منابع ۱۵۵

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه

جدول ‏۲-۱- جدول نتایج حاصل از نانوستراتیگرافی سازند پابده در برش نمونه که توسط بیات (۱۳۸۵) انجام گردید. ۲
جدول ‏۲-۲- جدول نتایج حاصل از نانوستراتیگرافی سازند پابده در چاه های ۵۵، ۳۰۲، ۳۳۹ که توسط غلامی فرد (۱۳۸۶) انجام گردید. ۲
جدول ‏۲-۳- جدول نتایج حاصل از نانوستراتیگرافی سازند پابده در چاه های ۴۲۲، ۴۲۴ که توسط حیدری (۱۳۸۹) انجام گردید. ۲
جدول ‏۴-۱- جدول تطابق زون های نانوفسیلی پالئوسن (Bown,1998) ۲
جدول ‏۴-۲- جدول تطابق زون های نانوفسیلی ائوسن و الیگوسن (Bown,1998) ۲

فهرست شکل‌‌ها
عنوان صفحه
شکل ‏۱-۱- موقعیت جغرافیایی استان ایلام در کشور و نقشه تقسیم بندی سیاسی استان ایلام (برگرفته از safarpedia.ir) ………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲
شکل ‏۱-۲- تصاویر ماهوارهای منطقه آبدانان (Google.earth, 2009) …………………………………………………… ۲
شکل ‏۱-۳- نقشه زمینشناسی جنوب غرب ایران (سازمان زمین شناسی کشور) ………………………………….. ۲
شکل ‏۱-۴- نقشه راههای دسترسی به منطقه مورد مطالعه، مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰۰ (anobanini.ir) ……… ۲
شکل ‏۲-۱- برش نمونه سازندهای گورپی-پابده (مطیعی،۱۳۷۲) ………………………………………………………… ۲
شکل ‏۲-۲- ارتباط زمانی- مکانی سازندهای زاگرس در سنوزوئیک (ars.els-cdn.com) …………………… ۲
شکل ‏۲-۳-اجزای سلول کوکولیتوفور ((Bown,1998 ………………………………………………………………………….. ۲
شکل ‏۲-۴-وظایف مورفولوژی کوکولیتها (برگرفته ازYoung,1994) …………………………………………………. ۲
شکل ‏۴-۱- شیل خاکستری متعلق به واحد a ……………………………………………………………………………………. ۲
شکل ‏۴-۲- شیل ارغوانی متعلق به واحد b ………………………………………………………………………………………… ۲
شکل ‏۴-۳- تناوب مارن و آهک مارنی متعلق به واحد c ……………………………………………………………………. ۲
شکل ‏۴-۴- شیل و آهک کربناته متعلق به واحد d …………………………………………………………………………….. ۲
شکل ‏۴-۵- آهک متعلق به واحد e ……………………………………………………………………………………………………… ۲
شکل ‏۵-۱- موقعیت برش مورد مطالعه و سایر برشهای سازند پابده در نمای کلی از ایران ……………… ۲
شکل ‏۵-۲- موقعیت برش مورد مطالعه و سایر برشهای سازند پابده در نمای نزدیک از حوضه زاگرس ۲

فصل ۱- کلیات

۱-۱- مقدمه
دوران سنوزوئیک به طول حدود ۶۵ میلیون سال جزء کوتاه‌ترین دوران‌های زمینشناسی به حساب می‌آید که بعد از رخداد کوهزایی جهانی لارامید آغاز شده است (آقانباتی، ۱۳۸۳). این دوران به دو دوره ترشیری و کواترنری و به سه سیستم پالئوژن (نومولیتیک)، نئوژن و کواترنر تقسیم می‌شود (درویش زاده، ۱۳۸۳). رخداد لارامید یکی از رویدادهای زمینساختی اثرگذار بر زمین شناسی ایران است که در اثر آن ضمن به هم رسیدن صفحههای جدا مانده و بسته شدن زمین درز کهن (به جز مکران) حوضههای رسوبی مستقل سنوزوئیک ایران شکل گرفته‌اند (آقانباتی، ۱۳۸۳). مورفولوژی کنونی ایران حاصل این دوران و بر اثر کوه زایی آلپی میانی و پایانی می‌باشد و بخش اعظم ذخایر نفت و گاز ایران در این دوران تکوین یافته است (درویش زاده، ۱۳۸۳). از نگاه زیستی نیز در مرز مزوزوئیک و سنوزوئیک انقراض خزندگان بزرگ، آمونیتها، بلمنیتها و بسیاری از موجودات ذره بینی را داریم (آقانباتی، ۱۳۸۳). در پهنه زاگرس سنگ‌های پالئوژن شامل سه رخساره‌ی ساحلی (سازند ساچون)، سکویی (سازند جهرم) و عمیق (سازند پابده) می‌باشد که نشانگر شرایط و اعماق متفاوت محیط رسوبگذاری پالئوژن زاگرس می باشند. در ائوسن میانی، در اثر رخداد پیرنئن، دریا از نواحی ساحلی و سکویی پس نشسته در حالیکه در ترافها رخسارههای عمیق سازند پابده به انباشت خود ادامه می دادهاند (آقانباتی، ۱۳۸۳).
سازند پابده در جنوب شرقی کوه پابده واقع شده و مقطع تیپ این سازند در تنگ پابده، کوه پابده، در شمال میدان نفتی لالی مسجد سلیمان، به ضخامت ۳/۷۹۸ متر، مطالعه شده است. بخش پایینی سازند پابده (۱۴۰ متر) از جنس شیل و مارن آبی و ارغوانی است که به طور رسمی به آن ” شیل ارغوانی” گفته می شود ولی بخش باقیمانده آن شیلهای خاکستری و لایههای آهک رسی و گاهی چرتدار است (آقانباتی، ۱۳۸۳). این سازند در جنوب غربی لرستان، خوزستان، فارس داخلی و ساحلی گسترش داشته و سن آن‌را پالئوسن تا میوسن میدانند (درویش زاده، ۱۳۸۳).
با توجه به اینکه بدست آوردن سن این سازند از جمله مسائلی است که توجه محققان مختلف را به خود جلب کرده است و مطالعات بسیاری نیز تاکنون جهت تعیین سن این سازند صورت گرفته است، در این رساله جهت بدست آوردن سن این سازند در برشی از منطقه‌ی آبدانان (جنوب کبیرکوه، استان ایلام) به مطالعه سازند پابده با تکیه بر نانوفسیلهای آهکی می‌پردازیم.
۱-۲- اهداف مطالعه
تاکنون مطالعات بسیاری جهت تعیین سن این سازند و شرایط محیط رسوبی آن انجام گرفته است، اما تا بهحال هیچ مطالعه دقیق نانوفسیلی بر روی سازند پابده در برش مورد نظر صورت نگرفته است.
بنابراین برای
تعیین سن سازند پابده و تعیین مرز آشکوبها این مطالعه انجام گرفته است و قدرت تفکیک سنی بالای این دسته از فسیل‌ها امکان تعیین سن‌های دقیق‌تری را میسر می‌سازد. در این مطالعه اهداف زیر دنبال شده:
۱) شناسایی و معرفی نانوفسیل‌های موجود در سازند پابده
۲) زون بندی زیستی سازند پابده در برش مورد مطالعه
۳) بدست آوردن سن نسبی دقیق سازند پابده
۱-۳- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
منطقه‌ی مورد مطالعه در جنوب غرب ایران در بخشی از حوضهی زاگرس در استان ایلام در برشی از منطقه‌ی آبدانان، جنوب کبیرکوه و غرب شهرستان آبدانان انتخاب شده است.
استان ایلام در غرب دامنه سلسله جبال زاگرس قرار گرفته است و از جنوب با خوزستان، از شرق با لرستان، از شمال با کرمانشاه و از سمت غرب با کشور عراق هم‌جوار است و با ۱۹۰۸۶ کیلومتر مربع ، حدود ۴/۱ درصد از مساحت کل کشور را تشکیل میدهد و دارای ۷ شهرستان میباشد (شکل ‏۱-۱) (پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).

شکل ‏۱-۱- موقعیت جغرافیایی استان ایلام در کشور و نقشه تقسیم بندی سیاسی استان ایلام (برگرفته از safarpedia.ir)
۱-۳-۱- شهرستان آبدانان
شهرستان آبدانان در جنوب شرقی استان ایلام، در دامنه جنوبی کبیرکوه، در بین دو کوه کبیرکوه و دینارکوه و در ارتفاع ۸۸۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این شهرستان از غرب و جنوب با شهرستان دهلران، از شمال شرقی با شهرستان دره شهر، از جنوب شرقی با شهرستان اندیمشک همسایه است (پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).
مختصات جغرافیایی منطقه مورد بررسی ” E:47°۰۹`۵۹,۳۲ و”N:32°۵۴`۵۹,۲۱ می‌باشد(شکل ‏۱-۲).

شکل ‏۱-۲- تصاویر ماهوارهای منطقه آبدانان (Google.earth, 2009)

شکل ‏۱-۳- نقشه زمینشناسی جنوب غرب ایران (سازمان زمین شناسی کشور)
۱-۳-۲- راه های دسترسی به منطقه مورد مطالعه
برای رفتن به شهرستان آبدانان باید از جاده دره شهر – آبدانان عبورکرد. شهرستان آبدانان در فاصله ۸۷۶ کیلومتری تهران و ۱۶۴ کیلومتری شهر ایلام واقع شده است. از شهر ایلام و مرکز استان بعد از طی مسافتی حدود ۱۳۰ الی ۱۴۰ کیلومتر به طرف جنوب استان به شهرستان دره شهر رسیده و بعد از طی مسافت ۳۵ کیلومتر میتوان به شهرستان آبدانان رسید. راههای دسترسی به محل این برش در شکل ‏۱-۴ نشان داده شده است (برگرفته از اداره کل راه و ترابری استان ایلام، www.ilamroad.ir).

شکل ‏۱-۴- نقشه راه های دسترسی به منطقه مورد مطالعه، مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰۰ (anobanini.ir)
۱-۳-۳- تغییرات توپوگرافی استان

تغییرات توپوگرافی استان ایلام نسبتاً درخور توجه است. نقاط مرتفع و کوهستانی نظیر کبیرکوه سردسیراند درحالیکه در مناطق کم ارتفاع غرب و جنوب غرب استان که دشت‌های گرمسیری مهران، دهلران و دشت عباس میباشند به لحاظ ارتفاع کم (۳۰۰متر) هوا نسبتاً گرم است. از جمله ویژگی‌های آب و هوای استان بادهای خشک و سوزان عربستان است که در تابستان بخش جنوب غربی استان را تحت تأثیر قرار می‌دهد (پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).
۱-۳-۴- وضعیت بیابان و پوشش گیاهی در استان
بیش از ۷/۱ میلیون هکتار از اراضی استان ایلام پوشیده از جنگل‌ها و مراتع سرسبز است که از این مقدار ۵۰۰ هزار هکتار آن جنگل و مراتع مشجر می‌باشد. گونههای درختی متفاوتی از قبیل بلوط، بنه، ارجن، گردو و … در این استان وجود دارد. پوشش گیاهی استان بستگی به شرایط آب و هوای آن دارد، در ارتفاعات کبیر کوه به لحاظ دریافت نزولات فراوان جوی مراتع غنی و پوشش گیاهی از نوع معتدله و سردسیر است ولی در کوه دینار درختچههای بلوط و سایر گیاهان از نوع معتدله گرمسیر است (پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).
۱-۳-۵- جغرافیای طبیعی و اقلیم استان
ناهمواری‌های استان ایلام از رسوبات دوران اول تا چهارم زمینشناسی به یادگار مانده‌اند؛ ولی شکلگیری آن‌ها عموماً به دوران دوم و سوم زمینشناسی مربوط است. شمال و شمال شرقی استان ایلام کوهستانی و نواحی مغرب و جنوب غربی آن را اراضی پست و کم ارتفاع تشکیل داده‌اند و از نظر اقلیمی استان به سه منطقه تقسیم می‌شود که عبارتند از:
– مناطق میانی که دارای آب و هوای معتدل است .
– مناطق کوهستانی با ارتفاع بیشتر از ۲ هزار متر در ناحیه شمال و شمال شرقی که دارای آب و هوای سردسیر با زمستانی طولانی است.
– مناطق جلگهای غرب و جنوب غربی که دارای آب و هوای گرمسیری است. (پایگاه ملی دادههای علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).
۱-۳-۶- درجه حرارت و میزان بارندگی شهرستان آبدانان
آب و هوای استان ایلام به سبب تأثیر پذیری از عوامل گوناگونی چون عرض جغرافیایی (زاویه تابش آفتاب)، ارتفاع امتداد رشته کوه‌های زاگرس ، فاصله از بیابان‌های عراق و عربستان و بادهای محلی و ناحیهای، از تنوع زیادی برخوردار است به گونهای که آن را استانی چهار فصل دانسته‌اند، و تفاوت دما در مناطق مختلف آن گاه به ۳۰ درجه و بیشتر از آن می‌رسد (پایگاه ملی دادههای علوم زمین کشور، www.ngdir.ir).
شهرستان آبدانان دارای آب و هوای معتدل است. بیش‌ترین درجه حرارت در مرکز این شهرستان؛ تابستان‌ها ۴۰ درجه بالای صفر و کم‌ترین آن در زمستان‌ها به ۸ درجه زیر صفر می‌رسد. در استان ایلام میانگین بارش سالانه در شمال و شمال شرقی ۷۰۰ میلیمتر و در نواحی پست جنوبی ۲۵۰ میلیمتر است. میزان بارندگی سالیانه آبدانان به طور متوسط به ۳۰۰ میلی متر می‌رسد. همچنین این شهرستان دارای معادن نفت و
گوگرد و چشمه های آبگرم است (سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ۱۳۸۵).
۱-۴- مراحل مطالعه نانوفسیل‌های آهکی
مطالعه رسوبات سازند پابده به دو صورت مطالعات صحرایی و مطالعات آزمایشگاهی انجام گرفته است.
در ابتدا قبل از انجام عملیات صحرایی برای جمع آوری نمونه، باید با توجه به محدوده چینه شناسی این فسیلها، اندازه و محیط مناسب از لحاظ حفظشدگی خوب آنها، لیتولوژی و رخسارههای حاوی فسیل آگاه شد. با توجه به ماهیت آهکی نانوفسیلها تشخیص لیتولوژی مناسب کار سادهای است. اما تشخیص اینکه کدام لایه از نظر حضور نانوفسیل غنیتر است ساده نیست (Hay,1977). حضور فرامینیفرهای پلانکتون خوب حفظ شده می‌تواند نشانهای بر حضور نانوفسیل‌ها باشد (Bown & Young, 1998). باید به این مسئله نیز توجه داشت که از نشانههای عدم حضور نانوفسیل در یک لایه می توان به دولومیتی شدن، هوازدگی، حل شدن فسیل‌های آراگونیتی، متامورفیسم و وجود بلورهای ژیپس و سلنیت اشاره کرد (Bown,1998).
۱-۴-۱- مطالعات صحرایی
۱-۴-۱-۱- تکنیک‌های نمونه برداری (Perch-Nilsen, 1985a)
روش جمع آوری و نمونه برداری نانوفسیل‌های آهکی با میکروفسیل‌های بزرگ‌تر متفاوت است. با توجه به اندازه کوچک نانوفسیل‌ها، مقدار بسیار کم آن، در حد چند گرم کافی است. مورد مهمی که هنگام برداشت نمونه باید در نظر گرفته شود، عدم آلودگی نمونه‌هاست. در رسوبات غنی از نانوفسیل حضور گرد و غبار روی دست و ابزار کار می‌تواند مهم‌ترین عامل آلودگی بوده یا آلودگی می‌تواند به طور طبیعی بر روی رخنمونها اتفاق افتد که همه‌ی این‌ها در نهایت موجب خطا در تعیین سن نمونه‌ها در آزمایشگاه می‌شود. چند نکته برای یافتن بهترین نانوفسیل‌ها با بیشترین حفظ شدگی:
– فراوانی فرامینیفرها اغلب نشانه‌ی خوبی بر فراوانی نانوفسیل‌های آهکی می‌باشد و نانوفسیل‌های آهکی و فرامینیفرهای پلانکتون فسیلی اغلب با هم دیده می‌شوند و همچنین گل سفید که اغلب از کوکولیت‌ها تشکیل شده منبع غنی نانوفسیلی می‌باشد.
– رسوبات دانه ریز در حد سیلت و رس معمولاً غنی‌ترین رسوبات حاوی نانوفسیلاند همچنین ماسه

Written by 

دیدگاهتان را بنویسید