کبد در خیلی از واکنشای بدن مثل تولید پروتئین، انعقاد خون، سوخت وساز کلسترول، گلوکز (قندها) و آهن نقش مهمی داره. انواع مختلفی از بیماریای کبد هست. کبد چرب، هپاتیت و سیروز کبد نمونه هایی از بیماریای کبد هستن. مصرف بیش ازحد بعضی داروها مثل استامینوفن و داروهای ترکیبی شامل استامینوفن مثل ویکودین و استاتینا می تونه موجب بروز مشکلات کبد شه. با این مطلب همراه شید تا بیماریای کبد رو بهتر بشناسید و از بروز اونا جلوگیری کنین.

کبد چیه؟

کبد بزرگ ترین اندام جامد بدنه. علاوه بر این، کبد یک غده هم حساب می شه، چون در تولید و ترشح صفرا نقش داره. کبد در قسمت بالایی چاله شکمی و در طرف راست هستش و قفسه ی سینه از اون محافظت می کنه. کبد از دو لوب کلی تشکیل شده که هرکدام اونا خود از لوبولای ریزتری ساخته شدن. سلولای کبد دو منبع مختلف واسه تأمین خون دارن. یکی شریان کبدی که خون پر از اکسیژن رو از قلب میاره و دیگری سیاهرگ دروازه ای (ورید باب) که خون و مواد مغذی رو از دستگاه گوارش و طحال به سلولای کبد میرسوند.

معمولا سیاهرگا خون رو از بدن به قلب برمی گردانند. ولی سیاهرگ دروازه ای خون رو پیش از ورود به گردش خون عمومی از دستگاه گوارشی به کبد میاره تا پردازش و تصفیه شه. اینجوری سیاهرگ دروازه ای به طور مؤثری پروتئینا و مواد شیمیایی رو به سلولای کبد میرسوند. بعد سلولای کبد به کمک اونا می تونن پروتئین، کلسترول و گلیکوژن موردنیاز بدن رو بسازند.

مریضی کبد چیه؟

به هرگونه مشکل در کارکرد کبد، مریضی کبد گفته می شه. کبد مسئول اَعمال لازم در بدنه. مریضی و مشکل در کارکرد کبد آسیب زیادی به بدن وارد می کنه.

بیماریای کبد تعریفی کلی از تموم مشکلات پنهون ای هستن که موجب ناتوانی کبد از انجام درست وظایفش می شه. معمولا مریضی باید بیشتر از ۷۵٪ یا سه چهارم بافت کبد رو تحت اثر بذاره تا وظایف کبد به درستی انجام نشن.

یکی از وظایف کبد تولید صفراه. صفرا مایعیه که شامل آب، مواد شیمیایی، اسیدهای صفراوی و بقیه مواد بوده و از کلسترولِ ذخیره شده در کبد ساخته می شه. صفرا در کیسه صفرا ذخیره شده و با ورود غذا به دوازدهه (اولین و کوتاه ترین بخش از روده ی باریک)، به اونجا ترشح می شه تا به هضم غذا کمک کنه.

کبد تنها اندام بدنه که می تونه خیلی آسون سلولای آسیب دیده اش رو جانشین کنه. اما اگه تعداد سلولای آسیب دیده کبد از حدی بالاتر برود، کبد نمیتونه اونا رو جانشین کنین و درنتیجه قادر نخواهد بود وظایفش رو خوب بکنه. میشه کبد رو به کارخانه ای در بدن تشبیه کرد که وظایف زیر رو برعهده داره:

  • تولید صفرای موردنیاز واسه هضم غذاها و به ویژه چربیا؛
  • ذخیره گلوکز یا قند اضافی به شکل گلیکوژن و بعد تبدیل دوباره ی گلیکوژن به گلوکز در زمانی که بدن به انرژی نیاز داره؛
  • تولید فاکتورهای انعقادی خون؛
  • اسیدهای آمینه واحدهای سازنده پروتئینا هستن. تولید اسیدهای آمینه ای که در جنگ با عفونتا نقش دارن، از وظایف کبده؛
  • پردازش و ذخیره آهن که واسه ساخت گلبولای قرمز ضروریه؛
  • تولید کلسترول و بقیه مواد شیمیایی موردنیاز واسه حمل چربیا؛
  • تبدیل ضایعات به دلیل سوخت وساز بدن به اوره و دفع اونا از بدن از راه ادرار؛
  • سوخت وساز داروها و تبدیل اونا به شکل فعالی که در بدن موردنیازه.

«سیروز» تعریفی واسه آسیب و ضایعه دائمی کبده. در سیروز سلولای طبیعی کبد دچار آسیب می شه و قادر نیستن وظایف شون رو خوب بکنن.

مشکل زیاد کبد می تونه برگشت پذیر یا برگشت ناپذیر باشه. به این معنا که در بعضی وقتا با درمان دلیل مشکل، کبد می تونه دوباره وظایف خود رو به طور طبیعی بکنه.

علل بیماریای کبد چیه؟

کبد به اَشکال مختلفی دچار آسیب می شه که عبارت ان از:

  • نا آرومی سلولا مثل هپاتیت؛
  • انسداد در جریان صفرا مثل کُلستاسیس؛
  • تجمع کلسترول یا تری گلیسرید مثل تغییر چرب یا استئاتوز؛
  • مشکل در جریان خون به کبد؛
  • آسیب به بافت کبد به وسیله مواد شیمیایی و مواد معدنی یا از راه سلولای غیرطبیعی مثل سلولای سرطانی.

۱. سوء مصرف الکل

سوء مصرف الکل عادی ترین دلیل بیماریای کبد در آمریکای شمالیه. الکل واسه سلولای کبد سمیه و می تونه باعث نا آرومی کبد و هپاتیت الکلی شه. در اثر مصرف شدید الکل چربی در سلولای کبد تجمع پیدا میکنه و مانع از انجام وظایف کبد می شه.

۲. سیروز

سیروز از مراحل پیشرفته ی بیماریای کبده. نا آرومی و آسیب به بافت کبد، باعث ناتوانی کبد در انجام وظایفش می شه. کبد تنها زمانی از کار میفته که میزان زیادی از سلولای اون آسیب ببینند.

۳. بیماریای کبد به دلیل مصرف داروها

ممکنه سلولای کبد در اثر مصرف بعضی داروها به طور موقت یا دائم دچار نا آرومی و آسیب دیدگی شن. مصرف بیش ازحد (اوردوز) بعضی داروها به کبد آسیب می زنه. البته مصرف بعضی داروها حتی طبق مقادیر تجویزشده هم می تونه به کبد آسیب بزنه.

مصرف زیاد استامینوفن می تونه موجب مشکل کبد شه. واسه همین روی بعضی داروهای بی نسخه شامل استامینوفن برچسب اخطار هست. بعضی داروهای ترکیبی شامل استامینوفن مثل ویکودین باید در روز به تعداد محدودی مصرف شن. مبتلایان به مریضیای کبد یا سوء مصرف الکل باید مقدار کمتری از این داروها در روز مصرف کنن. حتی شاید مصرف هرگونه داروی استامینوفن واسه این افراد ممنوع باشه.

استاتینا به طور زیادی واسه کاهش کلسترول خون تجویز می شن. مصرف این داروها حتی طبق مقادیر تجویزشده هم می تونه موجب نا آرومی کبد شه. این نا آرومی با آزمایش خون و اندازه گیری آنزیمای کبدی قابل تشخیصه. معمولا توقف مصرف این داروها، موجب بهبود کبد و کارکرد طبیعی اون می شه.

نیاسین داروی دیگریه که واسه کاهش کلسترول خون مصرف می شه. نا آرومی کبد به دلیل نیاسین به مقدار مصرف بستگی داره. مصرف داروهایی مثل نیاسین می تونه موجب پیشرفت بیماریای کبد شه. تحقیقات جدید نشون میدن اثر نیاسین در کاهش کلسترول خون کمتری از چیزیه که در گذشته تصور می شد. پس بهتره بیمارانی که از نیاسین استفاده می کنن، به دکتر مراجعه و درصورت ضرورت از بقیه گزینه های درمان استفاده کنن.

داروهای زیاد دیگری وجود دارن که می تونن باعث نا آرومی کبد شن. البته اثرات بیشتر اونا با توقف مصرف از بین میره. نیتروفورانتوئین، آموکسی سیلین، کلاوولانیک اسید، تتراسایکلین و ایزوسیانید از آنتی بیوتیکایی هستن که ممکنه باعث نا آرومی کبد شن.

متوتروکسات داروییه که واسه درمان مشکلات خودایمنی و سرطانا به کار میره. این دارو مشکلات جانبی زیادی داره که نا آرومی کبد و سیروز از اون دسته ان.

دی سولیفرام داروییه که واسه درمان وابستگی به الکل استفاده می شه. این دارو هم می تونه موجب نا آرومی کبد شه.

بعضی درمانای گیاهی و مقدار اضافی بعضی داروها می تونه باعث هپاتیت، سیروز و مشکل کبد شن. ویتامین A، کاوا، افدرا و کامفری نمونه هایی از این گیاهان و ویتامینا هستن. خیلی از قارچا واسه کبد سمی ان. مصرف خیلی از قارچای وحشی موجود در طبیعت می تونه کُشنده باشه.

۴. هپاتیت

هپاتیت به معنای نا آرومی بافت کبده و درزمان اون سلولای کبد در اثر عفونت، دچار نا آرومی می شن.

هپاتیت A یک عفونت ویروسیه که بیشتر از راه خوردن یا نوشیدن غذا و آبی که با مدفوع فرد آلوده در تماس بوده، انتقال پیدا میکنه. هپاتیت A موجب نا آرومی زیاد کبد شده، ولی معمولا خودبه خود برطرف می شه. واکسن هپاتیت A می تونه از عفونتای به دلیل اون جلوگیری کنه. شستن دستا به ویژه قبل از آماده سازی غذا بهترین روش واسه جلوگیری از انتقال هپاتیت Aه. این واسه افرادی که در رستورانا و شرکتای صنایع غذایی کار می کنن، اهمیت ویژه ای داره.

هپاتیت B از راه تماس با مایعات آلوده ی بدن افراد (مصرف درون وریدی مواد مخدر، تزریق خون آلوده و رابطه جنسی بی محافظت) منتقل شده و موجب عفونت زیاد می شه. هپاتیت B می تونه پیشرفت کنه و باعث نا آرومی طولانی (هپاتیت طولانی) و پس موجب بروز سیروز و سرطان کبد شه. واکسن هپاتیت B می تونه از عفونتای به دلیل اون جلوگیری کنه.

هپاتیت C موجب بروز هپاتیت طولانی می شه. ممکنه این ویروس هیچ علائمی در فرد ایجاد نکنه. هپاتیت C از راه تماس با مایعات آلوده ی بدن افراد (مصرف درون وریدی مواد مخدر، تزریق خون آلوده و رابطه جنسی بی محافظت) منتقل می شه. هپاتیت C طولانی می تونه موجب بروز سیروز و سرطان کبد شه. الان هیچ واکسنی واسه این مریضی ساخته نشده. پیشنهاد می شه همه افراد متولد سالای ۱۳۲۵ تا ۱۳۴۵ واسه بررسی دچار شدن به هپاتیت C آزمایش بدن. هپاتیت C به کمک داروهای جدید درمان می شه.

هپاتیت D به دلیل ویروسیه که واسه زنده موندن به عفونت هم زمانِ هپاتیت B نیاز داره. هپاتیت D از راه تماس با مایعات آلوده ی بدن افراد (مصرف درون وریدی مواد مخدر، تزریق خون آلوده و رابطه جنسی بی محافظت) منتقل می شه.

هپاتیت E یک عفونت ویروسیه که بیشتر از راه خوردن یا نوشیدن غذا و آبی که با مدفوع فرد آلوده در تماس بوده، منتقل می شه.

۵. بقیه ویروسا

علاوه بر ویروسای بالا، بعضی ویروسای دیگر هم می تونن باعث عفونت و نا آرومی کبد شن. ویروس اپشتین بار (عامل مریضی مونونوکلئوز عفونی)، آدنوویروسا و سیتومگالوویروسا می تونن باعث عفونت و نا آرومی کبد شن.

عفونتای غیرویروسی مثل توکسوپلاسموز و تب منقوط کوهای راکی از بقیه علل نا آرومی کبد هستن. البته این موارد خیلی عادی نیستن.

۶. مریضی کبد چرب غیرالکلی

مریضی کبد چرب غیرالکلی وضعیتیه که در اون تجمع چربی باعث نا آرومی کبد و کاهش تدریجی کارکرد اون می شه.

۷. هموکروماتوز

هموکروماتوز (زیادی آهن) یک مشکل سوخت وسازیه که باعث ذخیره بیش ازحد آهن در بدن می شه. مقدار اضافی آهن ممکنه در بافت کبد، پانکراس و قلب تجمع کنه و باعث نا آرومی، سیروز، سرطان و مشکل کبد شه. هماکروماتوز یک مشکل ارثیه.

۸. مریضی ویلسون

مریضی ویلسون یک مشکل ارثی دیگره که بر توانایی بدن بر سوخت وساز مناسب مس اثر می ذاره. مریضی ویلسون می تونه موجب سیروز و مشکل کبد شه.

۹. سندروم ژیلبرت

در سندروم ژیلبرت در سوخت وساز طبیعی بیلی روبین (یکی از رنگ دانه های صفراوی) در کبد اختلالاتی رخ می ده. این مریضی عادی بوده و ۷٪ جمعیت آمریکای شمالی رو تحت اثر قرار می ده. این مریضی هیچ علائمی نداره و معمولا به طور تصادفی با افزایش سطح بیلی روبین در آزمایش خون تشخیص داده می شه. سندروم ژیلبرت یک مریضی خوش خیم بوده که معمولا به هیچ درمانی نیاز نداره.

۱۰. سرطانا

سرطانای کبد به دو دسته سرطان آسون ی کبد و سرطان ثانویه ی کبد تقسیم می شن. سرطان آسون ی کبد سرطانیه که منشأ و شروع اون از ساختمان و سلولای کبده. کارسینوم هپاتوسلولار و کُلانژیوکارسینوما دو نمونه از سرطانای آسون ی کبد هستن.

سرطان ثانویه ی کبد اون دسته از سرطانایی هستن که از اندام دیگری شروع شده و بعد معمولا از راه گردش خون به کبد گسترش پیدا می کنن. سرطانایی که گسترش اونا به کبد عادی تره، عبارت ان از: سرطان ریه، سرطان پستان، سرطان روده بزرگ، سرطان معده و پانکراس. سرطان خون و هم سرطان لنفوم هاجکین هم از سرطانایی هستن که می تونن کبد رو تحت اثر بذارن.

۱۱. مشکلات گردش خون

نشانگان باد-کیاری یک بیماریه که باعث تشکیل لختهای خون در سیاهرگ دروازه ایِ کبد می شه و نمی ذاره خون کبد رو ترک کنه. این موجب افزایش فشار خون در عروق خونیِ کبد به ویژه سیاهرگ دروازه ای می شه. نتیجه این مرگ سلولای کبدی و سیروز و مشکل کبده. پلی سیتمی (افزایش غیرطبیعی شمار گلبولای قرمز)، مریضی التهابی روده، کم خونی داسی شکل و بارداری از علل بروز نشانگان باد-کیاری هستن.

مشکل قلب وضعیتیه که در اون قلب قادر به پمپاژ مناسب خون نیس و جریان خون کافی به اعضای بدن نمی رسه. اینم می تونه باعث ورم و نا آرومی کبد شه.

در حالت عادی صفرای تولیدشده در کبد به کیسه صفرا منتقل شده و در آخر واسه هضم غذا به روده میره. انسداد جریان صفرا در کبد می تونه باعث نا آرومی کبد شه. عادی ترین دلیل بروز این پدیده سنگای کیسه صفرا هستن که مجرای تخلیه ی صفرا از کبد رو می بندن.

مشکل در بازشدن دریچه ی ورود صفرا به روده ی باریک (اسفنکتر اودی) هم می تونه باعث مشکل در جریان صفرا شه. اسفنکتر اودی مثل یک دریچه عمل می کنه و اجازه می ده صفرا از مجرای صفراوی وارد روده ی باریک شه.

سیروز صفراوی آسون و کُلانژیت اسکلروزیس آسون می تونن باعث زخمای پیشرونده ای در مجرای صفرا شده و اونا رو تنگ تر کنن. نتیجه این کاهش جریان صفرا از کبده. این با آسیب به ساختمان کبد، می تونه باعث مشکل کبد شه.

بقیه مریضیا

از جایی که کارکرد کبد بر خیلی از اندامای بدن اثر می ذاره، مریضیا و مشکلای کبد می تونه موجب بروز مشکلات زیر شه:

  • انسفالوپاتی کبدی: در انسفالوپاتی کبدی، ناتوانی کبد در سوخت وساز پروتئینای مصرفی باعث افزایش سطح آمونیاک در بدن می شه. انسفالوپاتی کبدی باعث گیجی، بی حالی و حتی کُما می شه.
  • خون ریزی غیرطبیعی: کبد مسئول ساخت فاکتورهای انعقادی خونه. مشکل در کارکرد کبد می تونه خطر خون ریزی رو در بدن زیاد کنه.
  • سنتز یا ساخت پروتئین: پروتئینایی که در کبد ساخته می شن، در بدن نقش مهمی دارن. کاهش ساخت پروتئین در کبد می تونه بر خیلی از واکنشای بدن اثر منفی بزاره.
  • پُرفشاری سیاهرگ دروازه ای: آسیب به بافت کبد می تونه باعث افزایش فشار خون در عروق خونی کبد و مشکل در خون رسانی به بقیه انداما شه. این می تونه باعث ورم طحال، گشادشدن رگای دستگاه گوارشی از مری گرفته تا معده و مقعد شه. البته این گشادشدن رگا با گشادشدن رگای به دلیل بواسیر متفاوته.

چه عواملی خطر بیماریای کبد رو افزایش میدن؟

  • به طور پنهون میشه با داشتن سبک زندگی سالم از بروز بعضی مریضیای کبد پیشگیری کرد. مریضیای کبد مربوط به الکل که در اثر مصرف زیاد نوشیدنیای الکلی اتفاق می افتن، مهم ترین مریضیای کبد قابل پیشگیری هستن.
  • هپاتیت B یک عفونت ویروسیه که بیشتر از راه تبادل مایعات بدن (مصرف درون وریدی مواد مخدر از سرنگ مشترک، استفاده از وسایل خالکوبی استریل نشده و رابطه جنسی محافظت نشده) انتقال پیدا میکنه. رعایت نکات بهداشتی احتمال آلودگی به این ویروس رو به طور زیادی کم می کنه.
  • مریضی ارثی کبد که از راه ژنا از نسلی به نسل دیگر انتقال پیدا می کنن. مریضی ویلسون و هموکروماتوز نمونه هایی از این مریضیا هستن.
  • قرارگرفتن در خطر بعضی مواد شیمیایی با تحریک سلولای کبد باعث نا آرومی اون می شه. ممکنه مواد شیمیایی، جریان صفرا از کبد رو کاهش بده یا باعث تجمع تری گلیسرید در کبد شن. مواد شیمیایی مثل استروئیدهای آنابولیک، وینیل کلرید و کربن تترا کلرید می تونن باعث بروز سرطان کبد شن.
  • مصرف بیش ازحد (اوردوز) استامینوفن یکی از علل عادی مشکل کبده. پس توجه به توضیحات نوشته شده روی داروهای بی نسخه و مشورت با دکتر درباره مقدار مصرفی دارو مهمه. بااینکه داروهای بی نسخه معمولا خطری ندارن، ولی ممکنه به طور مستقیم باعث بروز عوارضی در فرد شده یا در اثر تداخل با بقیه داروها مشکلاتی بسازن.
  • بعضی داروها می تونن با تحریک عروق خونی کبد باعث تنگ تر شدن اونا یا تشکیل لختهای خون (ترومبوز) در اونا شن. قرصای ضد بارداری می تونن باعث تشکیل لختهای خون در عروق خونی کبد شن. اتفاق این در افراد سیگاری عادی تره.

نشونه های بیماریای کبد چیه؟

نشونه های عادی بیماریای کبد عبارت ان از:

  • حالت تهوع؛
  • استفراغ؛
  • درد در قسمت راست و فوقانی چاله شکمی؛
  • یرقان یا زردی که در اون به دلیل افزایش بیلی روبین در خون، پوست به رنگ زرد درمی آید.

خستگی، ضعف و کاهش وزن هم از نشونه های احتمالی بیماریای کبد هستن.

بیماریای کبد انواع مختلفی دارن. معمولا نشونه های اختصاصی هر مریضی پس از رسیدن به مراحل پیشرفته و بروز مشکل کبد بروز می کنه. نمونه هایی از نشونه های اختصاصی بعضی بیماریای کبد عبارت ان از:

افرادی که سنگ کیسه صفرا دارن، پس از صرف یک غذای چرب در قسمت بالا و فوقانی شکم دچار درد و استفراغ می شن. اگه کیسه صفرا عفونت کنه، احتمال بروز تب هم هست.

نشانگان ژیلبرت هیچ نشونه ای نداره و معمولا به طور تصادفی با آزمایش خون و بالابودن سطح بیلی روبین کشف می شه.

نشونه های مبتلایان به سیروز با کم شدن کارکرد کبد بدتر می شه. بعضی نشونها مستقیما به دلیل ناتوانی کبد در جدا سازی ی ضایعاته. بعضی نشونه های دیگر به دلیل ناتوانی کبد در ساخت پروتئین هاییه که واسه انجام اَعمال بدن، انعقاد خون، ویژگیای جنسی ثانویه و کارکرد مغز لازم ان. نشونه های سیروز کبدی عبارت ان از:

  • بروز کبودی در اثر کاهش تولید فاکتورهای انعقادی؛
  • تجمع نمکای صفراوی در پوست و خارش پوست؛
  • بزرگ شدن پستان مردانه که در اثر نبود تعادل هورمونی به ویژه هورمون استرادیول در مردها رخ می ده؛
  • مشکل نعوظ، کاهش میل جنسی و کوچیک شدن بیضها که در اثر کاهش فعالیت هورمونای جنسی اتفاق میفته؛
  • گیجی و بی حالی که دراثر افزایش آمونیاک در گردش خون اتفاق میفته. آمونیاک از ضایعات سوخت وساز پروتئین هاست که واسه دفع اون به

  • 1

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید