اردیبهشت ۱۷, ۱۴۰۰

بررسی میزان استفاده از تغییر طبقه بندی اقلام صورت سود و زیان به عنوان یک ابزار مدیریت سود- قسمت ۴

که در آن:

= سود عملیاتی غیرمنتظره
= درآمدهای غیرعملیاتی
= تغییرات سودعملیاتی غیرمنتظره
با توجه به مبانی نظری عنوان شده، انتظار می رود ضریب  منفی و ضریب  مثبت باشد.همچنین فرضیه های سوم و چهارم نیز به ترتیب با بهره گرفتن از دو مدل زیر مورد آزمون قرار گرفته اند:
(۱-۳)
(۱-۴)
که در آن:
= سود عملیاتی غیرمنتظره
= هزینه های غیرعملیاتی
= تغییرات سود عملیاتی غیرمنتظره
با توجه به مبانی نظری عنوان شده برای فرضیه های سوم و چهارم انتظار می رود ضریب  مثبت و ضریب  منفی باشد.
۱-۵-۶٫ متغیرهای تحقیق
متغیرهای این تحقیق که در مدل ها مورد استفاده قرار گرفته اند به صورت زیر می باشند:
۱-۵-۶-۱٫ متغیرهای وابسته تحقیق
متغیرهای سود عملیاتی غیرمنتظره ( ) و تغییرات در سود عملیاتی غیرمنتظره ( ) متغیرهای وابسته این تحقیق می باشند. نحوه محاسبه و تعریف این متغیرها در فصل سوم تحقیق به تفضیل بیان شده است.
۱-۵-۶-۲٫ متغیرهای مستقل[۷] تحقیق
متغیرهای درآمدهای غیرعملیاتی ( ) و هزینه های غیرعملیاتی ( ) متغیرهای مستقل این مطالعه می باشند که در فصل سوم نحوه اندازه گیری آن ها بیان خواهد شد.
۱-۶٫ روش تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیات
در این تحقیق برای آزمون فرضیه ها از مدل رگرسیون خطی تک متغیره و چند متغیره استفاده شده است. روش آماری مورد استفاده در این تحقیق روش داده های پانل و به صورت تجمعی[۸]می باشد.
در این تحقیق برای آزمون جهت بررسی معنی دار بودن کل مدل از آماره  استفاده شده است. بطوریکه با مقایسه آماره  و  جدول که با درجات آزادی  و  در سطح خطای ۵% محاسبه شده، کل مدل مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین برای بررسی معنی دار بودن ضریب متغیرهای مستقل در هر مدل از آماره  استفاده شده است. آماره  به دست آمده با  جدول که با درجه آزادی  در سطح اطمینان ۹۵% محاسبه شده مقایسه می شود، چنانچه قدرمطلق  محاسبه شده از  جدول بزرگتر باشد، ضریب مورد نظر معنی دار خواهد بود که دلالت بر وجود ارتباط بین متغیر مستقل و وابسته دارد.
همچنین به عنوان روشی جایگزین جهت تصمیم گیری در مورد پذیرش یا رد یک فرضیه بر اساس مقدار احتمال یا سطح معنی داری نیز عمل شده است. بدین صورت که اگر مقدار احتمال محاسبه شده بزرگتر یا مساوی مقدار خطای نوع اول (  ) باشد فرض صفر پذیرفته می شود و اگر مقدار احتمال کوچکتر از مقدار خطای نوع اول (  ) باشد فرض صفر رد می شود. برای تجزیه و تحلیل داده ها نیز از نرم افزارهای Eviewsو SPSS بهره گرفته شده است.
۱-۷٫ ساختار تحقیق
فصل های بعد به این ترتیب خواهد بود که، فصل دوم مروری فشرده بر ادبیات حسابداری و ‌مالی در زمینه تحقیق دارد. در این فصل ‌ضمن اشاره به مباحث تئوریک مطرح شده و تشریح چگونگی شکل گیری مفهوم مدیریت سود، تاریخچه مختصری از تحقیقات انجام شده که به نوعی با موضوع تحقیق در ارتباط هستند، ارائه خواهد شد. در فصل سوم توضیحات تفصیلی راجع به روش تحقیق و ‌مدل‌های مورد استفاده در آزمون فرضیه ها ارائه شده و ‌اهم روش‌های گردآوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق و ‌تجزیه و ‌تحلیل و ‌محاسبات انجام شده مطرح خواهد شد. در فصل چهارم نیز با بهره گرفتن از اطلاعات جمع آوری شده، فرضیه های تحقیق مورد آزمون قرار خواهد گرفت و نهایتاً در فصل پنجم ضمن بیان خلاصه‌ای از موضوع تحقیق و روش تحقیق، ‌نتایج آزمون فرضیات تحلیل خواهد شد. همچنین در این فصل پیشنهاداتی که می‌تواند در تحقیقات آتی مورد استفاده قرار گیرد، ارائه می شود.
حسابداری
۱-۸٫ خلاصه فصل
در این فصل به ارائه کلیاتی از تحقیق انجام شده پرداختیم. این کلیات شامل مقدمه، بیان موضوع، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق، اهداف اساسی از انجام این مطالعه، ارائه فرضیات و مدل های تحقیق، بیان روش تحقیق و روش تجزیه و تحلیل داده ها بود.
فصل دوم
مبانی نظری و ادبیات تحقیق
۲-۱٫ مقدمه
گزارش سودوزیانی واحد اقتصادی از انواع اطلاعاتی است که حسابداران تهیه می‏کنند و موردتوجه ویژه استفاده‏کنندگان قرارمی‏گیرد. درخط آخرگزارش سود و زیان، مبلغ سودخالص واحداقتصادی ارائه می‏شود. این رقم چکیده عملکرد یک واحد اقتصادی را نشان می‏دهد. استفاده‏کنندگان می‏توانند برپایه رقم سودی که حسابداران گزارش می‏کنند چشم اندازی به عملکرد واحد اقتصادی ودورنمای آن درآینده داشته باشند. شواهد وتحقیقات نشان داده که سرمایه‏گذاران نسبت به سوداعلامی واکنش نشان می دهند. فرایند اندازه گیری سود ونتیجه آن نقش مهمی دراداره شرکت دارد و معمولاً کاربران صورت های مالی اهمیت زیادی برای آن قائلند. ازآنجاکه محاسبه سودبنگاه اقتصادی متأثرازروش های برآوردی حسابداری است وتهیه ی صورتهای مالی به عهده مدیریت واحدتجاری است، ممکن است بنابه دلایل مختلف، مدیریت اقدام به مدیریت سودنماید(ولی زاده، ۱۳۸۷).در این فصل از پژوهش تلاش می شود تا ضمن تشریح سود و جایگاه آن در حسابداری، موضوع مدیریت سود، انواع و تئوری مرتبط با آن و روش های و ابزار اعمال آن مورد بحث قرار گیرد. همچنین در این فصل برخی از مطالعات مرتبط با مدیریت سود مورد توجه قرار گرفته و نتایج حاصل از آن ها ارائه می شود.
عکس مرتبط با اقتصاد
۲-۲٫ گزارشگری مالی، اهداف و کیفیت آن
فعالان بازارسرمایه جهت تخصیص بهینه منابع مالی خودنیازمند شناخت درست واحدتجاری می‏باشند، لذاهمواره درجستجوی اطلاعات مرتبط باواحدتجاری هستندتابراساس آن،تصمیم مناسب اتخاذنمایند.گزارشگری مالی یکی ازمنابع اطلاعاتی کسانی است که درمورد موسسه تجاری تصمیم‏های اقتصادی می‏گیرند. افرادی که ازاطلاعات مالی استفاده می کنند باید اطلاعات تهیه شده بوسیله گزارشگری مالی رابا اطلاعات مرتبطی که ازسایرمنابع به دست می آورند، ترکیب نمایندتابتوانندتصمیمات مناسبی اتخاذنمایند.هیات تدوین استانداردهای حسابداری هدف صورتهای مالی رابدین صورت تعریف می نمایند:ارائه اطلاعاتی تلخیص وطبقه بندی شده درباره وضعیت مالی،عملکردمالی وانعطاف پذیری مالی واحدتجاری که برای طیفی گسترده ازاستفاده کنندگان صورت های مالی در اتخاذ تصمیمات اقتصادی، مفید واقع گردد. براساس نکات فوق الذکرپرواضح است که یکی ازمنابع اصلی اطلاعاتی افراد،اطلاعات حسابداری است.درمیان انبوه اطلاعاتی که ازطریق گزارشهای مالی ارائه ودراختیاراستفاده کنندگان قرارمی گیرد، اطلاعات منعکس کننده عملکرد واحد تجاری (سودواجزای آن) ازجایگاه خاصی برخوردار است.هدف اولیه ازگزارش سود،تامین وارائه اطلاعات مفیدبرای کسانی است که بیشترین علاقه رابه گزارشگری مالی دارند. یکی ازهدفهای اساسی که بااهمیت‏ترین هدف ازدیدگاه استفاده‏کنندگان گزارشهای مالی محسوب می‏شود،ایجادتمایزبین سود وسرمایه است.
بدیهی است که سرمایه گذاران خواهان کسب اطلاعات وسیع بوده ومی خواهند سوالات زیادی درباره وضعیت مالی وکیفیت گزارشگری شرکتهاداشته باشند.کیفیت گزارشگری،به معنای میزان مفیدبودن صورتهای مالی برای سرمایه گذاران، بستانکاران، مدیران ودیگرافراد مرتبط باشرکت است.این موضوع دربحث گزارشگری مالی متفاوت ازکارایی اقتصادی است زیراکه آنها بیانگربهینگی بوده،حال آنکه کیفیت پایین دلالت بربهینگی پایین ندارد وآن ممکن است ازتقاضای پایین یا بهای کیفیت گزارشی،رخ دهد.ازنظر باسو[۹](۱۹۹۷)به موقع بودن درصورتهای مالی،یعنی شناسایی زیان های اقتصادی است. لازم به ذکراست که دربحث گزارشگری مالی،سودحسابداری جایگاه خاص خود ر اداراست وبطورعام ازآن به عنوان یک هواسنج برای ارزیابی گزارشگری مالی یادمی شود. زیراتغییردرکمیت ترازنامه،به دنبال صورتحساب سود و زیان رخ می دهد.شناسایی به موقع سودوزیان،منجربه تجدیدبه موقع تمامی متغیرهای مالی وبه دنبال آن نسبتهای مالی می شود. سودبیانگرعملکرد نهایی شرکت ها بوده وبالا بودن میزان آن نشان دهنده عملکردخوب آنهاست. بااین وجودهرشرکتی دارای سیستم حسابداری باحسابهای خاص خوداست که منجربه ارائه سودهای مختلفی می گردد وتاثیرات زیادی را ازروشها،برآوردهاوسیاستهای مختلف می پذیرد. بنابراین باید بتوان داستان واقعی این ارقام رابرای سرمایه گذاران تشریح نمود.لذا موضوع مدیریت سودکه درادامه موردبحث واقعمی شود،دراین راستاقرارداد.(اسماعیلی، ۱۳۸۵)
۲-۳٫سود و مفاهیم مربوط به آن
سود یا درآمد عبارت است از افزایش درحقو صاحبان سرمایه بجزمواردی که به آورده صاحبان سرمایه مربوط می شود(استانداردهای حسابداری ایران، ۱۳۸۷).یکی از مهمترین منابع اطلاعاتی برای ارزیابی عمکرد واحد تجاری سود می باشد که شاخص مناسبی برای تصمیمات سرمایه‏گذاران به شمار می آید. ضرورت گزارش سود به عنوان یک منبع اولیه برای تصمیم گیری سرمایه گذاران به خوبی قابل استناد بوده و گزارش سود به شیوه های مختلف مانند ارائه مبنایی برای محاسبه مالیات، معیاری برای ارزیابی موفقیت عملکرد شرکت، معیاری برای تعیین میزان سودهای قابل تقسیم، معیاری برای مدیریت یک واحد اقتصادی و سایر موارد به اقتصاد جامعه کمک می کند (کردستانی و کشاورز، ۱۳۸۹). سود یکی از مفاهیم حسابداری است که از اقتصاد به عاریه گرفته شده است. اقتصاددانان سود را به عنوان مبلغی از (ثروت واقعی) یک واحد تجاری تعریف می کنند که واحد مزبور می تواند آن را طی یک دوره مصرف و وضعیت آن در پایان دوره همان باشد که در اول دوره بوده است. این تعریف از سود (تعریف سود اقتصادی) در اندازه گیری سود حسابداری بکار نمی رود زیراکه سود اقتصادی مستلزم اندازه گیری های بسیار ذهنی است و مبتنی بر برداشت عینی از ثروت واقعی نیست، درنتیجه نمی تواند از لحاظ مقاصد حسابداری دارای ویژگی قابلیت اتکای کافی باشد. لیندال[۱۰](۱۹۵۴)در مورد اندازه گیری سود اقتصادی موسسات این فرضیه را ارائه می دهد “درصورتی که در یک دوره مالی، سود سهامی پرداخت نشود یا سهام جدیدی انتشار نیابد، سود موسسه عبارتست از مجموعه ارزشهای تنزیل شده درآمدهای آتی در پایان دوره منهای مجموعه ارزشهای تنزیل شده درآمدهای آتی در اول دوره خواهد بود” اقتصاددانان دیگر نیز با راه حل فوق توافق دارند ولی به این مسئله نیز توجه دارند که، حسابداری ناچار به استفاده از ارقام مستند است. اشکالی که به نظریه فوق وارد است این است که با واقعیت های امور تجاری مطابقت نمی کند، زیرا کلیه تصمیمات مربوط به آینده یک موسسه معین نیست زیرا چنانچه قرار باشد کلیه درآمدهای حاصل از یک دارایی در سالهای آینده به زمان حال تنزیل شود باید فرض گردد که هیچ تصمیم تازه ای در مورد دارایی مورد بحث اتخاذ نشده است و هیچ واقعه پیش بینی نشده ای به وقوع نخواهد پیوست (شباهنگ، ۱۳۸۲).
تصویر درباره بازار سهام (بورس اوراق بهادار)
آدام اسمیت به عنوان اولین اقتصاددانی که سود را به صورت افزایش ثروت تعریف نمود، سود را به صورت مبلغی بیان کرد که بدون برداشت از سرمایه می تون آن را مصرف نمود. (بلکویی[۱۱]، ۱۳۸۱).اقتصاددان دیگری به نام فیشر[۱۲]، سود را به عنوان مجموعه ای از رویدادها با وضعیت های مختلف از قبیل لذت ناشی از «سود ذهنی، سود واقعی و سود پولی»[۱۳] تعریف نموده است(یعقوبی، ۱۳۸۶).تفاوت بین سود حسابداری و سود اقتصادی، ناشی از روش های اندازه گیری سرمایه است. از نظر حسابداری به دلیل ابهامات موجود در مورد زمان و میزان جریانات نقدی و آتی و عدم دسترسی به نرخ تنزیل مناسب، ارزش فعلی جریان سود مورد انتظار، آتی واحد تجاری به عنوان مبنای اندازه گیری سرمایه مبنایی عملی نیست. و این اعتقاد وجود دارد که سرمایه را بایستی برحسب خالص دارایی های واحد تجاری اندازه گیری نمود. به عبارت دیگر سود در حسابداری عبارت است از تفاوت بین سرمایه واحد تجاری در پایان و آغاز دوره مالی و سرمایه مترادف با خالص دارایی ها درنظر گرفته می شود. لذا، اندازه گیری سود، تحت تأثیر مبانی اندازه گیری دارایی ها و بدهی ها بوده و در تعیین سود حسابداری، هرچند بیان کننده نتایج فعالیت های حسابداری است، لیکن دائماً مورد انتقاد قرار گرفته است(کردستانی و کشاورز، ۱۳۸۹).
۲-۴٫ انواع سود: درآمد عملیاتی در مقابل درآمد غیرعملیاتی
مفهوم سود،هردوگروه درآمدعملیاتی و درآمدغیرعملیاتی را دربر می گیرد. درآمدعملیاتی عبارت ازدرآمدی است که ازفعالیت های اصلی ومستمر واحدتجاری حاصل می‏گرددوباعناوین مختلفی ازقبیل فروش،حق الزحمه،سودتضمین شده،سودسهام وحق امتیازمورداشاره قرارمی گیرد(استانداردهای حسابداری ایران، ۱۳۸۷).
مفهوم سود عملیاتی بر اندازه گیری کارایی واحد تجاری تأکید دارد و آن را کانون توجه قرار می‏دهد. در محاسبه سود عملیاتی تأکید بر اصطلاح «عملیاتی» است. بدین معنی که تغییرات مربوط، تنها از عملیات اصلی ناشی می شود و به این ترتیب، مقایسه آن با عملیات دیگر امکان پذیر می گردد. درضمن کارایی نسبی مدیریت نیز بهتر آشکار می شود. اگرچه فعالیتهای غیرعملیاتی نیز تحت تأثیر کارایی مدیریت قرار می گیرد، اما تعیین استانداردهایی که بتوان نتایج حاصل را با آن مقایسه کرد، مشکل است. به هرصورت حداقل کاری که می توان انجام داد تفکیک فعالیتهای عملیاتی و غیرعملیاتی از یکدیگر است. ضمن اینکه اغلب پیشنهاد شده است که فعالیتهای غیرعملیاتی بطور جداگانه گزارش شوند، زیرا ماهیت مکرر ندارند. در این ارتباط چنانچه اقلام غیرمکرر ناشی از عملیات اصلی باشند، سود عملیاتی باید این اقلام را نیز دربرگیرد تا معیار مناسبی را برای سنجش توان سودآوری و پیش بینی و ارزیابی روند سود فراهم کند.طرفداران مفهوم سود عملیاتی بر این باورند سود خالص گزارش شده براساس این مفهوم، برای انجام مقایسه بین دوره ها و میان واحدهای انتفاعی مختلف و همچنین پیش بینی مناسب تر است. علاوه بر این اگرچه طبقه بندی اقلام عملیاتی و غیرعملیاتی مشکل است، اما حسابداران باتجربه می توانند این تفکیک را بهتر انجام دهند. از سوی دیگر، به رغم تأکید تحلیلگران مالی بر رقم یگانه سود خالص، افشای اقلام عملیاتی و غیرعملیاتی حائز اهمیت بسیاری می باشد. بنابراین اگر قرار بر استناد بر یک رقم سود باشد، به نظر طرفداران مفهوم سود عملیاتی، سود خالص عملیات جاری معیار مناسب تری برای ارزیابی عملکرد جاری محسوب می شود(صفرپور و صفرپور، ۱۳۸۷).علاوه بر درآمدهای عملیاتی، درآمدهای دیگری نیز وجود دارد دراثرفعالیتها وعملیات فرعی وجانبی شرکت ایجاد می شودودر صورت سودو زیان متداول نیز،پس ازسودعملیاتی گزارش می گردد. میزان تکرارپذیری وپایداری ونیز میزان محتوای اطلاعاتی ایندسته ازدرآمدهاکه جزءغیرعملیاتی سودراتشکیل می دهند، موضوعی است که مورداختلاف نظراندیشمندان حسابداری وموردسؤال استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری واقع شده است. ماهیت غیرعملیاتی این اقلام،همواره باعث ایجادپرسش هاوابهام های زیادی پیرامون سایرویژگیهای این اقلام،مانند پایداربودن آنها،مربوط بودن آنهابه سودهای آتی و نیزمربوط بودن آنها به ارزش بازارشرکت،گشته است (ایزدی نیا و دری، ۱۳۸۹).
۲-۵٫ دستکاری سود[۱۴]
بریتون و استولوی[۱۵] (۲۰۰۰)، دستکاری حسابها را به این صورت تعریف نموده اند:استفاده از بصیرتهای مدیریتی به منظور انتخاب روش های حسابداری یا طراحی معاملات، بطوریکه بر امکان انتقال ثروت میان شرکت و جامعه (هزینه های سیاسی)، فراهم‏کنندگان وجوه (هزینه سرمایه) و یا مدیران (طرحهای پاداش) اثر کند. در انتقال ثروت میان شرکت و جامعه و همچنین شرکت و فراهم‏کنندگان وجوه، شرکت از انتقال ثروت نفع می‏کند ولی در انتقال ثروت میان شرکت و مدیران، مدیران به نفع خود و به ضرر شرکت عمل می‏کنند.اعمال مناسب الزامات استانداردهای حسابداری همراه با افشای اطلاعات اضافی درصورت لزوم، منجر به ارائه صورتهای مالی به نحو مطلوب می شود و درصورتیکه مدیران بااستفاده از بصریتهای مدیریتی، در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداری به دستکاری حسابها دست بزنند، ارائه صورتهای مالی منصفانه نخواهد بود. اگر این دستکاری ها با نقض اصول پذیرفته شده حسابداری صورت گیرد، تقلب محسوب می شود (زمانی، ۱۳۸۸). در نگاره ۲-۱ چارچوبی را که بریتون و استولوی (۲۰۰۰) برای طبقه بندی انواع دستکاری در حسابها ارائه داده اند ارائه شده است. این چارچوب بر این اصل بنیادی بنا نهاده شده است که اطلاعات مالی تأثیر عمده ای بر کاهش هزینه های تأمین مالی شرکت دارند. این کاهش منوط به بهبود تصور سرمایه گذاران از ریسک شرکت است(مشایخی و همکاران، ۱۳۸۴).
دستکاری سود عبارت است از تغییر دادن سود توسط مدیران به شکل آگاهانه و با مقاصد خاص. حسابها با این هدف دستکاری می شوند که تصور بازار از ریسک شرکت را تحت تاثیر قرار دهند. در مدل ارائه شده توسط بریتون و استولوی (۲۰۰۰) ریسک به دو بخش متفاوت تقسیم شده است. اولین بخش ریسک با پراکندگی بازده مرتبط است و با سود هر سهم اندازه گیری می شود. دومین بخش متناظر با ساختار مالی شرکت است و با نسبت بدهی به دارایی سنجیده می شود.چارچوبی که آنها ارائه داده اند. فعالیت های مربوط به دستکاری حساب ها را در ارتباط با این دو جنبه از ریسک طبقه بندی می کند.
نگاره ۲-۱٫ چهارچوبی برای طبقه بندی انواع دستکاری در حسابها
دستکاری در حسابها
تعدیل در تصور سرمایه گذاران از ریسک
بازده:
سود هر سهم (EPS)
ریسک ساختاری:
نسبت بدهی
مدیریت سود در
مفهوم کلی آن
حسابداری بدیع
(آرایشی)
منظر حرفه ای
منظر دانشگاهی
بیشینه سازی سود
هموارسازی سود
مدیریت سود
سود هر سهم نسبت بدهی
تأثیر بر سطح
EPS
کاهش پراکندگی
EPS
کاهش EPS جاری به منظور افزایش EPS آتی
تحقیقات تجربی صورت نگرفته است/ نظر حرفه ای

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *