزی واجتماعات انسانی نقش به سزایی دارد .
باد
جهت وزش باد در شهرستان کاشمر به علت عوارض توپوگرافی در شمال وکویر مرکزی (مناطق پست) درجنوب شهرستان تحت تاثیرقرار می گیرد. در این منطقه باد موسمی منظمی وجود ندارد وبادهای محلی این شهرستان عبارتند از :
۱.باد غربی
۲.باد شمالی
۳.باد شمال شرقی
۴.باد جنوب غربی
۵.باد شرقی
بادهای غربی وجنوب غربی از اوایل زمستان تا اواخر بهار شروع به وزیدن می کنند. در صورتیکه بادهای شرقی، شمال شرقی و شمال بیشتر در تابستان وپاییز می وزند. در اصطلاح اهالی محل ، بادهای غربی وجنوب غربی به بادهای کویری وقبله باد معروف است. بادهای شمالی وشمال شرقی وشرقی به بادهای کوه معروف می باشد .
بادهای غربی وجنوب غربی نیز از از دشت کویر به سمت شرق وبیشتر در زمستان وبهار می وزند .در بهار وبخصوص تابستان وزش بادها باعث حرکت شنهای روان از جهت های شرقی وجنوبی به سمت شمال وغرب می شوند ووجود تپه های شنی در غرب این شهرستان نشان از فرسایش بادی شدیدی دارند .بادهای غربی در دهه های گذشته در این منطقه موجب خساراتی به کشاورزی وخانه های مسکونی شده که بسیاری از روستاییان خانه های خود را ترک کرده وبه شهر مهاجرت نموده اند .در دهه اخیر در اثر کاشت جنگل های مصنوعی تاغ در غرب این شهرستان تاحدودی از حمل ماسه وخسارات ناشی از آن از قبیل مخروبه شدن دهات وقنوات وزمین های کشاورزی وباغات جلوگیری شده است. منشا بادهای شمالی وشمال شرقی وشرق که بیشتر درفصول تابستان وپاییز می وزند ،از روی کوهستان های شمال وشرق این شهرستان می باشد که به بادهای کوه معروفند .این بادها بیشتر در صبح وعصر می وزند ویا اینکه چندین هفته بدون وقفه شروع به وزیدن می کنند .بادهایی که این جهات می وزند ،خنک وسرد می باشند .بادهای غربی وجنوب غربی برخلاف بادهای فوق الذکر خشک وسوزان است .جدول زیر اسامی محلی وجهت و فصل وزش ونوع آنها را نشان می دهد.
جدول شماره ۴-۸ : بادهای محلی شهرستان کاشمر وانواع آن
جهت باد
شمال
شمال شرقی
جنوب غربی
غرب
شرق
نام
باد کوه
باد کوه
باد کوه
باد کویر
باد کوه
نوع
سرد و خنک
سرد و خنک
گرم و خشک
گرم و خشک
سرد و خنک
زمان وزش
زمستان
زمستان
تابستان
تابستان
زمستان
ماخذ : طرح جامع شهرستان کاشمر
۴-۵ . تشریح فرایند پروژه عملی پژوهش
در مرحله گذشته و در پایان بحث نظری این مطالعه در قیاس با سایر منطقه بندی های صورت گرفته تا کنون در ایران به این نتیجه رسیدیم که زیست منطقه گرایی از نظر تئوریک عمده ترین معیارهای دسته بندی شده برای یک منطقه بندی مطلوب را در برگرفته و بنابراین پوشش تئوریک این نظریه مورد تایید مطالعه حاضر قرار گرفت. پس از این مرحله با هدف پاسخ به بخش دیگری از سوال اصلی این پژوهش که امکان کاربرد عملی زیست منطقه گرایی را به طور کلی و سپس در منطقه مورد مطالعه مطرح کرده است درصدد بررسی امکان تحقق عملیاتی آن خواهیم بود. می دانیم که حتی ارزشمندترین تئوریها نیز زمانیکه بستری مناسبی برای تحقق نداشته باشند در گذر زمان از ارزششان کاسته خواهد شد.
با توجه به اینکه این پژوهش اولین قدم در تعیین زیست منطقه های ایران است آن را “امکان سنجی تعیین مناطق زیستی ایران” نامیدیم و از این رو در انتخاب معیارهای به کار گرفته شده برای تعیین حدود آن تلاش داشتیم تا مجموعه ای از فاکتورهای عمده که همواره در ادبیات زیست منطقه گرایی تاکید بر آنهاست را مورد بررسی قرار دهیم. نکته دیگر قابل تامل در بحث تکنیکی این نظریه بحث معیارهای مورد استفاده است چنانکه خاطر نشان شد توافقی کلی بر سر ارائه تعریفی دقیق از مفهوم زیست منطقه در میان صاحب نظرانش وجود ندارد به همین ترتیب در بحث کاربرد عملی این تئوری نیز اجماعی در مورد ملاک های به کار گرفته شده در تعیین محدوده آن نیست ملاک ها بسته به هراقلیمی گوناگون و برخاسته از هر فرهنگ و تمدنی رنگی متفاوت به خود خواهند گرفت. چنانکه در سرزمینی با فراوانی منابع آب حوزه های آبریز نقش مهمی در سرنوشت اجتماعات منطقه و پیوستگی های تاریخی آن نداشته پس درتعیین مناطق هم نقش عمده ای نخواهد داشت اما در سرزمینی دیگر مانند ایران که از آب همواره به عنوان یکی از منابع کمیاب برنامه ریزی منطقه ای یاد می شود حوزه های آبریز مرزهایی گویا برای پیوستگی تاریخی مناطق خواهند بود و در طول تاریخ نقشی سرنوشت ساز در تاریخ اجتماعات و جابه جایی های اقوام ایفا کرده اند.
با این توضیحات تلاش شده تا مجموعه ای از مهمترین معیارهای در دسترس را که تصور می شد نقشی عمده در یکپارچگی سرزمینی ورای ملاحظات سیاسی دارا هستند را اساس تعیین مرزهای زیست منطقه قرار دهیم.
ذکر این نکته نیز ضروری است که اگرچه توافقی کلی در مورد معیارهای تعیین مرزهای زیست منطقه و روش تعیین محدوده آن وجود ندارد اما تمام صاحبنظران زیست منطقه گرایی باور دارند که مرزهای زیست منطقه نرم۱۱۷ و غیرقطعی۱۱۸ هستند. از این رو این تصور که بتوان مرزها را به گونه ای دقیق خط کشید از ابتدا غیر منطقی به نظر می رسید. حقیقت غیر دقیق بودن مرزهای زیست منطقه که ناشی از سروکار داشتن آن با بحث ها انسانی است چیزی از ارزش های این نظریه نخواهد کاست. حتی آنجا که ملاک های طبیعی به کار می آیند باز تعیین دقیق مرزها به گونه ای که جداکننده انواع باشند مورد نظر این تئوری نیست مرزهای زیست منطقه بیش از آنکه در پی خط کشیدن بین قومیت ها، منابع و انسان باشند در پی برقراری سطحی از یکپارچگی با برقراری دوباره تعامل میان مهمترین خصوصیات طبیعی وانسانی هر سرزمین مطرح خواهد شد.
۴-۵-۱ .مجموع داده های اطلاعاتی
مجموع داده های مورد استفاده این مطالعه بنا به رویکرد تکنیکی منتخب و ابزار مورد استفاده به صورت لایه های جی آی اسی خواهند بود. به منظور ارائه ای ساختارمند از مجموع اطلاعات جمع آوری شده و سهولت در امر تلفیق نهایی لایه ها،ابتدا ۶ منطقه به نام های منطقه اکولوژیکی، منطقه تاریخی، منطقه اقلیمی، منطقه توپوگرافیک، منطقه اقتصادی، منطقه فرهنگی در نظر گرفته شده و سپس بنا به ماهیت هرمنطقه داده های مرتبط در آن گروه قرا داده شده اند. مناطق موردنظر و منطق استفاده از داده های مرتبط در هرکدام از آنها در این فصل تشریح شده است .
اما برای آشنایی بیشتر با مجموع اطلاعات پایه ای که در تهیه نقشه های ترکیبی مورد استفاده واقع شدند آنها را به ترتیب زیر معرفی می کنیم
منطقه اکولوژیک – نقشه حوزه های آبریز ، نقشه اقلیم منطقه و نقشه توپوگرافی منطقه .
منطقه اقتصادی – نقشه مراجعات روستایی ، نقشه پوشش اراضی منطقه .
منطقه توپوگرافیک – نقشه توپوگرافی ، نقشه تیپ اراضی ، نقشه خاک منطقه .
منطقه اقلیمی – پهنه های اقلیمی تعیین شده در سیستم دومارتن با پارامترهای دما،درجه حرارت و میانگین بارش سالیانه .
منطقه تاریخی – نقشه بلوک های تاریخی منطقه در سده های نخستین اسلامی .
منطقه فرهنگی – زبان، مذهب، حضور قومیت ها در منطقه .
۴-۵-۲ . ساختار مناطق و مکانیزم آماده سازی لایه های اطلاعاتی
۴-۵-۲-۱ . منطقه اکولوژیکی۱۱۹ : (Eco-Region)
در ساختار زیست منطقه ها مناطق اکولوژیک از جمله مناطقی هستند که تعیین آنها از اهمیت زیادی برخوردار است. در ایران نیز با توجه به شرایط اقلیمی خاص حاکم بر کشور اهمیت این مناطق برکسی پوشیده نیست. برای تشکیل این منطقه از ۳ دسته داده اطلاعاتی تحت عنوان حوزه های آبریز ، اقلیم منطقه و نقشه رقومی ارتفاعی منطقه استفاده خواهد شد . (نقشه شماره ۵ )
حوزه های آبریز
نقشه حوزه های آبریز مورد استفاده در این مطالعه نقشه تقسیماتی ۶۰۹ حوزه های آبریز کشور است که توسط جاماب در مقیاس ۱.۲۵۰۰۰۰تهیه شده است.حوزه های آبریز از مهمترین عوامل تاثیر در مکان گزینی سکونت گاهای انسانی در طول تاریخ ایران به شمار می آید چنانکه شواهد نیز حاکی از این است که مورفولوژی سکونتگاههای بشری همواره تابعی از امکان دسترسی به منابع آب بوده است .
در توضیح جغرافیای طبیعی منطقه در ابتدای فصل خواهد آمد که استان خراسان در تقسیم بندی های حوزه های آبریز کشور توسط جاماب، در سه حوزه آبریز اصلی کشوربه نام های حوزه آبریز کویر نمک و حوزه آبریز کویرمرکزی و کشف رود قرار گرفته است. در نقشه شماره ۲جایگاه منطقه مورد مطالعه نیز در حوزه های آبریز فرعی کشور نشان داده شده است. (نقشه شماره ۲)
اقلیم منطقه
نقشه اقلیمی مورد استفاده در این مطالعه توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال ۱۳۶۹و با استفاده از داده های میانگین بارش سالیانه در یک دوره ۳۰ ساله تهیه شده است. این نقشه پس از بررسی جدول اطلاعات توصیفی آن و در راستای هدف مورد نظر به دو پهنه بیابانی و نیمه بیابانی تقسیم گردید. (نقشه شماره ۳ )
توپوگرافی
نقشه توپوگرافی مورد استفاده در مظالعه حاضر برگرفته از نقشه توپوگرافیک تهیه شده توسط سازمان نقشه برداری کشوری در مقیاس ۱.۲۵۰۰۰ می باشد .که طبقه بندی ارتفاعی آن در راستای هدف مورد نظر در چهار دسته کمتر

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید