2-9-24- رویکرد ارزش کل نگر 65
2-9-25- چرخه ممیزی دانش 65
2-9-26- نقشه دارایی‌های دانش 65
2-9-27- کارت امتیازی زنجیره ارزش 66
2-9-28- خطوط راهنمای مریتوم 67
2-9-29-درجه بندی سرمایه فکری 67
2-9-30- اندازه‌گیری و حسابداری سرمایه فکری(مجیک) 68
2-8-31- مدل رویه‌ی مالی سنجش دارایی های نامشهود 68
2-9-32- خطوط راهنمای دانمارک 68
2-9-33- مدل هوش تجاری 69
2-11-روشهای کمی اندازه‌گیری سرمایه فکری 70
2-12-سرمایه فکری به عنوان یک مزیت رقابتی 71
2-13-گزارش سرمایه فکری 72
2-13-1-گزارش جریان سرمایه فکری 76
2-13-2-گزارشگری خارجی سرمایه فکری 76
2-13-3-استفاده کنندگان از گزارش سرمایه فکری 78
2-14-ارزیابی عملکرد 79
2-15- ارتباط پاسخگوی و ارزیابی عملکرد 81
2-16- رویکردهای ارزیابی عملکرد 82
2-16-1- رویکرد حسابداری 82
2-16-2-رویکرد مدیریت مالی 83
2-16-3- رویکرد اقتصادی 83
2-16-4-رویکرد تلفیقی 84
2-17- معیارهای ارزیابی عملکرد 84
2-17-1-معیارهای حسابداری 84
2-17-2- معیارهای اقتصادی 84
2-18-طبقه بندی معیارهای ارزیابی عملکرد از دیدگاه استفاده کنندگان 85
2-19- نرخ بازده دارایی‌ها(ROA) 86
2-20-نرخ بازده حقوق صاحبان سهام(ROE) 88
2-21- ارزش ایجاد شده برای صاحبان سهام(CSV) 88
2-22-رشد درآمد(GR) 89
2-23- ارزش بازار به ارزش دفتری(MTB) 89
2-24- چارچوب نظری تحقیق 90
2-25-پیشینه تحقیق 91
2-26- خلاصه ی فصل 95
3-2- روش تحقیق 97
3-3- روش شناسی تحقیق 97
3-4- فرضیه های تحقیق 98
3-5- قلمرو زمانی و مکانی تحقیق 99
3-6- نمونه گیری و حجم نمونه 99
3-7- روش گردآوری اطلاعات 100
3-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات 101
3-9- متغیرهای تحقیق و تعریف عملیاتی متغیرها 102
3-9-1- کارایی سرمایه فکری و نحوه سنجش آن 102
3-9-3- عملکرد مالی و نحوه سنجش آن 104
3-10- روش آزمون فرضیه ها 105
3-10-1- آزمون کولموگوروف-اسمیرنوف(k-s) 105
3-10-2- آزمون همبستگی 106
3-10-3- ضریب همبستگی 106
3-10-4- رگرسیون ساده خطی 106
3-10-5- آزمون دوربین – واتسون(DW) 107
3-11- خلاصه ای از فصل 107
4-2- تجزیه و تحلیل توصیفی 109
4-3- آزمون نرمال بودن داده ها 110
4-4- همبستگی بین متغیرها 111
4-4-1- ضریب همبستگی پیرسون(r ) 111
4-4-2- ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن(rs) 113
4-5- نتایج آزمون فرضیه ها 114
4-5-1-1- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی اول 116
4-5-1-2- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی دوم 116
4-5-1-3- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی سوم 116
4-5-2- نتایج آزمون فرضیه ی اصلی دوم 116
4-5-2-1- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی اول 117
4-5-2-2- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی دوم 118
4-5-2-3- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی سوم 118
4-5-2-4- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی چهارم 118
4-5-3- نتایج آزمون فرضیه ی اصلی سوم 118
4-5-3-1- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی اول 119
4-5-3-2- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی دوم 120
4-5-3-3- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی سوم 120
4-5-3-4- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی چهارم 120
4-5-4- نتایج آزمون فرضیه ی اصلی چهارم 120
4-5-4-1- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی اول 121
4-5-4-2- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی دوم 122
4-5-4-3- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی سوم 122
4-5-4-4- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی چهارم 122
4-5-5- نتایج آزمون فرضیه ی اصلی پنجم 122
4-5-5-1- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی اول 123
4-5-5-3- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی سوم 124
4-5-5-4- نتایج آزمون فرضیه ی فرعی چهارم 124
5-1- مقدمه 129
5-2- تحلیل و تفسیر نتایج آزمون فرضیه ها 129
5-2-1- تحلیل و تفسیر نتایج فرضیه ی اصلی اول 129
5-2-2- تحلیل و تفسیر نتایج فرضیه ی اصلی دوم 129
5-2-3- تحلیل و تفسیر نتایج فرضیه ی اصلی سوم 130
5-2-4- تحلیل و تفسیر نتایج فرضیه ی اصلی چهارم 130
5-2-5- تحلیل و تفسیر نتایج فرضیه ی اصلی پنجم 131
5-3-نتیجه گیری کلی 131
5-4-نتایج جانبی حاصل از تحقیق 132
5-5-پیشنهادهای حاصل از تحقیق 132
5-6-پیشنهاد برای تحقیقات آتی 133
5-7-محدودیت های تحقیق 134
5-7-1-محدودیت های انجام تحقیق 134
5-7-2-محدودیت های تعمیم یافته ها 134
5-8-خلاصه ی فصل 134
فهرست منابع 135
منابع فارسی 135
منابع انگلیسی 138
Abstract 143

چکیده
سرمایه فکری در مشتریان، فرآیندها، اطلاعات، علائم تجاری، منابع انسانی و سیستمهای سازمان تجلی مییابد و در محیط رقابتی امروز کاربردی مهم و گسترده یافته است. طبق دیدگاه مبتنی برمنابع شرکت، سرمایه فکری منبع استراتژیکی است که شرکتها را قادر به ایجاد مزیت‌رقابتی و عملکرد مالی برتر می‌نماید. از این رو هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر سرمایه‌ فکری(IC) بر عملکرد‌مالی و ارزش‌بازار شرکتها می‌باشد. به این منظور ابتدا پنج شاخص ارزیابی عملکرد و ارزش بازار شرکتها و شاخص سرمایه‌ فکری(با استفاده از مدل پالیک) در جامعه آماری شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 84-88، در نمونه آماری 49 شرکت فعال در بورس اوراق بهادار اندازهگیری شده، سپس تأثیر سرمایه ‌فکری و اجزای آن بر هر یک از شاخصهای عملکرد مالی با استفاده از مدل رگرسیون تک‌ متغیره مورد آزمون قرار گرفته است. نتایج آزمون فرضیات تحقیق تأثیر معنیدار سرمایه‌ فکری را بر روی ارزش ‌بازار به ارزش‌دفتری و همچنین بازده ‌حقوق ‌صاحبان ‌سهام تأیید نمی‌کند، درمقابل تأیید‌کننده رابطه ‌معنی‌دار و تأثیر‌مثبت‌ ضریب‌کارایی سرمایه‌ فکری، ضریب ‌کارایی‌ سرمایه ‌بکار‌گرفته ‌شده وضریب ‌کارایی‌ سرمایه‌انسانی بر روی بازده ‌داراییها بود و همچنین رابطه معنی‌دار و تأثیر مثبت از ضریب ‌کارایی‌ سرمایه‌ ساختاری را بر رشد‌درآمد تأیید کرد، وارزش ‌
ایجاد شده ‌برای ‌صاحبان‌ سهام فقط از ضریب کارایی سرمایه ‌بکارگرفته شده رابطه ‌معنی‌داروتأثیر منفی را پذیرفت. نتایج کاربردی این پژوهش حاکی از اهمیت نقش سرمایه‌ فکری در عملکرد مالی شرکتها می‌باشد.

واژه‌گان کلیدی: سرمایه فکری، عملکرد مالی، ارزش ایجاد شده برای صاحبان سهام، ارزش بازار به ارزش دفتری.

فصل اول
کلیات پژوهش

فهرست مطالب فصل:

مقدمه
تشریح و بیان مسئله
ضرورت انجام پژوهش
پرسش های پژوهش
اهداف پژوهش
تبیین فرضیه های پژوهش
نوآوری پژوهش
روش تحقیق
قلمرو زمانی و مکانی پژوهش
روش گردآوری اطلاعات
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
تعریف مفاهیم و متغیرهای پژوهش

1-1- مقدمه
توسعه اطلاعات و پیشرفت سریع فناوری در دههی اخیر تحولی عظیم در تمام جنبه‌های زندگی و فعالیت‌های بشر ایجاد کرده و باعث حرکت به سمت اقتصاد دانش محور و منجر به تغییر پارادایم حاکم بر اقتصاد صنعتی شده است. به گونه‌ای که امروزه میتوان شاهد اقتصادی مبتنی بر دانش و اطلاعات بود که اساس و بنیان آن بر محور دارایی‌های نامشهود و سرمایه فکری استوار است. در چنین فضایی سرمایه‌های فکری سازمان‌ها بیش از پیش به عنوان مزیت‌های رقابتی مورد توجه قرار گرفته است و در حقیقت جهان پس از انقلاب کشاورزی و صنعتی که در آن زمین، سرمایه و نیروی کار منابع اصلی به حساب می‌آمدند شاهد انقلابی اطلاعاتی است که درآن منابع اصلی بر پایه دانش و اطلاعات شکل گرفته است. در عصر دانش، سرمایه فکری موضوعی با اهمیت می‌باشد و با حرکت در هزاره سوم، قدرت فکری ارزشمندتر از قدرت ماهیچه‌ای، قدرت مکانیکی و یا حتی قدرت فنی است (مجتهد زاده،1381).
سرمایه فکری مجموعه‌ای از دارایی‌های دانش محور است که در مشتریان، فرآیندها، اطلاعات، علائم تجاری، منابع انسانی و سیستمهای سازمان تجلی مییابد و به یک سازمان اختصاص داشته و در زمره ویژگی‌های آن محسوب میشود و از طریق افزودن ارزش به ذینفعان کلیدی سازمان، به طور قابل ملاحظه‌ای به بهبود وضعیت رقابتی سازمان منجر میشود.
بارنی چهار معیار تعیین کننده در ایجاد مزیت رقابتی را به شرح زیر معرفی می نماید:
ایجاد ارزش برای مشتریان،
کمیابی منابع،
قابلیت تقلید پذیری،
قابلیت جانشینی.
تنها منابعی که از این ویژگی‌ها برخوردارند، منابع نامشهود سازمانها می‌باشند (انواری رستمی و رستمی، 1382)
شناسایی علت یا علل افزایش فاصله بین ارزش دفتری و ارزش بازار شرکت‌ها نیز سبب پژوهش‌های بسیار زیادی شده است. جستجوی ارزش دارایی‌های نامشهودی که صورت‌های مالی قادر به نشان دادن آن‌ها نمی‌باشد اساس این پژوهش‌ها را تشکیل می‌دهد.
لو(2001)در پژوهش‌های خود نشان داده است که در طول سال‌های 1997_2001 نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری 500 شرکت آمریکایی از 1تا 5 افزایش یافته است و این موضوع بیانگر این است که حدود 80% از ارزش بازار شرکت در گزارش‌های مالی نشان داده شده است. محدودیت‌های صورت های مالی در توضیح ارزش شرکت این حقیقت را بیان می‌کند که ارزش اقتصادی منابع فقط منحصر به ارزش کالاهای مادی نیست بلکه سرمایه فکری را هم در بر می‌گیرد با توجه به اهمیت سرمایه فکری به وضوح روشن است که سنجش سرمایه فکری شرکت‌ها شاخصی مهم در تعیین توان رقابتی شرکت‌ها برای بقاء و رشد در اقتصاد جدید است(همتی و همکاران، 1389).
بنتیس موفقیت حال و آینده در رقابت بین سازمان‌ها را تا حد کمی مبتنی بر تخصیص استراتژیک منابع فیزیکی و مالی و تا حد زیادی مبتنی بر دانش می‌داند. در نتیجه چالش مدیران در هزاره جدید آماده کردن محیط مناسب برای رشد و پرورش ذهن در سازمان دانش محور است. از این رو، شناخت و ارزیابی سرمایه‌های فکری و دانشی سازمان‌ها می‌تواند از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و زمینه را برای ورود سازمان‌ها به این عرصه فراهم می‌نماید. این در حالی است که بسیاری از سازمان‌های کنونی حتی در کشورهای صنعتی آمادگی لازم برای ورود به عرصه اقتصاد دانش محور را نداشته و اقدامات زیادی را در این راستا انجام نداده‌اند و در این پژوهش به دنبال بررسی تأثیر سرمایه فکری به عنوان یک منبع استراتژیک دنیای امروز بر عملکرد مالی و ارزش بازار شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران هستیم.
1-2- تشریح و بیان مسأله تحقیق
با وقوع انقلاب تکنولوژی و فناوری اطلاعات، از سالهای بعد از 1990، الگوی اقتصاد جهانی، تغییر اساسی کرد. در اقتصاد امروز، دانش به عنوان مهمترین سرمایه، جایگزین سرمایه مالی و فیزیکی شده است(قلیچ لی و مشبکی، 1385).
سرمایه، در مورد مؤسسه‌ها، به هر دارایی برمی‌گردد که باعث ایجاد جریان‌های نقدی آتی شود. بیشتر دارایی‌های شناخته شده، ماهیت مشهود و عینی دارند، بنابراین، سرمایه مشهود به دارایی‌های فیزیکی و مالی سازمان اشاره دارد. ارزش این دارایی‌ها به طور ادواری (توسط شرکت‌های بخش عمومی) افشا می‌شود و به آسانی بر روی ترازنامه به دست آمده از ثبت‌های مالی این شرکت‌ها، یافت می‌شود. اهمیت دارایی‌های نامشهود (مانند: مهارت‌های نیروی کار و سازمان) در تعیین سودهای آتی به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. علاوه بر این، شناسایی کردن این دارایی‌ها مشکلتر است و این سختی مربوط به تعیین ارزش آنهاست که از گذشته تا به امروز ادامه داشته است و درست به همین خاطر است که در بیشتر شرکتها اصلاً گزارش نمی‌شوند. همی
ن امر باعث شده است که این دارایی‌ها برای جهان خارج از مؤسسه، نامرئی باقی بمانند و حتی گاهی اوقات برای کارکنان درون سازمان نیز قابل تشخیص نباشند. توماس استوارت یکی از پیشگامان مطالعه در این زمینه، اصطلاح پولی «سرمایه  فکری» را برای این دارایی‌ها مطرح کرد. یکی از مهمترین وظایف مدیران، مدیریت سرمایه‌های فکری است. سرمایه فکری شامل سه گونه دارایی نامحسوس است، ساختار داخلی، ساختار خارجی و شایستگیهای انسانی. در حسابداری سنتی تا بحال لزومی در توجه به ارزش این گونه دارایی‌ها و انعکاس آن در صورت‌های مالی وجود نداشته است. اما مطالعه ارزش شرکتها در بازارهای پول و سرمایه نشان از آن دارد که برخی شرکت‌ها علیرغم آنکه دارایی مشهود چندانی نداشته، اما از ارزش بیشتری نسبت به سایر شرکتها مشابه برخوردار بوده‌اند. این مطلب عمدتاً به دلیل جایگاه شرکت به لحاظ آینده‌ای روشن، دانش

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید